Vừa đá bóng, vừa làm nhiệm vụ, thiếu thốn nhưng đầy tự hào

Ngày 10-10-1956, Đội bóng đá Công an Hà Nội chính thức ra đời. Bộ trưởng Bộ Công an Trần Quốc Hoàn chỉ đạo Giám đốc Công an thành phố Hà Nội Nguyễn Văn Long xây dựng đội bóng đại diện cho lực lượng Công an và Thủ đô. Chủ tịch Ủy ban Hành chính thành phố Hà Nội Trần Duy Hưng cũng ủng hộ, tạo điều kiện để đội bóng được hình thành.

Lứa cầu thủ đầu tiên của CLB có nòng cốt là những cán bộ, chiến sĩ Công an có năng khiếu bóng đá cùng các cầu thủ nổi tiếng của bóng đá Hà Nội như Nguyễn Mạnh Cường, Phan Đức Âu, Bùi Nghẽn, Lưu Đình Tòng, Nguyễn Huy Luyến, Nguyễn Thưởng, Nguyễn Văn Thìn (Thìn A)... Nhiều người trong số họ từng khoác áo đội Hoàng Diệu, đội bóng mạnh của Hà Nội khi ấy. Từ những sân bóng phong trào của Thủ đô, họ bước vào màu áo Công an Hà Nội, bắt đầu một cuộc đời mà bóng đá và nhiệm vụ của người chiến sĩ gần như không thể tách rời.

2 quả bóng cho cả đội và những ngày gian khó

Những ngày đầu của Công an Hà Nội không có sân tập hiện đại, trang thiết bị đầy đủ hay chế độ dinh dưỡng dành riêng cho vận động viên. Đã có lúc cả đội từng chỉ có hai quả bóng để chia ca tập luyện. Các cầu thủ có thời gian ở tại bốt Hàng Đậu; mùa hè nóng bức có khi phải trải chiếu cạnh Nhà máy nước để đón gió từ sông Hồng. Sau mỗi trận đấu, khoản tiền bồi dưỡng dành cho cầu thủ cũng rất khiêm tốn. Ngoài tập luyện và thi đấu, một số người còn tranh thủ làm những công việc lao động chân tay để có thêm thu nhập.

Cựu danh thủ Trần Đình Đức hoài niệm chuyến du đấu nước ngoài đầu tiên sau ngày thống nhất đất nước, khi Đội bóng đá Công an Hà Nội hòa Đội bóng đá Đường sắt Bulgaria 1-1 trên sân khách (Ảnh tư liệu + Thuần Thư)

Điều kiện ăn uống cũng nằm trong hoàn cảnh chung của xã hội thời bao cấp. Những bữa cơm đạm bạc với cơm độn ngô khoai, rau và đậu phụ, tem phiếu - sổ gạo là một phần đời sống thường ngày. Với cầu thủ, một cốc sữa, vài quả chuối hay một phần thức ăn bồi dưỡng sau trận đấu vì thế đã là điều đáng quý. Sân tập chủ yếu là sân đất, đôi khi lồi lõm và đầy sỏi đá. Những đôi giày cũng đơn sơ, có loại được đóng, khâu thủ công; giày vải ba-ta là vật dụng quen thuộc. Quả bóng da khi gặp mưa trở nên nặng hơn, mỗi cú sút hay pha tranh chấp đều đòi hỏi sức lực thực sự và khiến bàn chân nhiều khi đau đớn. Trong hoàn cảnh ấy, huấn luyện viên Hoàng Nghĩa Đường - cựu võ sĩ vô địch quyền Anh Đông Dương là một trong những người đặt nền móng cho đội bóng. Phương pháp rèn luyện mang đậm tính kỷ luật, chú trọng thể lực và sức chịu đựng, phù hợp với một tập thể mà mỗi cầu thủ đồng thời cũng là một cán bộ, chiến sĩ.

Khoác áo cầu thủ, trở về với nhiệm vụ người chiến sĩ

Đây là điểm làm nên sự khác biệt của thế hệ đầu Công an Hà Nội. Họ không chỉ là cầu thủ. Trong những năm chiến tranh phá hoại, đặc biệt giai đoạn 1965 - 1972, các cầu thủ vừa tập luyện, thi đấu vừa tham gia những nhiệm vụ bảo vệ Thủ đô. Họ từng có mặt tại những khu vực bị bom đạn đánh phá để cứu dân, khắc phục hậu quả và giữ gìn an ninh, trật tự. Có những ngày họ mặc áo thi đấu bước ra sân Hàng Đẫy. Có những ngày, chiếc áo ấy được thay bằng sắc phục Công an để thực hiện nhiệm vụ. Bởi vậy, những trận đấu của Công an Hà Nội khi ấy mang một ý nghĩa đặc biệt. Trong một thành phố thường xuyên phải đối mặt với chiến tranh, bóng đá đem lại những khoảnh khắc thư giãn, niềm vui và sự kết nối. Những cầu thủ được người dân cổ vũ trên sân cũng chính là những người sống giữa đời sống của thành phố, cùng nhân dân đi qua những năm tháng khắc nghiệt.

