'Vũ khí dược phẩm' và điểm yếu của nước Mỹ

CVS Pharmacy, một trong những hệ thống nhà thuốc lớn nhất tại Mỹ. Ảnh: Ngọc Quang – PV TTXVN tại Mỹ

Theo trang National Interest, trong khi các vấn đề như Iran, Đài Loan/Trung Quốc, AI hay thuế quan chiếm tâm điểm tại hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở Bắc Kinh, một chủ đề ít được chú ý nhưng có tác động trực tiếp tới sinh mạng người Mỹ là sự phụ thuộc ngày càng lớn của ngành dược phẩm và công nghệ sinh học Mỹ vào nguồn cung từ Trung Quốc.

Ví dụ điển hình nhất là heparin - loại thuốc chống đông máu được sử dụng rộng rãi trong hệ thống y tế Mỹ, từ lọc máu, phẫu thuật tim mạch cho đến điều trị huyết khối và chăm sóc tích cực. Khoảng 550.000 bệnh nhân chạy thận nhân tạo tại Mỹ gần như không có thuốc thay thế. Tuy nhiên, khoảng 70% nguồn cung heparin của Mỹ lại phụ thuộc vào nguyên liệu được thu gom từ niêm mạc ruột lợn tại hàng nghìn cơ sở nhỏ ở tỉnh Sơn Đông của Trung Quốc.

Quy trình sản xuất heparin trải dài qua nhiều mắt xích trước khi tới các nhà máy sản xuất hoạt chất dược phẩm. Hiện hai cơ sở sản xuất hoạt chất heparin đặt tại Mỹ đều thuộc sở hữu của công ty Trung Quốc, khiến Washington gần như không còn năng lực sản xuất độc lập đối với loại thuốc tối quan trọng này.

Rủi ro sức khỏe và nguy cơ địa chính trị

Mối nguy này không chỉ mang tính giả định. Trong giai đoạn 2007–2008, heparin nhiễm độc được phía Mỹ cho là có nguồn gốc từ Trung Quốc đã khiến ít nhất 149 người Mỹ thiệt mạng và ảnh hưởng tới 11 quốc gia.

Dù xảy ra thảm kịch, cấu trúc phụ thuộc này hầu như không thay đổi. Các công ty dược Mỹ tiếp tục lựa chọn nguồn nguyên liệu giá rẻ từ Trung Quốc thay vì xây dựng chuỗi cung ứng an toàn hơn. Trong khi đó, ngày càng nhiều doanh nghiệp rút khỏi thị trường heparin Mỹ, khiến nguồn cung trở nên tập trung hơn và mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc ngày càng lớn.

Theo các chuyên gia, nguy cơ không nhất thiết nằm ở việc Bắc Kinh có thể chủ động “vũ khí hóa” thuốc men, mà ở khả năng Trung Quốc sử dụng ưu thế chuỗi cung ứng như một công cụ địa chính trị khi cần thiết. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc xác định công nghệ sinh học và sản xuất sinh học là lĩnh vực cần tạo “đột phá quyết định”, cho thấy Bắc Kinh muốn mở rộng vị thế trong chuỗi giá trị dược phẩm toàn cầu.

Mỹ loay hoay tìm lối thoát

Giới phân tích cảnh báo chỉ cần một đợt dịch tả lợn châu Phi, một sự cố chất lượng sản xuất hoặc một căng thẳng ngoại giao cũng có thể khiến nguồn cung heparin cho Mỹ rơi vào khủng hoảng.

Dù Washington đã bắt đầu chú ý tới vấn đề này, các biện pháp hiện nay vẫn chưa đủ. Sắc lệnh tháng 8/2025 về việc lập kho dự trữ chiến lược hoạt chất dược phẩm chủ yếu tập trung vào các loại thuốc hóa học thông thường, trong khi heparin lại là thuốc có nguồn gốc sinh học từ động vật nên không phù hợp với mô hình sản xuất hiện có.

FDA cũng đang thúc đẩy việc tái sử dụng heparin có nguồn gốc từ bò – từng bị loại bỏ từ thập niên 1990 do lo ngại bệnh bò điên – nhưng đến nay chưa có sản phẩm nào được cấp phép tại Mỹ.

Theo National Interest, heparin chỉ là một ví dụ cho tình trạng phụ thuộc rộng lớn hơn của Mỹ vào chuỗi cung ứng dược phẩm Trung Quốc, bao gồm kháng sinh, thuốc tiêm generic và nhiều loại thuốc thiết yếu khác. Washington cần coi chuỗi cung ứng dược phẩm quan trọng ngang với đất hiếm hay chất bán dẫn.