Virus ảnh hưởng đến 60% dân số thế giới chứa manh mối về nguy cơ mắc Alzheimer

Mới đây, các nhà khoa học tại Đại học Colorado cơ sở Anschutz (CU Anschutz) (Mỹ) đã công bố một phát hiện đáng chú ý trên tạp chí PLOS Pathogens về loại virus herpes simplex loại 1 (HSV-1) gây bệnh herpes môi.

Loại virus này hiện xuất hiện ở hơn 60% dân số thế giới, và sẽ tồn tại suốt đời trong cơ thể sau lần nhiễm đầu tiên. Dù các biến chứng nghiêm trọng khá hiếm gặp, nhiều bằng chứng khoa học thời gian qua đã liên kết virus này với tình trạng viêm mãn tính ở não bộ, một yếu tố quan trọng liên quan đến bệnh Alzheimer.

Virus HSV-1 hiện xuất hiện ở hơn 60% dân số thế giới và sẽ tồn tại suốt đời trong cơ thể sau lần nhiễm đầu tiên. Hình minh họa: SciTech Daily

Trong cơ thể con người, microglia đóng vai trò là lực lượng tế bào miễn dịch chủ lực của não. Ở điều kiện bình thường, nhóm tế bào này đảm nhận nhiệm vụ dọn dẹp các mảnh vụn, hỗ trợ hoạt động của tế bào thần kinh và điều hòa phản ứng viêm, đóng vai trò như hệ thống an ninh kết hợp đội bảo trì bộ não.

Tuy nhiên, khi phân tích chi tiết từng tế bào sau khi nhiễm virus herpes, nhóm nghiên cứu nhận thấy microglia nhanh chóng chuyển sang trạng thái phòng thủ khẩn cấp. Do tập trung nguồn lực chống lại virus, các gen đảm nhận công việc bảo trì và bảo vệ thường ngày của tế bào bị giảm hoạt động đáng kể, khiến việc chăm sóc sức khỏe chung của não bộ bị ảnh hưởng.

Sự biến đổi này tập trung tại những vùng phát hiện virus, tạo ra các ổ tăng hoạt miễn dịch cục bộ trong não. Các nhà khoa học cũng ghi nhận những thay đổi trong cấu trúc đóng gói DNA, điều có thể tác động trực tiếp đến việc bật hay tắt các gen và ảnh hưởng lâu dài đến hành vi của tế bào.

Điểm khiến các chuyên gia chú ý nhất là những tế bào miễn dịch sau khi tiếp xúc với virus có biểu hiện rất giống với tế bào mang yếu tố nguy cơ di truyền lớn của bệnh Alzheimer. 

“Điều chúng tôi thấy rất thú vị là cách các tế bào miễn dịch bẩm sinh của não phản ứng với virus khiến chúng hoạt động tương tự những tế bào mang một số yếu tố nguy cơ di truyền lớn, chẳng hạn ApoE4. Các tế bào này biểu hiện rất nhiều interferon, tức bộ máy chống virus", Tiến sĩ Kimberley Bruce, Phó giáo sư y khoa tại CU Anschutz và là đồng tác giả cao cấp của nghiên cứu lý giải.

“Vì vậy, một trong những điều chúng tôi hy vọng tìm hiểu là liệu có thể dùng các yếu tố nhắm vào con đường interferon này để cải thiện chức năng tế bào mà không làm mất năng lực miễn dịch hay không, qua đó có thể giảm phần nào nguy cơ mắc bệnh Alzheimer”, Tiến sĩ Bruce nói thêm.

Dù vậy, các chuyên gia đều đưa ra lời khuyên cẩn trọng khi diễn giải kết quả. Bà Bruce nhấn mạnh, việc một người mang loại virus herpes phổ biến này hoàn toàn không đồng nghĩa với việc chắc chắn sẽ mắc Alzheimer hay các hội chứng sa sút trí tuệ khác.

“Tôi cho rằng bước tiến chính của nghiên cứu là khả năng lập bản đồ vị trí và cách thức microglia thay đổi sau khi nhiễm virus herpes simplex loại 1. Những phát hiện này làm rõ hơn một con đường sinh học tiềm năng, nhưng không khẳng định HSV-1 gây ra bệnh Alzheimer”, Bác sĩ thần kinh Hanul Bhandari, chuyên gia tư vấn cấp cao tại trung tâm điều trị phục hồi chức năng New Waters Recovery nhận định.

Thời gian tới, các nhà khoa học sẽ tiếp tục theo dõi xem liệu những thay đổi miễn dịch này có kéo dài sau khi tình trạng nhiễm trùng lắng xuống hay không, và liệu virus tái hoạt động nhiều lần có để lại hệ quả lâu dài đối với não hay không.

“Như Tiến sĩ Bruce đã nói, chúng tôi cũng quan tâm đến bức tranh lớn hơn. Alzheimer là căn bệnh phức tạp với nhiều yếu tố nguy cơ về di truyền và môi trường, và các yếu tố này không tồn tại riêng lẻ. Liệu chúng có thể kết hợp với nhau để khiến não dễ mắc bệnh hơn không?”, Tiến sĩ Christy Niemeyer, trợ lý giáo sư thần kinh học và là đồng tác giả nghiên cứu đưa ra lưu ý.

Bên cạnh đó, một câu hỏi lớn hơn mà nhóm nghiên cứu muốn giải đáp là những yếu tố trên có thể phối hợp để khiến não dễ bị tổn thương hơn hay không, và làm thế nào giảm viêm có hại mà vẫn để tế bào miễn dịch của não làm tròn nhiệm vụ.