Vốn xanh 'không dành cho tất cả'

Quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp số, nông nghiệp xanh đang đặt ra nhu cầu cấp thiết về các dòng vốn dài hạn, chi phí hợp lý và gắn với tiêu chí phát triển bền vững. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc tiếp cận tín dụng xanh không hề dễ dàng, ngay cả với những doanh nghiệp đã có kinh nghiệm huy động vốn quốc tế.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc tài chính Công ty CP Tập đoàn PAN chia sẻ tại Hội thảo. Ảnh: Quang Khánh

Tại Hội thảo “Hoàn thiện chính sách tín dụng cho nông nghiệp số, nông nghiệp xanh” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc tài chính Công ty CP Tập đoàn PAN, cho biết, PAN đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản, tổ chức sản xuất theo chuỗi như lúa gạo và thủy sản, với quy mô lớn, doanh số năm 2025 ước khoảng 17 nghìn tỷ đồng.

Tập đoàn này từng huy động thành công khoảng 50 triệu USD tín dụng xanh từ một ngân hàng Anh trong giai đoạn 2024 - 2025, và trước đó là 50 triệu USD trái phiếu xanh từ nguồn tài trợ của ADB năm 2019.

Từ kinh nghiệm của PAN, ông Tuấn khẳng định: vốn xanh “không dành cho tất cả”. Các tổ chức tài chính yêu cầu doanh nghiệp phải đáp ứng hàng loạt tiêu chuẩn nghiêm ngặt về Môi trường, Xã hội và Quản trị (ESG). Sau khi giải ngân, doanh nghiệp còn phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo định kỳ, đo lường và đánh giá tác động của dòng vốn theo các tiêu chí cụ thể.

Điều này đòi hỏi hệ thống quản trị dữ liệu, minh bạch thông tin và năng lực vận hành ở mức cao. Nếu không đáp ứng được, doanh nghiệp khó có thể vượt qua khâu thẩm định ngay từ đầu.

Trên thực tế, trước năm 2025, ngay cả các tổ chức tín dụng trong nước cũng gặp khó khăn khi xác định tiêu chí phân loại dự án xanh. Việc ban hành Danh mục phân loại xanh theo Quyết định 21/2025/QĐ-TTg đã giúp tạo khuôn khổ rõ ràng hơn, tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp tự đánh giá và tiếp cận nguồn vốn phù hợp, ông Tuấn cho biết.

Tuy nhiên, ở góc độ chi phí, vốn xanh chưa chắc là lựa chọn tối ưu trong ngắn hạn. Nếu so sánh đơn thuần về chi phí, vốn xanh thậm chí có thể đắt hơn vay thương mại trong nước, do chi phí tuân thủ và vận hành đi kèm, ông Tuấn nói.

Dù vậy, ông khẳng định, nếu doanh nghiệp có chiến lược dài hạn, tận dụng được tư vấn và áp lực cải thiện từ các tổ chức tài chính, thì vốn xanh có thể trở thành động lực nâng cấp quản trị và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Các đại biểu chia sẻ tại Hội thảo. Ảnh: Quang Khánh

Mặt khác, ông Tuấn cho biết, một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam là đặc thù sản xuất còn manh mún, phân tán. Phần lớn doanh nghiệp trong ngành có quy mô nhỏ và vừa, vùng nguyên liệu phân mảnh, khiến việc đáp ứng tiêu chí xanh trở nên tốn kém và khó triển khai đồng bộ.

Đối với các dự án quy mô nhỏ, chi phí thẩm định và xác nhận tiêu chuẩn xanh gần như tương đương với dự án lớn, trong khi giá trị khoản vay lại thấp. Điều này làm giảm động lực của cả doanh nghiệp lẫn ngân hàng trong việc theo đuổi các khoản tín dụng xanh.

Ngoài ra, cơ chế chia sẻ rủi ro vẫn là khoảng trống lớn. Theo ông Tuấn, khi làm việc với các đối tác quốc tế, doanh nghiệp có thể tìm được đơn vị bao tiêu sản phẩm, nhưng tín dụng cho nông dân và bảo hiểm nông nghiệp lại rất hạn chế.

Thiếu bảo hiểm nông nghiệp khiến ngân hàng phải tự gánh rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp chịu tác động lớn từ thời tiết, dịch bệnh và biến động thị trường. Điều này làm giảm mức độ sẵn sàng giải ngân, dù nhu cầu vốn rất lớn.

"Bảo hiểm nông nghiệp cần được xem như một điều kiện hỗ trợ tín dụng, giúp hình thành cơ chế chia sẻ rủi ro. Khi đó, ngân hàng sẽ tự tin hơn trong việc cấp vốn cho các dự án nông nghiệp”, ông Tuấn nhận định.