Vũ Thành Tâm vẽ miền quê đang mất dần

Vũ Thành Tâm vẽ miền quê đang mất dần. Ảnh: NVCC

Vũ Thành Tâm và miền quê đang mất dần

Triển lãm cá nhân đầu tiên của họa sĩ Vũ Thành Tâm mang tên Non nước thanh bình sẽ khai mạc lúc 10 giờ ngày 22/5 tại 22 Gallery, số 22 Phạm Cự Lượng, Tân Sơn Hòa, TP.HCM. Triển lãm giới thiệu 30 tranh màu nước và kéo dài đến hết ngày 1/6.

Với Vũ Thành Tâm, triển lãm này không chỉ là một cuộc ra mắt. Đây là dấu mốc của một người từng học mỹ thuật, từng làm thiết kế đồ họa, từng rời xa cây cọ vì mưu sinh, rồi quay lại với hội họa sau một biến cố chung của đời sống.

Vũ Thành Tâm sinh năm 1981, tốt nghiệp Trường CĐ Văn hóa Nghệ thuật TP.HCM năm 2005. Từ năm 2006 đến 2017, anh làm thiết kế đồ họa cho nhiều đơn vị như Catus, Graham Taylor Design, Cà phê Trung Nguyên. Từ năm 2017 đến 2022, anh kinh doanh tự do. Đến giai đoạn dịch COVID-19, Vũ Thành Tâm bắt đầu vẽ trở lại thường xuyên hơn.

Theo chia sẻ của họa sĩ, đại dịch COVID-19 khiến anh cảm nhận rõ hơn tính hữu hạn của đời sống. Từ đó, anh muốn giữ lại những khoảnh khắc bình dị của thôn quê, những cảnh sống mộc mạc, tươi mát và gần gũi với ký ức Việt Nam.

Trong Non nước thanh bình, Vũ Thành Tâm không tìm đến những bố cục gây choáng ngợp. Anh chọn các cảnh vật quen thuộc: bến thuyền, con nước, hàng dừa, căn nhà ven sông, chiếc máy cày cũ, người mẹ bên thau nước, con cò trên ruộng, chiếc ghe phủ bạt neo bên mé rạch.

Các tác phẩm như Bến thanh bình, Mẹ, Mưu sinh, Phận lênh đênh cho thấy hướng nhìn nhất quán của họa sĩ. Anh không cố dựng lên một miền quê lý tưởng. Anh quan sát đời sống bằng tình cảm của người từng gắn bó với vùng ven, nơi đô thị hóa đang đi rất nhanh nhưng vẫn còn sót lại nhiều mảng ký ức nông thôn.

Họa sĩ Vũ Thành Tâm đang thực hành nghệ thuật giữa thiên nhiên

Từ mưu sinh trở lại với màu nước

Triển lãm đầu tay ở tuổi 45 của Vũ Thành Tâm cũng gợi ra một câu chuyện khác. Không phải ai học mỹ thuật ra trường cũng có thể tiếp tục làm nghệ thuật. Nhiều người phải chuyển nghề, làm thiết kế, kinh doanh hoặc rời hẳn môi trường sáng tác vì áp lực cơm áo.

Vũ Thành Tâm từng đi qua quãng đường như vậy. Anh có nền tảng mỹ thuật, có tình yêu với hội họa, nhưng đời sống mưu sinh kéo anh ra xa việc vẽ trong nhiều năm. Khi dịch bệnh buộc nhiều người ở lại với chính mình lâu hơn, anh có thời gian vẽ, cầu nguyện và suy nghĩ về phần việc thật sự thuộc về mình.

Sự trở lại đó không diễn ra theo kiểu đột ngột. Vũ Thành Tâm bắt đầu bằng việc dành một phần thời gian trong tuần để vẽ. Anh không tuyên bố từ bỏ tất cả để làm họa sĩ toàn thời gian. Anh chọn cách đi chậm, đều đặn và giữ mối dây với màu nước qua từng bức tranh.

Tác phẩm của Vũ Thành Tâm

Giám tuyển Lý Đợi cho rằng tranh Vũ Thành Tâm trong giai đoạn này là cách nắm bắt những hồn quê và lối sống cũ còn vương lại trong sự biến đổi của vùng ven Gia Định. Một gà mái ấp trứng, dây mướp hương, rổ khế, buồng chuối, bó hoa súng tím hay bến thuyền đều là những hình ảnh có thể biến mất trong vài năm tới.

