Virus Nipah: Nguy hiểm cao nhưng khó bùng phát như COVID-19

Những ngày gần đây, thông tin về các đợt bùng phát virus Nipah tại Ấn Độ, với tỷ lệ tử vong được ghi nhận từ 40–75%, đã khiến nhiều người lo ngại về nguy cơ xuất hiện một “kịch bản COVID-19” mới. Tuy nhiên, các chuyên gia bệnh truyền nhiễm cho rằng dù là tác nhân nguy hiểm, virus Nipah khó có khả năng lây lan diện rộng trong cộng đồng như COVID-19 nếu được giám sát và phòng ngừa đúng cách.

Các chuyên gia nhấn mạnh, trong bối cảnh chưa ghi nhận ca bệnh trong nước, điều quan trọng nhất là giữ tâm lý bình tĩnh, chủ động phòng ngừa và tuân thủ khuyến cáo y tế.

Trao đổi với báo chí, BS CKI Lê Văn Thiệu, Trung tâm Khám chữa bệnh theo yêu cầu và quốc tế, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết virus Nipah không có khả năng phát tán mạnh qua đường hô hấp như cúm, sởi hay SARS-CoV-2. Virus này khó tạo ra các chuỗi lây dài, âm thầm trong cộng đồng.

Cùng quan điểm, Bác sĩ Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TP HCM, nguyên trưởng khoa Nhiễm - Thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, đánh giá virus Nipah lây qua tiếp xúc dịch tiết động vật hoặc người bệnh, không lây lan mạnh qua đường hô hấp nên khó bùng phát diện rộng.

"Việc đánh đồng mức độ nguy hiểm giữa Nipah và Covid-19 là khập khiễng. SARS-CoV-2 gây Covid-19 là chủng virus mới, lây lan cực nhanh qua giọt bắn hô hấp và liên tục đột biến. Trong khi đó, Nipah là dòng virus "cổ điển", cơ chế xâm nhập hoàn toàn khác biệt. Khả năng mầm bệnh Nipah lây trực tiếp từ người sang người qua không khí để tạo thành đại dịch gần như bằng không", Bác sĩ Khanh nói.

Lý giải về chùm ca bệnh tại Ấn Độ, chuyên gia cho rằng nguồn lây xuất phát từ hoàn cảnh tiếp xúc đặc biệt. Kết quả điều tra dịch tễ sơ bộ trùng khớp với nhận định này khi nữ điều dưỡng nhiễm bệnh đầu tiên tại Bệnh viện Narayana Multispeciality từng uống mật chà là tươi nghi nhiễm dịch tiết của dơi. Người này sau đó lây cho đồng nghiệp qua tiếp xúc gần trong quá trình chăm sóc mà thiếu biện pháp bảo hộ chuẩn.

Theo bác sĩ Khanh, vật chủ chính của virus là loài dơi ăn quả. Mầm bệnh tồn tại trong nước bọt, nước tiểu của loài này. Con người nhiễm bệnh chủ yếu do chạm trực tiếp vào dịch tiết hoặc ăn trái cây dơi cắn dở. Nếu không có tiếp xúc rất gần hoặc tiêu thụ thực phẩm nhiễm khuẩn, nguy cơ virus vượt biên giới bùng phát tại Việt Nam rất thấp. Các đợt dịch Nipah trong lịch sử đều khu trú ở phạm vi hẹp và tự chấm dứt khi cơ quan chức năng kiểm soát tốt nguồn lây động vật.

Dù khó lây lan diện rộng, các chuyên gia nhấn mạnh mức độ nguy hiểm của virus Nipah là rất cao. Khi đã nhiễm bệnh, người bệnh có nguy cơ diễn tiến nặng với các biểu hiện viêm não, rối loạn ý thức, co giật và suy đa cơ quan. Đáng chú ý, hiện chưa có vaccine đặc hiệu để phòng virus Nipah, nên việc phòng ngừa đóng vai trò then chốt.

Trước diễn biến dịch bệnh tại một số quốc gia, Bộ Y tế đã ban hành văn bản hỏa tốc yêu cầu các bệnh viện và sở y tế trên cả nước tăng cường giám sát, phòng chống và kiểm soát lây nhiễm đối với virus Nipah.

Ngành y tế cũng khuyến cáo người dân không nên hoang mang, nhưng tuyệt đối không chủ quan. Việc phòng bệnh cần dựa trên hiểu biết đúng về đường lây và nguy cơ thực tế. Người dân được khuyến nghị hạn chế đến các khu vực đang có dịch do virus Nipah nếu không thực sự cần thiết.

Với những người trở về từ vùng dịch, cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày. Trường hợp xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và thông báo rõ yếu tố dịch tễ cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.

Bên cạnh đó, các biện pháp phòng bệnh quen thuộc trong đời sống hàng ngày vẫn được xem là “lá chắn” hiệu quả. Người dân cần bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, thực hiện ăn chín, uống sôi; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng các loại trái cây có dấu hiệu bị động vật như dơi, chim cắn hoặc gặm nhấm. Đặc biệt, tránh uống nước nhựa cây chưa qua chế biến, vốn được xác định là một yếu tố nguy cơ trong các ổ dịch trước đây.

Các chuyên gia nhấn mạnh, trong bối cảnh chưa ghi nhận ca bệnh trong nước, điều quan trọng nhất là giữ tâm lý bình tĩnh, chủ động phòng ngừa và tuân thủ khuyến cáo y tế. Virus Nipah nguy hiểm, song với đặc tính lây truyền hạn chế và sự vào cuộc sớm của ngành y tế, nguy cơ bùng phát diện rộng như COVID-19 tại Việt Nam hiện được đánh giá là thấp.

Hữu Thông