'Vịnh tránh bão' mới của nhà đầu tư toàn cầu

Thế giới đang bước vào giai đoạn phân mảnh, khi cạnh tranh thương mại và xung đột địa chính trị trở thành trạng thái thường trực. Tuy nhiên, việc thị trường chứng khoán phục hồi nhanh sau mỗi biến động không phải là hiện tượng nhất thời, mà phản ánh một trạng thái mới của nền kinh tế toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, động lực chính không nằm ở sự ổn định của môi trường kinh tế, mà ở tốc độ phát triển của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất chip và hạ tầng số.

*Tốc độ phục hồi của thị trường

Chỉ trong sáu tuần kể từ khi xung đột tại Iran bùng phát và kéo theo giá dầu tăng mạnh, thị trường chứng khoán Mỹ và các chỉ số toàn cầu đã trở lại mức trước chiến sự. Tốc độ này nhanh hơn hai tuần so với quá trình phục hồi sau các biện pháp áp thuế diện rộng của Tổng thống Mỹ Donald Trump vào tháng 4 năm trước.

Giao dịch viên tại sàn chứng khoán New York, Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN

Thời gian phục hồi này cũng ngắn hơn đáng kể so với hai năm cần thiết để vượt qua cú sốc lạm phát năng lượng và lãi suất từ xung đột tại Ukraine (U-crai-na), cũng như sáu tháng sau đại dịch COVID-19.

Cạnh tranh kinh tế là một phần trong cách tiếp cận của Tổng thống Trump, và nhiệm kỳ của ông đã thúc đẩy xu hướng này. Tuy nhiên, các tổ chức nghiên cứu cho rằng sự thay đổi cấu trúc của thế giới không xuất phát từ một cá nhân. Viện nghiên cứu Brookings nhận định ông Trump là “biểu hiện hơn là nguyên nhân” của sự đứt gãy toàn cầu.

Xu hướng gia tăng tự chủ ở cấp quốc gia và khu vực được dự báo sẽ tiếp diễn trong dài hạn, vượt ra ngoài một nhiệm kỳ chính trị.

Từ góc nhìn thị trường, môi trường hiện nay thường được đánh giá là kém ổn định hơn, với chi phí và rào cản xuyên biên giới gia tăng. Tuy nhiên, khả năng phục hồi nhanh của thị trường trong những năm gần đây chủ yếu đến từ sự phát triển mạnh của công nghệ tính toán, AI, công nghệ sinh học và năng lượng sạch, cùng với quá trình đầu tư hạ tầng đi kèm.

Việc gia tăng chi tiêu quốc phòng trong nước và yêu cầu về an ninh mạng, đặc trưng của một thế giới phân mảnh, đang thúc đẩy nhu cầu đối với hạ tầng số, AI và sản xuất chip. Ngay cả khi lợi ích không hoàn toàn thuộc về các công ty công nghệ Mỹ, xu hướng này vẫn tiếp tục mở rộng.

Trong giai đoạn toàn cầu hóa sâu rộng, vị thế dẫn đầu công nghệ của Mỹ gần như được duy trì ổn định. Các đồng minh không có nhiều động lực phát triển doanh nghiệp công nghệ riêng và sẵn sàng sử dụng công nghệ có sẵn.

Tuy nhiên, bối cảnh đang thay đổi khi Mỹ không còn được nhìn nhận là một đối tác công nghệ trung lập tuyệt đối. Việc thiếu năng lực công nghệ nội địa có thể khiến các quốc gia đối mặt với rủi ro tương tự như phụ thuộc năng lượng. Do đó, xu hướng “giảm phụ thuộc” đang diễn ra theo nhiều chiều.

*Động lực mới trong một thế giới phân mảnh

Trong bài viết trên tạp chí Foreign Affairs, cựu Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Jake Sullivan cho rằng quyền lực công nghệ đang chuyển hóa trực tiếp thành quyền lực địa chính trị với tốc độ chưa từng thấy trong nhiều năm. Ông nhận định Mỹ hiện phải đối mặt với một đối thủ cạnh tranh ngang hàng.

Theo ông Sullivan, Trung Quốc đang tìm cách kiểm soát các công nghệ then chốt và chuỗi cung ứng nhằm tạo ra sự phụ thuộc từ bên ngoài, đồng thời xây dựng tính tự chủ trong nước. Quốc gia này hiện chiếm tỷ trọng lớn trong sản xuất pin lithium-ion, năng lượng Mặt Trời và các lĩnh vực liên quan, đồng thời mở rộng mô hình này sang công nghệ sinh học và hệ sinh thái số.

Ông Sullivan nhấn mạnh rằng đổi mới sáng tạo không thể tách rời sản xuất, và cả hai cần được đưa về trong nước. Tuy nhiên, vị thế công nghệ của Mỹ chỉ có thể duy trì nếu tiếp tục nhận được sự chấp nhận rộng rãi đối với hạ tầng số của mình trên toàn cầu.

Bên cạnh cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc, sự suy yếu trong các liên minh của Mỹ với châu Âu, Trung Đông và Đông Á có thể thúc đẩy các khu vực này tham gia vào cuộc cạnh tranh công nghệ riêng. Mặc dù điều này làm gia tăng chi phí và giảm hiệu quả, các rủi ro địa chính trị và yêu cầu an ninh khiến nhu cầu đối với công nghệ, chip và phần cứng tăng lên so với một thế giới đơn cực.

Trong sáu tuần qua, thị trường ghi nhận sự sụt giảm mạnh của cổ phiếu, đặc biệt là cổ phiếu công nghệ, khi xuất hiện thông tin về chiến tranh. Tuy nhiên, kỳ vọng lợi nhuận lại tăng lên đồng thời, khiến nhà đầu tư quay lại mua vào khi giá giảm.

Các điều chỉnh tăng trong dự báo lợi nhuận không chỉ đến từ lĩnh vực năng lượng và quốc phòng, mà còn tập trung vào các công ty công nghệ Mỹ và các nhà sản xuất chip lớn tại châu Á.

Tập đoàn quản lý tài sản BlackRock tiếp tục khuyến nghị tăng tỷ trọng đầu tư vào cổ phiếu Mỹ và thị trường mới nổi. Theo đánh giá của họ, mức định giá của ngành công nghệ Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ giữa năm 2020.

Theo nhận định của BlackRock, sự phân mảnh địa chính trị đang thúc đẩy chi tiêu quốc phòng và hàng không vũ trụ, đồng thời khiến các chính phủ đẩy mạnh độc lập năng lượng và doanh nghiệp tăng đầu tư vào khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Cùng với xu hướng phát triển AI, các yếu tố này sẽ tiếp tục thúc đẩy nhu cầu về hạ tầng và năng lượng.

Trong bối cảnh đó, nếu mối lo trước đây là nguy cơ hình thành bong bóng công nghệ, thì diễn biến gần đây cho thấy một thế giới phân mảnh có thể củng cố thêm xu hướng tăng trưởng của lĩnh vực này, thay vì làm suy yếu nó.