Nhận xét này giúp người xem nhìn rõ hơn vị trí của Non nước thanh bình. Đây không chỉ là triển lãm phong cảnh màu nước. Các bức tranh còn là sự ghi chép bằng hình ảnh về một không gian đang đổi thay. Những gì hôm nay còn thấy trong tranh có thể ngày mai chỉ còn nằm trong ký ức.

Màu nước của ký ức Nam Bộ

Về mặt tạo hình, màu nước của Vũ Thành Tâm nghiêng về lối tả thực giàu không khí. Anh kiểm soát hình khá kỹ, dùng màu nhẹ và ít tương phản mạnh. Những mảng xanh lá, nâu đất, vàng rơm, xám tím tạo nên cảm giác mềm, ẩm và chậm của miền sông nước Nam bộ.

Ở một số tranh, phần nền loang nhẹ và mặt nước được xử lý bằng cảm giác khá tinh tế. Ánh sáng không chói. Độ trong của màu nước được giữ vừa phải. Tranh không đẩy kỹ thuật thành màn trình diễn, mà đặt trọng tâm vào cảm xúc đời sống.

Nhà nghiên cứu mỹ thuật Quách Cường nhìn thấy trong tranh Vũ Thành Tâm cái tình của người nhà quê Nam bộ. Theo ông, một trái khế, một buồng chuối hay chiếc xe máy cũ trong tranh không chỉ là vật thể. Chúng mang theo ký ức, quan hệ xóm giềng, sự đùm bọc và những nhọc nhằn lặng lẽ của đời sống thường ngày.

Điều đó có thể thấy rõ trong Mẹ. Bức tranh không dựng chân dung theo lối kịch tính. Người phụ nữ cúi xuống bên thau nước, phía trên là chùm hoa vàng, xung quanh là sắc xanh. Cử chỉ rửa rổ, rửa đồ ăn hay chuẩn bị bữa cơm được đặt trong một không gian dịu. Hình ảnh này gần với ký ức gia đình hơn là một cảnh sinh hoạt đơn thuần.

Tác phẩm của Vũ Thành Tâm

Với Mưu sinh, chiếc máy cày cũ và những con cò trên mặt nước mở ra một không khí khác. Ở đó có lao động, bùn nước, vết rỉ sét, sự hao mòn của máy móc và đời người. Bức tranh không kể chuyện bằng gương mặt người, nhưng vẫn gợi được sức nặng của mưu sinh.

Trong Phận lênh đênh, chiếc ghe phủ bạt nằm giữa cây cối và con nước. Tên tranh làm rõ thân phận của những đời sống trôi dạt trên sông nước, nhưng hình ảnh không bi lụy. Tranh giữ lại một vẻ bình thản, như cách con người vùng sông nước chấp nhận khó nhọc mà vẫn bám lấy nơi chốn của mình.

Bến thanh bình mở rộng không gian hơn. Những chiếc thuyền nằm cạnh nhà cửa ven sông, phía sau là hàng cây xanh. Bức tranh có nhiều chi tiết, nhưng không gây rối. Sắc xanh và mặt nước kéo toàn bộ cảnh vật về cảm giác nhẹ, đúng với tinh thần của tên triển lãm.

Triển lãm Non nước thanh bình vì vậy là bước ra mắt vừa khiêm tốn vừa đáng chú ý của Vũ Thành Tâm. Ở tuổi 45, anh không xuất hiện như một gương mặt mới hoàn toàn, mà như một người quay lại đúng phần việc từng bị bỏ dở.

Cánh cửa hội họa của Vũ Thành Tâm mới mở. Tranh anh vẫn còn dấu vết của tư duy thiết kế trong cách dựng hình và kiểm soát chi tiết. Nhưng chính sự chậm rãi, mộc mạc và thành thật đó lại tạo cho tranh một đường đi riêng. Với màu nước, điều quan trọng không chỉ là kỹ thuật loang màu. Điều quan trọng hơn là người vẽ có giữ được hơi thở đời sống trong từng lớp nước hay không.

Với Non nước thanh bình, Vũ Thành Tâm đã bắt đầu làm được việc đó.