Vu Lan: 'Tiếng chuông' đánh thức lòng hiếu hạnh giữa nhịp sống hiện đại

"Tiếng chuông cảnh tỉnh" đánh thức tâm hiếu

Theo Thượng tọa Thích Thông Hiền, Giáo Thọ sư các thiền viện Trúc Lâm trong nước và hải ngoại, đạo Phật có hai ngày lễ lớn vô cùng quan trọng, đó là lễ Phật đản để tôn vinh sự ra đời của Đức Phật, và lễ Vu Lan để nhắc nhở lại sự có mặt của mỗi con người.

"Trong cuộc đời này, dù một người có thể là tiến sĩ, kỹ sư, một phi hành gia bay tới mặt trăng, hoặc có thể tu thành một đức Phật, nhưng tất cả đều xuất thân từ vòng tay của mẹ. Đây là một điểm nổi bật trong lễ Vu Lan", Thượng tọa Thích Thông Hiền chia sẻ.

Thượng tọa Thích Thông Hiền, Giáo thọ sư các thiền viện Trúc Lâm trong nước và hải ngoại chia sẻ tại tọa đàm "Ý nghĩa lễ Vu Lan với tinh thần tri ân và báo ân" diễn ra tại Thiền viện Trúc Lâm Sùng Phúc trung tuần tháng 8/2026. Clip: Bình Minh

Vượt ra ngoài khuôn khổ một nghi lễ tri ân - báo ân của Phật giáo, Vu Lan đã trở thành một nét đẹp văn hóa tâm linh, nhắc mỗi người biết trân trọng cội nguồn, tình thân và những người đã góp phần làm nên cuộc sống của mình.

Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, con người thường bị cuốn vào vòng xoáy của nhu cầu sinh tồn và sự bận rộn. Nhiều người đang dành tới 95% cuộc đời cho "cơm áo gạo tiền", rất dễ xem thường những gì gần gũi, có sẵn và dễ quên đi cội rễ của mình là cha mẹ. 

"Lễ Vu Lan là tiếng chuông cảnh tỉnh, là chiếc đồng hồ báo thức để chúng ta thức dậy, đừng ngủ quên trong "cơm áo gạo tiền", đừng ngủ quên trong những nhu cầu đáng sợ", Thượng tọa Thích Thông Hiền nhấn mạnh.

Hòa thượng Thích Thiện Bình, thành viên Ban quản trị Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam. Ảnh: Bình Minh

Dưới góc nhìn sâu sắc về đạo Phật, Hòa thượng Thích Thiện Bình, thành viên Ban quản trị Thiền phái Trúc Lâm Việt Nam đúc kết: Tinh thần cốt lõi của Vu Lan nằm ở hiếu đạo, hướng con người tới việc tri ân, báo ân, đây cũng là phương pháp để "cứu khổ ban vui", "lìa khổ đắc lạc".

Hòa thượng nhắc nhở: "Người con Phật cần thực hành năm phương diện của chữ hiếu gồm hiếu kính, hiếu dưỡng, hiếu tâm, hiếu hạnh và hiếu đạo. Đặc biệt, việc thực hành hiếu đạo phải diễn ra hàng ngày chứ không chỉ riêng trong mùa Vu Lan, để cải tạo thân tâm và xây dựng xã hội tốt đẹp hơn".

Tinh thần cốt lõi của Vu Lan nằm ở hiếu đạo, hướng con người tới việc tri ân, báo ân. Ảnh: Bình Minh

Không chờ đến Vu Lan mới báo hiếu

Thượng tọa Thích Tỉnh Thiền, trụ trì Thiền viện Trúc Lâm Đại Giác (tỉnh Lào Cai) phân tích, bốn trọng ơn mà Phật tử cần ghi nhớ gồm ơn cha mẹ, ơn thầy tổ, ơn quốc gia - xã hội và ơn chúng sinh vạn loại.

Với cha mẹ, báo hiếu không thể chỉ bằng lời nói hay những lễ vật lớn khi cha mẹ đã qua đời. Điều thiết thực hơn là nhớ đến cha mẹ mỗi ngày, dành thời gian thăm hỏi, chăm sóc, làm cho cha mẹ vui và quan trọng nhất là sống tốt để cha mẹ được an lòng.

Với ơn thầy tổ (thày dạy chữ, thày dạy nghề, thày dạy đạo), báo ân không nằm ở việc lễ lạt hay cung phụng thày mà phải tiếp tục truyền đạt tri thức, đạo lý và những giá trị tốt đẹp cho thế hệ sau.

Với đất nước, xã hội, phải trở thành một công dân tốt, sống hòa hợp, yêu thương, bao dung, tha thứ, làm tròn trách nhiệm và bổn phận đối với cộng đồng, đất nước.

Còn với chúng sinh vạn loại, phải biết trân trọng những gì mình đang thụ hưởng, không phung phí và mỗi ngày cố gắng đem lại lợi ích, niềm vui cho người khác.

"Chúng ta phải luôn nhớ ơn thì mới đền được ơn. Đền bằng cách nào cho thực tế, bằng hành động chứ không thể bằng lời nói. Mỗi năm chỉ có 1 mùa Vu Lan. Chúng ta đừng đợi tới tháng Vu Lan mà ngày nào cũng phải là ngày Vu Lan, tức là ngày nào cũng nhớ đến ơn cha mẹ, thày tổ, đất nước, xã hội và chúng sinh vạn loại; và ngày nào cũng biết đền ơn một cách thiết thực, xứng đáng là một người đệ tử chân chính của Đức Thế Tôn", Thượng tọa Thích Tỉnh Thiền khuyến nghị.

Đồng quan điểm, Thượng tọa Thích Tâm Thuần, Phó trưởng Ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trụ trì Thiền viện Trúc Lâm Sùng Phúc (thành phố Hà Nội) lưu ý: "Vu Lan không dừng lại ở việc nhận biết mình mang ơn mà quan trọng hơn là tìm cách đền ơn như thế nào cho thiết thực".

Cách đền ơn thiết thực có thể là chăm sóc cha mẹ, sống tử tế, giữ gìn đức hạnh, làm những điều tốt đẹp cho cộng đồng và không gây khổ cho mình, cho người khác.

Thượng tọa Thích Tâm Thuần, Phó trưởng Ban Hoằng pháp Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trụ trì Thiền viện Trúc Lâm Sùng Phúc (thành phố Hà Nội). Clip: Bình Minh

"Đệ tử Phật là người luôn biết ơn và đền ơn. Đức Phật tán thán tâm hiếu là tâm Phật, hạnh hiếu là hạnh Phật... Mỗi lần đi giữa lễ Vu Lan, chúng ta cùng nhắc tinh thần hiếu, lòng biết ơn, cùng hiểu giải pháp đền ơn và cùng nhau thực hiện để cuộc đời này bớt khổ thêm vui", Thượng tọa Thích Tâm Thuần nhắc nhở.

Có thể thấy, mùa Vu Lan không chỉ là dịp để tưởng nhớ mà còn là cơ hội để mỗi người thay đổi cách sống. Lòng hiếu thảo cần được thể hiện bằng hành động; lòng biết ơn cần được chuyển hóa thành trách nhiệm; sự tri ân cần được lan tỏa thành tình thương đối với gia đình, cộng đồng và xã hội.

Vu Lan không còn là một ngày lễ chỉ để nhớ về quá khứ mà trở thành một lời nhắc sống động cho hiện tại: Hãy biết ơn khi còn có thể, hãy báo hiếu khi cha mẹ còn bên mình và hãy biến lòng tri ân thành những việc làm tốt đẹp mỗi ngày.