Vùng cao Lai Châu mở hướng dạy học STEM

Giờ học STEM của học sinh Trường THCS số 1 Tân Uyên.

Từ phòng học STEM đến những sản phẩm thực tiễn

Trong phòng thực hành STEM của Trường THPT Mường Tè, những thiết bị công nghệ, dụng cụ thực hành và vật liệu được bố trí thành từng khu vực. Đây không còn là phòng học theo cách thông thường, nơi học sinh chủ yếu ngồi nghe và ghi chép, mà trở thành không gian để các em thiết kế, lắp ráp, thử nghiệm và tìm cách giải quyết vấn đề.

Đầu năm 2026, Trường THPT Mường Tè cùng Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn và Trường THCS số 1 Tân Uyên được bàn giao các phòng thực hành giáo dục STEM do Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) tài trợ. Ba phòng học được triển khai từ cuối năm 2025, được khảo sát, cải tạo không gian và lắp đặt thiết bị phục vụ thực hành với tổng kinh phí 10,5 tỷ đồng.

Tại Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn, phòng STEM mở thêm điều kiện để học sinh tiếp cận khoa học, công nghệ theo hướng trực quan. Một vấn đề đặt ra trong giờ học có thể được chuyển thành mô hình; một kiến thức tưởng như khô khan được kiểm chứng bằng thí nghiệm; một ý tưởng của học sinh được biến thành sản phẩm để thử nghiệm và cải tiến.

Ông Vương Văn Tâm, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn chia sẻ: “Với học sinh THPT, hoạt động STEM tạo cơ hội kết nối kiến thức của nhiều môn học. Để hoàn thành một sản phẩm, các em có thể phải sử dụng kiến thức Vật lý, Toán học, Tin học, Công nghệ…, đồng thời vận dụng kỹ năng làm việc nhóm, thuyết trình và xử lý tình huống”.

Học sinh Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn thực hành thí nghiệm tại phòng STEM.

Cũng theo ông Tâm, giá trị của hoạt động không chỉ nằm ở sản phẩm cuối cùng. Khi một mô hình chưa hoạt động, học sinh phải tìm nguyên nhân. Khi thiết kế chưa phù hợp, các em phải điều chỉnh. Có những sản phẩm phải thử nhiều lần mới đạt yêu cầu. Qua đó, các em hình thành thói quen quan sát, đặt câu hỏi và tìm lời giải thay vì chờ đáp án có sẵn.

Tại Trường THCS số 1 Tân Uyên, phòng thực hành STEM cũng mở ra cách tiếp cận tương tự, nhưng được điều chỉnh phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS. Những kiến thức về khoa học tự nhiên, công nghệ, môi trường hay năng lượng có thể được chuyển thành nhiệm vụ thực hành. Điều quan trọng là giáo viên không chỉ yêu cầu học sinh “làm một sản phẩm”, mà đặt ra một vấn đề để các em tìm cách giải quyết.

Với học sinh vùng cao Lai Châu, đây là hướng tiếp cận có nhiều thuận lợi. Những câu chuyện về sản xuất nông nghiệp, nguồn nước, môi trường, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ rừng hay tận dụng vật liệu sẵn có đều có thể trở thành chất liệu để xây dựng các chủ đề STEM.

Từ một vấn đề trong cuộc sống, học sinh tìm hiểu kiến thức; từ kiến thức, các em thiết kế giải pháp; rồi từ giải pháp lại quay trở về kiểm chứng trong thực tế. Đó chính là hành trình mà STEM hướng tới.

Phòng học STEM của học sinh Trường THCS số 1 Tân Uyên.

Ngày hội tạo “sân chơi” để STEM lan tỏa

Nếu những phòng học STEM tạo ra không gian thực hành thường xuyên thì Ngày hội Khoa học, sáng tạo và STEM cấp tỉnh năm 2026 tạo thêm một “sân chơi” để học sinh Lai Châu đưa sản phẩm ra giới thiệu, thuyết trình và giao lưu.