Năm 1957, chỉ một năm sau ngày thành lập, Công an Hà Nội đánh bại Thể Công 2-0 trong trận chung kết giải hạng A miền Bắc, giành chức vô địch đầu tiên. Chiến thắng ấy nhanh chóng xác lập vị thế của một đội bóng vừa mới xuất hiện nhưng đã có lực lượng và bản sắc riêng.

Phía sau mỗi cầu thủ - chiến sĩ là một gia đình

Muốn hiểu thế hệ cầu thủ đầu tiên, không thể chỉ nhìn vào sân bong, cần nhìn cả vào những căn nhà nơi họ trở về. Đời sống của một gia đình Hà Nội thời bao cấp vốn đã nhiều thiếu thốn. Với gia đình một cầu thủ - chiến sĩ, khó khăn còn lớn hơn khi người chồng thường xuyên tập luyện, thi đấu xa nhà hoặc thực hiện nhiệm vụ đột xuất.

Hậu phương của các cầu thủ phần lớn là những người phụ nữ bình dị, làm công nhân, giáo viên, nhân viên y tế hoặc cán bộ, công chức. Họ vừa đi làm, vừa chăm con, vun vén gia đình bằng những đồng lương ít ỏi và cuốn sổ gạo thời bao cấp. Phần thưởng dành cho cầu thủ cũng không phải những khoản tiền lớn. Một chiếc xe đạp, chiếc đồng hồ, chiếc đài hay một món quà nhỏ sau giải đấu đã có thể trở thành tài sản đáng quý. Nhưng phần thưởng lớn nhất lại là niềm tự hào. Đó là khi người vợ nhìn thấy chồng mình bước ra sân Hàng Đẫy trong màu áo Công an Hà Nội, nghe hàng vạn khán giả gọi tên. Đó là khi những đứa trẻ trong gia đình có thể tự hào nói với bạn bè rằng cha mình là cầu thủ.

Từ Tân Đảo trở về và câu chuyện Hiển “Coóc”

Trong lớp cầu thủ đầu tiên của Công an Hà Nội, câu chuyện Từ Như Thành và Từ Như Hiển là một lát cắt đặc biệt. Hai anh em từ Tân Đảo trở về Việt Nam cuối năm 1963, rồi được huấn luyện viên Hoàng Nghĩa Đường thuyết phục gia nhập Công an Hà Nội. Từ đó, họ hòa vào tập thể những cầu thủ - chiến sĩ đang đặt những viên gạch đầu tiên cho đội bóng. Từ Như Hiển, khi ấy mới 18 tuổi, nhanh chóng khẳng định tài năng ở vị trí tiền đạo. Với tốc độ, kỹ thuật và khả năng dứt điểm, ông trở thành một trong những chân sút đáng nhớ của Công an Hà Nội, được người hâm mộ gọi thân mật là Hiển “Coóc”. Câu chuyện gia đình ông cũng cho thấy bóng đá Công an Hà Nội từng tạo nên những mạch truyền thống đặc biệt, khi nhiều thành viên trong cùng một gia đình lần lượt gắn bó với đội.

Cố tiền đạo Đội bóng đá Công an Hà Nội Từ Như Hiển (1945 - 2023) với cái chân trái cực khéo tung hoành sân cỏ Việt Nam thập niên 1960 - 1970 (Ảnh tư liệu)

Năm 1976, trong chuyến thi đấu tại Đông Âu, Từ Như Hiển ghi bàn vào lưới Đường sắt Bulgaria trong trận hòa 1-1. Theo hồi ức của cựu huấn luyện viên Trần Đình Đức, màn trình diễn ấy gây ấn tượng đến mức phía Bulgaria đặt vấn đề muốn có ông. Giai thoại ấy góp thêm một nét thú vị vào hành trình của thế hệ cầu thủ Công an Hà Nội: trưởng thành trong gian khó nhưng vẫn để lại dấu ấn trên sân cỏ quốc tế.

Những kỷ vật còn kể chuyện

70 năm sau ngày thành lập, lịch sử thế hệ đầu Công an Hà Nội vẫn hiện diện qua những kỷ vật được gìn giữ trong gia đình các cựu cầu thủ: chiếc áo thi đấu cũ, đôi giày sờn, những tấm ảnh đen trắng, giấy tờ tuyển dụng, huy chương hay album gia đình. Mỗi kỷ vật là một mảnh ghép của quá khứ. Một tấm ảnh kể về những trận đấu năm xưa, một quyết định tuyển dụng cho thấy con đường các cầu thủ bước vào lực lượng Công an, còn những câu chuyện của người thân giúp hình dung cuộc sống phía sau sân cỏ: họ tập luyện, làm nhiệm vụ và trở về với gia đình như thế nào trong những năm tháng chiến tranh, bao cấp.

Năm 1956, Công an Hà Nội bắt đầu từ những con người cụ thể. 1 năm sau, đội bóng giành chức vô địch đầu tiên. Nhưng giá trị lớn hơn nằm ở nền móng họ để lại: một đội bóng được xây dựng từ kỷ luật của người chiến sĩ, tài năng của những cầu thủ Hà Nội và tình yêu bóng đá. Từ những sân đất, đôi giày cũ, những bữa cơm đạm bạc và những ngày vừa đá bóng vừa làm nhiệm vụ, truyền thống Công an Hà Nội đã được đặt những viên gạch đầu tiên.