Vùng phát thải thấp: Khởi đầu cho hành trình 'xanh hóa' Hà Nội

Xe buýt điện hoạt động trên đường phố Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Chậm chuyển đổi xanh, Hà Nội sẽ tiếp tục chịu áp lực ô nhiễm

Tối 27-5, Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội thực hiện chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Hà Nội xanh: Từ vùng phát thải thấp đến đô thị đáng sống”, với sự tham gia của bà Lê Thanh Thủy, Phó trưởng Phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội và TS Hoàng Dương Tùng, Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam.

Tại chương trình, các khách mời đều cho rằng việc Hà Nội triển khai vùng phát thải thấp vào thời điểm hiện nay là cần thiết, phù hợp với yêu cầu thực tiễn cũng như định hướng phát triển đô thị xanh, bền vững của thành phố trong giai đoạn mới.

Là cơ quan chủ trì xây dựng đề án, bà Lê Thanh Thủy cho biết, Hà Nội hiện là khu vực đô thị lịch sử có mật độ giao thông và dân số rất cao. Hoạt động du lịch, thương mại, sinh hoạt diễn ra liên tục đang tạo áp lực lớn lên môi trường, đặc biệt là chất lượng không khí.

Theo bà Thủy, qua các chương trình khám xe, nhiều phương tiện không được bảo dưỡng đầy đủ đang trở thành nguồn phát thải lớn trong khu vực nội đô. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng không khí tại Hà Nội thường xuyên ở mức đáng lo ngại.

“Triển khai vùng phát thải thấp cũng là cách để sắp xếp lại các giải pháp giao thông, góp phần cải thiện chất lượng không khí, giúp Hà Nội xanh hơn”, bà Lê Thanh Thủy chia sẻ.

Không chỉ xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, Hà Nội hiện cũng đã có đầy đủ cơ sở pháp lý để triển khai mô hình này. Chính sách vùng phát thải thấp đã được luật hóa trong Luật Thủ đô và được quy định rõ trong Nghị quyết số 57 với các giải pháp, lộ trình thực hiện cụ thể.

Theo bà Thủy, mục tiêu lớn nhất của chính sách không phải tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp hay người dân mà hướng đến việc xây dựng các giải pháp giao thông xanh hơn, giúp thành phố an toàn hơn và đáng sống hơn.

Ở góc độ chuyên gia môi trường, TS Hoàng Dương Tùng đánh giá Hà Nội đang đi đúng hướng trong quá trình chuyển đổi xanh. Ông cho rằng vùng phát thải thấp là giải pháp đã được nhiều thành phố lớn trên thế giới áp dụng nhằm giảm ô nhiễm từ giao thông.

“Việc Hà Nội đưa nội dung phát triển vùng phát thải thấp vào Luật Thủ đô cho thấy quyết tâm rất rõ trong thúc đẩy giao thông xanh và phát triển đô thị bền vững”, TS Hoàng Dương Tùng nhận định.

Tuy nhiên, theo ông Tùng, vùng phát thải thấp chỉ là một phần trong tổng thể chiến lược chuyển đổi xanh của thành phố. Song song với đó, Hà Nội đang triển khai nhiều giải pháp khác như phát triển đường sắt đô thị, thúc đẩy xe buýt điện, cải thiện hạ tầng giao thông, mở rộng không gian đi bộ và xây dựng hệ thống trạm sạc cho phương tiện sử dụng năng lượng sạch.

“Những giải pháp này cho thấy Hà Nội không chỉ đi đúng hướng mà còn đang tăng tốc quá trình chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông”, ông nói thêm.

Chính sách chỉ thành công khi người dân thấy mình được hỗ trợ

Dù được đánh giá là cần thiết, việc triển khai vùng phát thải thấp chắc chắn sẽ tác động trực tiếp đến đời sống người dân, đặc biệt là nhóm sử dụng xe máy và ô tô chạy xăng, dầu.

Theo TS Hoàng Dương Tùng, khi nhắc đến vùng phát thải thấp cũng đồng nghĩa với việc từng bước hạn chế các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, loại phương tiện đã gắn bó với người dân Hà Nội trong nhiều năm qua. Vì vậy, quá trình chuyển đổi cần được thực hiện thận trọng để tránh tạo áp lực quá lớn lên đời sống dân sinh.

“Các giải pháp hỗ trợ cần được triển khai trước thay vì chỉ áp dụng biện pháp hạn chế hay cấm đoán”, TS Hoàng Dương Tùng nhấn mạnh. Theo ông, thành phố cần đồng thời phát triển hạ tầng sạc điện, điểm đổi pin, tổ chức lại logistics và vận tải theo hướng thuận tiện hơn. Bên cạnh đó, giao thông công cộng cũng phải được cải thiện đủ mạnh để người dân có thêm lựa chọn thay thế phương tiện cá nhân.

Cùng quan điểm này, bà Lê Thanh Thủy cho biết thành phố đang lựa chọn cách tiếp cận theo hướng “vừa làm, vừa đánh giá, vừa điều chỉnh”, thay vì áp dụng các biện pháp cứng nhắc.

Theo bà Thủy, quan điểm xuyên suốt của thành phố là không xây dựng chính sách theo hướng áp đặt hành chính mà sẽ đánh giá kỹ các tác động xã hội trước khi triển khai. Trong giai đoạn đầu, Hà Nội sẽ ưu tiên khuyến khích người dân chuyển sang sử dụng phương tiện xanh, đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ phù hợp để người dân có điều kiện chuyển đổi.

Trong quá trình xây dựng đề án, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã phối hợp với nhiều sở, ngành và địa phương tổ chức khảo sát, lấy ý kiến người dân, doanh nghiệp cũng như các nhóm dễ bị tác động bằng nhiều hình thức khác nhau.

Kết quả khảo sát cho thấy ngày càng nhiều người dân quan tâm đến chất lượng không khí và kỳ vọng vùng phát thải thấp sẽ giúp cải thiện môi trường sống. Tuy nhiên, không ít ý kiến vẫn băn khoăn về việc đi lại, giao nhận hàng hóa, khả năng tiếp cận giao thông công cộng hay tác động đối với xe công nghệ.

Theo bà Thủy, thành phố hiện vẫn tiếp tục tiếp thu ý kiến để hoàn thiện phương án cuối cùng với mục tiêu hạn chế tối đa xáo trộn trong đời sống xã hội. “Người dân và doanh nghiệp không chỉ là đối tượng chịu tác động mà còn là lực lượng đồng hành nhằm bảo đảm triển khai hiệu quả vùng phát thải thấp”, bà Lê Thanh Thủy nhấn mạnh.

Có thể thấy, vùng phát thải thấp không đơn thuần là câu chuyện kiểm soát phương tiện giao thông mà còn là bước đi đầu tiên trong hành trình tái cấu trúc đô thị theo hướng xanh hơn, sạch hơn và bền vững hơn. Để chính sách thực sự đi vào cuộc sống, điều quan trọng không chỉ nằm ở quyết tâm của chính quyền mà còn ở việc xây dựng được lộ trình hợp lý, cơ chế hỗ trợ đủ mạnh và sự đồng thuận từ phía người dân.