'Vua phương Bắc' đứng trước cơ hội trở thành thủ tướng Anh

Chỉ ít ngày trước khi Thủ tướng Keir Starmer tuyên bố từ chức, ông Andy Burnham đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử bổ sung tại Makerfield, khu vực tây bắc Anh.

Cuộc bầu cử này được tổ chức nhằm giúp ông đủ điều kiện trở lại Quốc hội với tư cách nghị sĩ đương nhiệm để có thể tranh cử vị trí lãnh đạo Công đảng.

Tuy nhiên, ông Burnham còn chưa kịp nhậm chức thì ông Starmer ngày 22/6 đã thông báo từ chức trước áp lực ngày càng gia tăng trong nội bộ đảng. Ngay sau đó, ông Burnham xác nhận sẽ tham gia cuộc đua giành quyền lãnh đạo.

Ông Starmer từng tạo nên chiến thắng vang dội trước đối thủ Rishi Sunak trong cuộc tổng tuyển cử năm 2024, đưa Công đảng trở lại nắm quyền sau hơn 10 năm ở phe đối lập.

Khi đó, nhiều cử tri kỳ vọng ông sẽ mang lại sự ổn định cho nền chính trị Anh vốn trải qua nhiều biến động.

Nhưng chưa đầy 2 năm sau, uy tín của ông Starmer suy giảm mạnh. Trong khi đó, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy sự ủng hộ dành cho đảng Reform UK theo xu hướng dân túy cánh hữu và đảng Xanh theo xu hướng dân túy cánh tả đang tăng lên đáng kể.

Theo những người ủng hộ, chỉ ông Burnham mới đủ khả năng đảo ngược xu thế suy giảm của Công đảng.

Chiến thắng áp đảo của ông tại Makerfield trước ứng viên của Reform UK, diễn ra chỉ vài tuần sau thất bại nặng nề của Công đảng trong các cuộc bầu cử địa phương, càng củng cố niềm tin này.

Ngay cả cựu bộ trưởng y tế Wes Streeting, một ứng viên tiềm năng khác cho vị trí lãnh đạo Công đảng, cũng công khai ủng hộ ông Burnham vào ngày 22/6. Tính đến thời điểm đó, ông Burnham là người duy nhất chính thức tham gia cuộc đua.

"Khi cùng nhau bước tiếp, ưu tiên hàng đầu của chúng ta là phải đồng lòng đưa đất nước trở lại vị thế mà tất cả đều mong muốn", ông Burnham viết trên mạng xã hội.

Theo lộ trình mà ông Starmer công bố, Công đảng sẽ bắt đầu nhận đề cử ứng viên lãnh đạo từ ngày 9/7 và kéo dài đến trước kỳ nghỉ hè của Quốc hội. Thời gian bầu chọn có thể thay đổi nếu xuất hiện thêm ứng viên mới.

Trong những năm gần đây, ông Burnham dần trở thành một trong những chính trị gia được yêu mến nhất tại Anh.

Điều đáng chú ý là ông thường xây dựng hình ảnh như một người đứng ngoài chính trường trung ương, dù thực tế đã bắt đầu làm việc tại Quốc hội từ năm 24 tuổi.

Ông từng là nghiên cứu viên, cố vấn đặc biệt rồi trở thành nghị sĩ năm 31 tuổi. Trong 16 năm làm việc tại Quốc hội, ông phục vụ dưới thời các thủ tướng Tony Blair và Gordon Brown, sau đó giữ chức bộ trưởng y tế.

Ông từng thất bại trong các cuộc đua giành quyền lãnh đạo Công đảng vào năm 2010 và 2015. Đặc biệt, thất bại trước Jeremy Corbyn năm 2015 đã khiến ông rời xa trung tâm quyền lực của đảng.

Bước ngoặt đến vào năm 2017 khi ông đắc cử thị trưởng vùng Đại Manchester. Vị trí này giúp ông tránh xa những cuộc đấu đá nội bộ kéo dài trong Công đảng, đồng thời tạo cơ hội xây dựng hình ảnh riêng.

Trên cương vị thị trưởng, ông Burnham nhiều lần đối đầu với chính quyền trung ương ở London và trở thành biểu tượng cho nỗ lực thu hẹp khoảng cách phát triển giữa miền Bắc và miền Nam nước Anh.

Khái niệm "chia rẽ Bắc - Nam" phản ánh sự chênh lệch lớn về kinh tế, văn hóa và chính trị giữa khu vực London, Đông Nam nước Anh với các vùng công nghiệp cũ ở phía Bắc. Sau quá trình phi công nghiệp hóa từ những năm 1980, nhiều địa phương miền Bắc rơi vào suy thoái kéo dài.

Trong nhiệm kỳ của mình, ông Burnham thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Đại Manchester, cải thiện hệ thống giao thông công cộng và triển khai chương trình xây dựng nhà ở quy mô lớn. Những thành tựu này giúp ông được truyền thông gọi bằng biệt danh "Vua phương Bắc".

Dù vậy, không phải mọi cam kết của ông đều thành công. Lời hứa chấm dứt tình trạng vô gia cư tại Manchester vào năm 2020 đã không trở thành hiện thực. Một số nhà phê bình cũng cho rằng nhiều nền tảng cho sự phát triển của thành phố đã được xây dựng từ trước khi ông lên nắm quyền.

Con đường phía trước của ông Burnham cũng không dễ dàng. Ông sẽ phải đối mặt với những khó khăn tương tự mà ông Starmer từng trải qua, từ áp lực ngân sách đến sự chia rẽ ngày càng sâu sắc trong xã hội Anh

Nếu nghiêng quá nhiều về cánh hữu trong các vấn đề như nhập cư, ông có thể đánh mất nhóm cử tri tiến bộ tại các đô thị lớn. Ngược lại, nếu quá thiên về cánh tả, ông sẽ gặp khó khăn trong việc giữ chân tầng lớp lao động truyền thống.

Trong chiến dịch tranh cử gần đây, ông Burnham cố gắng duy trì sự cân bằng. Ông ủng hộ kế hoạch chấm dứt tư cách tị nạn vĩnh viễn của Bộ trưởng Nội vụ Shabana Mahmood và rút lại quan điểm trước đây về việc mở rộng phúc lợi cho người nhập cư chưa có tư cách cư trú ổn định.

Ông cũng điều chỉnh lập trường về các quy tắc tài khóa và giảm nhẹ tuyên bố trước đó về mong muốn đưa Anh tái gia nhập Liên minh châu Âu.

Tuy nhiên, phần lớn kinh nghiệm chính trị của ông Burnham vẫn tập trung vào các vấn đề trong nước như giao thông, nhà ở và phát triển kinh tế. Ông ít có cơ hội thể hiện quan điểm về đối ngoại, quốc phòng hay an ninh quốc gia.

Giáo sư Jon Tonge thuộc Đại học Liverpool nhận định rằng thành công ở Manchester không đảm bảo thành công trên chính trường quốc gia. Dù vậy, theo ông, Burnham vẫn sở hữu một lợi thế quan trọng. "Ông ấy là một người rất khó để ghét", giáo sư Tonge nói.