Võ thuật cổ truyền Hà Nội - Từ di sản văn hóa đến nguồn lực phát triển mới của Thủ đô: Bài 2 - Giá trị lớn nhất không nằm trên sàn đấu

Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu văn hóa và các bậc lão sư, giá trị cốt lõi và bền vững nhất của võ học Thăng Long - Hà Nội lại nằm ở những tầng sâu khó định lượng bằng con số: đó là khả năng hình thành nhân cách, bồi đắp bản lĩnh và kiến tạo một nguồn lực con người chất lượng cao cho xã hội.

Võ thuật, ở chiều kích này, đã vượt xa khỏi phạm vi một môn thể thao đối kháng để trở thành một phương thức giáo dục đặc biệt.

Nơi tri thức văn hóa được tái tạo liên tục

Nếu như các di sản vật thể được lưu giữ trong bảo tàng hay các di tích cổ kính, thì võ thuật cổ truyền Hà Nội được định nghĩa là một "di sản sống" (Living Heritage).

PGS.TS Đinh Công Tuấn (Quyền Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Hà Nội) phân tích rằng, tri thức võ học không chỉ nằm trong văn bản hay các pho sách cổ mà được trao truyền thông qua cơ thể, ký ức, các nghi lễ võ đường và mối quan hệ thầy trò gắn kết,... Đây là loại hình "thực hành thân thể" độc đáo, nơi tri thức văn hóa được tái tạo liên tục qua quá trình truyền dạy liên thế hệ.

Tri thức võ học được trao truyền thông qua cơ thể, ký ức, các nghi lễ võ đường và mối quan hệ thầy trò gắn kết,...

Trong truyền thống võ học Thăng Long, bài học đầu tiên của một môn sinh không bao giờ là một đòn thế tấn công. Thay vào đó là đạo lý làm người. Triết lý "Văn võ song toàn" hay "Học võ gắn liền với học lễ, học đạo" đã trở thành quy tắc tối thượng.

Người học võ được rèn luyện để hiểu rằng chiến thắng vĩ đại nhất không phải là hạ gục đối thủ, mà là chiến thắng chính mình - chiến thắng sự nóng nảy, tính ích kỷ và những giới hạn cá nhân.

Học võ gắn liền với học lễ, học đạo" đã trở thành quy tắc tối thượng

Tại các võ đường truyền thống giữa lòng Thủ đô, tinh thần "tôn sư trọng đạo" được duy trì như một trục xương sống đạo đức. Mỗi động tác chào thầy, chào bạn đồng môn hay sự khiêm nhường trong ứng xử hằng ngày chính là cách võ thuật thẩm thấu vào tâm hồn, biến một người tập võ thành một công dân có trách nhiệm và nghĩa khí.

TRIẾT LÝ RÈN LUYỆN NHÂN CÁCH TRONG VÕ THUẬT CỔ TRUYỀN

Chính sự kết hợp giữa kỹ năng thân thể và hệ giá trị đạo đức đã biến võ thuật thành một thực hành văn hóa có chiều sâu bản sắc, khác biệt hoàn toàn với các môn thể thao giải trí đơn thuần.

"Vaccine tinh thần" cho giới trẻ trong kỷ nguyên số

Thủ đô Hà Nội đang trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đặt ra những thách thức chưa từng có cho thế hệ trẻ. Tình trạng thanh thiếu niên phụ thuộc quá mức vào các thiết bị điện tử, lối sống ít vận động, thiếu kỹ năng giao tiếp thực tế và giảm khả năng chịu áp lực đang trở thành nỗi lo chung của xã hội.

Trong bối cảnh đó, võ thuật cổ truyền nổi lên như một giải pháp giáo dục hữu hiệu, một loại "vaccine" tinh thần giúp giới trẻ tìm lại sự cân bằng.

Võ thuật cổ truyền như là một loại "vaccine" tinh thần giúp giới trẻ tìm lại sự cân bằng

Võ sư Dương Công Tiến (Trưởng bộ môn Vovinam Hà Nội) nhận định rằng quá trình tập luyện võ thuật buộc người trẻ phải rời xa màn hình điện thoại để tham gia vào những tương tác thực tế. Tại võ đường, họ được rèn luyện tính kỷ luật sắt, ý chí vượt khó và tinh thần kiên trì qua từng bài quyền, thế tấn. Võ thuật dạy cho người trẻ cách kiểm soát cảm xúc, sử dụng sức mạnh đúng mục đích và sống có trách nhiệm với cộng đồng.

Võ thuật dạy cho người trẻ cách kiểm soát cảm xúc, sử dụng sức mạnh đúng mục đích và sống có trách nhiệm với cộng đồng

Đặc biệt, tinh thần võ đạo giúp bồi đắp lòng tự tôn dân tộc và ý chí tự cường. Khi luyện tập những bài võ cổ truyền gắn liền với những tên tuổi danh tướng lịch sử của vùng đất Thăng Long, mỗi võ sinh sẽ tự ý thức được sự kết nối giữa cá nhân và cội nguồn dân tộc. Đây chính là nền tảng để hình thành nên thế hệ người Hà Nội mới: thanh lịch, văn minh nhưng cũng đầy bản lĩnh và dũng khí.

Như một thiết chế văn hóa và sự gắn kết cộng đồng

Trong không gian đô thị hiện đại, khi các mối quan hệ láng giềng có xu hướng lỏng lẻo, võ đường tại Hà Nội đóng vai trò như một "thiết chế văn hóa quy mô nhỏ".