Diễn ra trong hai ngày 19 - 20/9, Ngày hội thu hút 85 đơn vị trường học tham gia; trong đó có 46 đội trưng bày sản phẩm STEM và 22 đội thi Robot. Tổng số giáo viên tham gia là 211 người, cùng 229 học sinh.

Không khí tại khu vực trưng bày cho thấy STEM không chỉ dành cho những trường có điều kiện thuận lợi. Học sinh từ nhiều cấp học, nhiều địa bàn cùng mang đến những sản phẩm được hình thành từ quá trình quan sát và giải quyết các vấn đề cụ thể.

Đáng chú ý, theo đánh giá tại Ngày hội, nhiều sản phẩm xuất phát từ những vấn đề gần gũi với đời sống, gắn với đặc điểm tự nhiên, sản xuất và môi trường địa phương. Học sinh phải lựa chọn vật liệu, thiết kế mô hình, xây dựng giải pháp và thuyết minh về sản phẩm của mình.

Học sinh Trường THCS số 1 Tân Uyên hứng thú với tiết học STEM.

Đứng trước sản phẩm của mình, học sinh phải trả lời những câu hỏi từ người xem, giải thích vì sao lựa chọn vật liệu, cách sản phẩm vận hành và khả năng ứng dụng. Đó là lúc kiến thức trong sách được chuyển thành năng lực thực hành.

Ở phần thi Robot, các đội không chỉ đưa sản phẩm đến thi đấu mà còn phải xây dựng chương trình điều khiển, phối hợp giữa các thành viên và điều chỉnh Robot trong quá trình thi. Những thao tác tưởng như nhỏ như kiểm tra một mạch điện, điều chỉnh chương trình hay thay đổi thiết kế đều đòi hỏi sự chính xác và kiên trì.

Tại Ngày hội, học sinh Trường THPT Nặm Tăm mang đến 3 sản phẩm: Mô hình sa bàn Chiến thắng Sông Bạch Đằng; Giàn phơi thông minh cho học sinh ký túc xá; Robot lau nhà. Hình ảnh học sinh vùng cao tự tin giới thiệu sản phẩm cho thấy hoạt động STEM không chỉ hướng tới kỹ năng khoa học mà còn tạo cơ hội để các em rèn luyện giao tiếp, hợp tác và trình bày ý tưởng.

Ông Vũ Tiến Hóa, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT Lai Châu, nhận định: “Ngày hội không chỉ giúp học sinh vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn mà còn góp phần khơi gợi niềm đam mê nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo đối với học sinh, thầy cô và các cơ sở giáo dục”.

Kết thúc Ngày hội, Ban Tổ chức trao 46 giải cho phần trưng bày sản phẩm STEM và các giải cho phần thi Robot. Tuy nhiên, ý nghĩa lớn hơn của hoạt động nằm ở quá trình các đội chuẩn bị sản phẩm, thử nghiệm, hoàn thiện hồ sơ và thuyết minh trước khi đến với sân chơi cấp tỉnh.

Từ những giờ học STEM học sinh có thể thỏa sức sáng tạo trong các cuộc thi khoa học, sáng tạo.

Từ những phòng học được đầu tư thiết bị tại Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn, Trường THPT Mường Tè, Trường THCS Tân Uyên đến hàng chục sản phẩm xuất hiện tại Ngày hội, STEM đang dần có một hệ sinh thái nhỏ trong giáo dục Lai Châu.

Ngày hội Khoa học, sáng tạo và STEM năm 2026 vì thế không chỉ là một cuộc trưng bày sản phẩm. Đó còn là dịp nhìn thấy rõ hơn một chuyển động trong các nhà trường: từ “học để biết” sang “học để làm”, từ kiến thức trên trang giấy đến những sản phẩm gắn với đời sống.

Trong hành trình đổi mới giáo dục ở Lai Châu, những phòng học STEM có thể là điểm khởi đầu. Còn khi giáo viên biết biến vấn đề của địa phương thành bài học, biến bài học thành nhiệm vụ và trao cho học sinh cơ hội tự tìm lời giải, STEM mới thực sự trở thành một cách học có sức sống trong trường học vùng cao.