Vụ chiến đấu cơ F-15E bị bắn hạ đặt ra nhiều câu hỏi cho Mỹ, Israel

Tiêm kích F-15 của Mỹ. Ảnh: Không quân Mỹ

Phía Iran nhanh chóng tuyên bố đã thực hiện vụ bắn hạ. Bộ chỉ huy quân sự liên hợp Khatam al-Anbiya cho biết trên truyền thông nhà nước rằng lực lượng này đã sử dụng hệ thống phòng không mới để tấn công máy bay Mỹ.

Người phát ngôn của bộ chỉ huy cũng nói rằng Iran đang đặt mục tiêu tăng cường khả năng kiểm soát không phận trong thời gian tới. Theo các nguồn tin, đây là lần đầu tiên một máy bay chiến đấu của Mỹ bị bắn hạ kể từ khi xung đột bùng phát vào ngày 28/2.

Vũ khí bí mật mà Iran sử dụng

Hai giả thuyết chính đang được đưa ra về cách thức chiếc tiêm kích F-15E Strike Eagle bị bắn hạ. Theo New York Times, Iran có thể đã sử dụng hệ thống tên lửa đất đối không tầm trung Khordad 3 (Third Khordad) do nước này tự phát triển. Đây là tổ hợp phòng không đã được biên chế nhiều năm, có khả năng tấn công mục tiêu ở khoảng cách và độ cao lớn.

Một giả thuyết khác do ABC News đưa ra, cho rằng Iran có thể đã theo dõi máy bay Mỹ bằng hệ thống phát hiện hồng ngoại thụ động thay vì radar truyền thống. Khác với radar chủ động, phương thức này không phát tín hiệu, khiến các máy bay được thiết kế để cảnh báo và né tránh radar khó có thể phát hiện việc bị theo dõi.

Năng lực phòng không Iran vẫn là ẩn số

Vụ bắn hạ cũng đặt ra câu hỏi về việc liệu năng lực quân sự Iran có thực sự suy giảm sau nhiều tuần hứng chịu các đợt không kích. Trước đó, Tổng thống Donald Trump nhiều lần khẳng định Mỹ đã phá hủy đáng kể cơ sở hạ tầng quân sự của Tehran, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho rằng Washington đã đạt “ưu thế tuyệt đối trên không”. Tuy nhiên, diễn biến mới được cho là làm phức tạp thêm những đánh giá này.

Theo ông Federico Borsari, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Phân tích Chính sách châu Âu, Iran có thể đã xây dựng năng lực phòng thủ dựa trên chiến lược phân tán và che giấu. Mạng lưới hạ tầng quân sự ngầm như “thành phố tên lửa”, đường hầm và hầm trú ẩn được cho là giúp nước này duy trì một phần năng lực tác chiến ngay cả khi bị tấn công.

Các đánh giá tình báo của Mỹ cũng cho thấy, một số cơ sở bị hư hại sau các không kích có thể được khôi phục hoạt động trong thời gian ngắn. Điều này làm dấy lên nhận định rằng năng lực phòng không của Iran có thể chưa bị vô hiệu hóa hoàn toàn, mà vẫn được bảo toàn ở mức độ nhất định thông qua các biện pháp ngụy trang và phân tán lực lượng.

Những động thái gần đây của Iran

Trong những tuần gần đây, Iran đã liên tiếp triển khai các đợt tấn công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái nhằm vào Israel và một số quốc gia vùng Vịnh. Theo các nguồn tin, một số khí tài của Mỹ cũng đã bị phá hủy trên mặt đất tại Saudi Arabia và nhiều binh sĩ Mỹ cũng bị thương. Cùng ngày xảy ra vụ việc liên quan đến F-15E, Iran còn tiến hành tấn công một cơ sở điện và khử muối nước tại Kuwait.

Những diễn biến này cho thấy, bất chấp các thiệt hại từ các đợt không kích, Iran vẫn duy trì được khả năng tiến hành các hoạt động phản công với quy mô đáng kể.

Trước đó, Mỹ và Israel hầu như không gặp phải thách thức lớn nào trong không phận Iran. Diễn biến mới đã phần nào thay đổi đánh giá này, dù phương thức cụ thể mà Iran sử dụng vẫn chưa được làm rõ hoàn toàn.

Giới phân tích cho rằng câu hỏi then chốt hiện nay là liệu sự kiện này chỉ mang tính đơn lẻ hay phản ánh sự cải thiện mang tính hệ thống trong năng lực phòng không của Iran. Vấn đề được dự báo sẽ là trọng tâm đánh giá của các nhà hoạch định quân sự Mỹ trong thời gian tới.