Đây không đơn thuần là phòng tập thể chất, mà là không gian giao tiếp văn hóa, nơi duy trì các chuẩn mực lễ nghi và tinh thần thượng võ.

Các võ đường tại Hà Nội đã và đang đóng vai trò như một "thiết chế văn hóa quy mô nhỏ. Trong ảnh: Biểu diễn võ thuật cổ truyền tại Hội võ đầu Xuân 2017. Ảnh tư liệu

Không hiếm gặp tại Hà Nội những võ đường có tới ba thế hệ cùng tham gia sinh hoạt. Sự kết nối trực tiếp giữa người với người thông qua kỷ luật và trải nghiệm tập thể giúp duy trì sự gắn kết xã hội, điều mà các không gian ảo không thể mang lại.

Nhiều võ phái tại Thủ đô đã chủ động mở rộng không gian hoạt động ra các khu vực công cộng như phố đi bộ Hồ Gươm, các đình làng hay lễ hội dân gian, góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của cư dân đô thị và tạo môi trường rèn luyện lành mạnh cho thanh thiếu niên.

Võ thuật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lưu giữ "ký ức văn hóa sống" của Thăng Long qua các lễ hội

Võ thuật cũng đóng vai trò quan trọng trong việc lưu giữ "ký ức văn hóa sống" của Thăng Long qua các lễ hội. Những màn tái hiện trận đánh tại hội Gióng (Sóc Sơn) hay lễ hội Gò Đống Đa không chỉ là biểu diễn kỹ thuật mà là cách cộng đồng nhắc nhớ về bản lĩnh và truyền thống chống ngoại xâm của cha ông.

Võ thuật, do đó, trở thành sợi dây kết nối giữa quá khứ hào hùng và hiện tại sáng tạo của người Hà Nội.

Từ tầng nền võ học đến thể thao thành tích cao

Một quan niệm sai lầm phổ biến là tách biệt võ cổ truyền với thể thao thành tích cao hiện đại. Thực tế chứng minh, võ cổ truyền chính là "cái nôi" và tầng nền quan trọng nhất của hệ thống thể thao Thủ đô.

Rất nhiều vận động viên xuất sắc của Hà Nội đạt huy chương vàng tại các đấu trường quốc tế như SEA Games, ASIAD hay Giải vô địch thế giới ở các môn Wushu, Pencak Silat, Muay hay Kickboxing đều xuất thân từ những lò võ cổ truyền truyền thống. Trong đó có những cái tên tiêu biểu như Nguyễn Phương Lan, Dương Duy Kiếm, Nguyễn Thúy Hiền (wushu) Nguyễn Hồng Hải, Trần Thu Hương (Pencak Silat)

Võ cổ truyền chính là "cái nôi" và tầng nền quan trọng nhất của hệ thống thể thao Thủ đô

Nền tảng kỹ lực, bộ pháp linh hoạt và tư duy chiến thuật được tôi luyện từ võ cổ truyền giúp các vận động viên hội nhập rất nhanh vào các môn võ quốc tế. Không chỉ đóng góp về mặt kỹ thuật, võ cổ truyền còn rèn luyện cho vận động viên bản lĩnh thi đấu kiên cường - điều thường quyết định thắng bại trong những giây phút nghẹt thở trên sàn đấu đỉnh cao.

Do đó, đầu tư cho võ cổ truyền chính là đầu tư cho nguồn nhân lực chiến lược của thể thao Thủ đô một cách bền vững nhất.

Đầu tư cho võ cổ truyền chính là đầu tư cho nguồn nhân lực chiến lược của thể thao Thủ đô một cách bền vững nhất

Có thể khẳng định, giá trị lớn nhất của võ học Thăng Long không nằm ở những cú đòn để hạ gục đối thủ, cũng không chỉ nằm ở số lượng huy chương lấp lánh. Giá trị quý báu nhất chính là những con người được tôi luyện qua môi trường võ đạo: khỏe mạnh về thể chất, vững vàng về ý chí và sáng ngời về nhân cách.

Võ thuật chính là phương thức đặc sắc để kiến tạo nguồn lực con người - tài sản quý giá nhất của Thủ đô.

TRIẾT LÝ “VÕ ĐẠO VÀ HỆ GIÁ TRỊ CON NGƯỜI VIỆT NAM MỚI

Theo Thạc sĩ, võ sư cao cấp Nguyễn Như Khánh, mục tiêu cao nhất của việc bảo tồn võ cổ truyền chính là xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện cả về trí tuệ, đạo đức, thể chất và kỹ năng sống,. Võ cổ truyền giúp hình thành bản lĩnh vững vàng để con người đủ sức đối mặt với những biến động của thời đại toàn cầu hóa mà không bị hòa tan bản sắc,. Đây chính là sức mạnh nội sinh, là nền tảng để dân tộc Việt Nam tự tin vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Tuy nhiên, để những giá trị vô hình này được phát huy tối đa và trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, chúng ta cần một cái nhìn thực tế hơn về việc chuyển hóa di sản thành sản phẩm.

Khi võ đạo đã thấm sâu vào nhân cách con người, nó cần được đặt trong một hệ sinh thái mới để tạo ra những giá trị vật chất thực chất cho xã hội.

Cần một cái nhìn thực tế hơn về việc chuyển hóa di sản võ thuật cổ truyền thành sản phẩm...

(Còn nữa)

Thực hiện: Phúc Hưng - Phạm Huy

Báo: Thể thao và Văn hóa