Vượt giới hạn y học: Đại phẫu tim – khí quản cứu sống bệnh nhi 5 tuổi

Ngày 18.1.2026, BSCK2 Trịnh Hữu Tùng – Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng 2 (TP.HCM) - cho biết, các bác sĩ của bệnh viện vừa thực hiện thành công ca phẫu thuật tái tạo đồng thời hệ thống tim và khí quản cho một bệnh nhi 5 tuổi. Ca mổ được đánh giá là vượt qua những giới hạn khắc nghiệt nhất của y học hiện đại, giành lại sự sống cho bệnh nhi trong gang tấc.

Cuộc đấu trí trong lồng ngực

Bệnh nhi là bé gái Triệu M.A. (5 tuổi), mắc hội chứng tứ chứng Fallot – một trong những bệnh lý tim bẩm sinh nặng nhất – kèm theo hẹp khí quản bẩm sinh. Đây là tổ hợp dị tật bẩm sinh đặc biệt phức tạp. Theo các chuyên gia, tình trạng này được ví như “khó chồng khó”, khi cùng lúc ảnh hưởng nghiêm trọng đến hai hệ thống sống còn là tuần hoàn và hô hấp.

Các bác sĩ tiến hành phẫu thuật tạo hình khí quản kết hợp sửa chữa triệt để dị tật tim trong cùng một lần mổ - Ảnh: BVCC

Suốt 5 năm đầu đời, tuổi thơ của M.A. gắn liền với những đợt viêm phổi tái diễn và tiếng thở khò khè kéo dài. Do tổn thương phối hợp quá phức tạp, việc can thiệp phẫu thuật sớm tiềm ẩn nhiều rủi ro. Tại nhiều cơ sở y tế, các bác sĩ buộc phải lựa chọn phương án điều trị bảo tồn, theo dõi sát từng nhịp thở mong manh của bệnh nhi.

Bước ngoặt xảy ra vào đầu năm 2025, khi tình trạng tím tái do thiếu oxy máu tiến triển nặng. Các bác sĩ Bệnh viện Nhi Đồng 2 buộc phải áp dụng giải pháp tình thế là đặt stent đường thoát thất phải (RVOT) nhằm ổn định huyết động. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp tạm thời. Nếu không được phẫu thuật triệt để, nguy cơ suy hô hấp và suy tim toàn bộ là điều khó tránh khỏi.

Trước lằn ranh sinh tử, Ban Giám đốc Bệnh viện Nhi Đồng 2 quyết định huy động toàn lực cho ca bệnh. Một cuộc hội chẩn đa chuyên khoa quy mô lớn được tổ chức và đi đến quyết định táo bạo nhưng cũng là phương án duy nhất khả thi: tiến hành phẫu thuật tạo hình khí quản kết hợp sửa chữa triệt để dị tật tim trong cùng một lần mổ.

ThS-BS Nguyễn Trần Việt Tánh - Khoa Hồi sức phẫu thuật tim mạch – lồng ngực, phẫu thuật viên chính của ca mổ - cho biết, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc sửa chữa các tổn thương tim mà còn ở sự đồng bộ giữa tim và đường thở. Nếu chỉ can thiệp tim mà không giải quyết triệt để tình trạng hẹp khí quản, bệnh nhi sẽ không thể cai máy thở, nguy cơ tử vong sau mổ là rất cao.

Khi lồng ngực được mở ra, hàng loạt khó khăn thực tế nhanh chóng xuất hiện. Ê kíp phẫu thuật phải phẫu tích sâu vào trung thất – khu vực tập trung nhiều cấu trúc giải phẫu quan trọng – để xử lý các tuần hoàn bàng hệ chủ – phổi. Trong kế hoạch ban đầu, các mạch máu này dự kiến được hợp lưu vào động mạch phổi, tuy nhiên thực tế giải phẫu của bệnh nhi không cho phép thực hiện an toàn. Các phẫu thuật viên buộc phải thay đổi chiến lược ngay trên bàn mổ, chủ động cột các nhánh bàng hệ nhằm bảo vệ hệ tuần hoàn phổi.

Bên cạnh đó, stent RVOT được đặt trước đó bám chặt vào vòng van động mạch chủ, gây nhiều khó khăn trong quá trình bóc tách. Việc lấy stent làm tổn thương vòng van, buộc ê kíp phải xử lý vi phẫu tức thời để khắc phục. Chỉ một sai sót nhỏ, tính bằng milimét, cũng có thể khiến ca mổ thất bại.

Nghệ thuật tạo hình từ những chi tiết siêu nhỏ

Theo ThS-BS Nguyễn Trần Việt Tánh, điểm nhấn kỹ thuật tinh xảo nhất của ca phẫu thuật là tái cấu trúc hai nhánh động mạch phổi. Ở bệnh nhi M.A., hai nhánh động mạch phổi không chỉ nhỏ mà còn mất cân đối nghiêm trọng, trong đó nhánh trái chỉ khoảng 3 mm, bằng 1/3 nhánh phải, tương tự các trường hợp teo phổi kèm thông liên thất nặng.

Mục tiêu đặt ra là mở rộng cả hai nhánh lên khoảng 10 mm nhằm đảm bảo cân bằng áp lực và tưới máu cho hai phổi về lâu dài. “Đây là thao tác cực kỳ phức tạp, đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối trong khâu nối và tạo hình, bởi bất kỳ sai lệch nào cũng có thể dẫn đến hẹp tồn lưu hoặc quá tải tuần hoàn một bên phổi, đe dọa trực tiếp đến tính mạng bệnh nhi”, bác sĩ Tánh chia sẻ.

Dù ca mổ thành công về mặt kỹ thuật, thử thách vẫn tiếp tục trong giai đoạn hậu phẫu. Bệnh nhi xuất hiện biến chứng xuất huyết phổi kéo dài, khiến việc cai máy thở gặp nhiều khó khăn. Bệnh viện Nhi Đồng 2 đã kích hoạt báo động đỏ nội viện, triển khai đồng bộ các biện pháp chẩn đoán như chụp CT, nội soi hô hấp và chụp mạch số hóa xóa nền (DSA).

Nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên khoa và nỗ lực không ngừng của đội ngũ hồi sức, nguyên nhân xuất huyết đã được xác định và kiểm soát hoàn toàn. Kết quả, bé M.A. đã cai được máy thở, tự thở ổn định, mang lại niềm vỡ òa cho gia đình và tập thể y bác sĩ.

Bác sĩ Tánh nhấn mạnh, thành công của ca đại phẫu này là minh chứng rõ nét cho sự phát triển vượt bậc của phẫu thuật tim bẩm sinh và kỹ thuật tạo hình khí quản tại Việt Nam.

Hồ Quang