WHO tuyên bố dịch Ebola là tình trạng khẩn cấp toàn cầu

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa chính thức ban bố tình trạng khẩn cấp về sức khỏe công cộng quốc tế (PHEIC) đối với dịch Ebola do chủng virus Bundibugyo gây ra tại Cộng Hòa Dân Chủ Congo và Uganda. Quyết định này được đưa ra chỉ một ngày sau khi đợt bùng phát dịch tại 2 nước này được công bố.

Theo thông báo từ WHO vào ngày 17/5, dịch bệnh đang diễn biến hết sức phức tạp tại tỉnh Ituri, miền đông CHDC Congo, với ghi nhận ban đầu gồm 8 ca dương tính qua xét nghiệm, 246 trường hợp nghi nhiễm và 80 ca tử vong nghi do virus.

Đáng lo ngại hơn, mầm bệnh đã lan sang cả thủ đô Kinshasa của nước này và thủ đô Kampala của Uganda thông qua những người di chuyển từ vùng dịch.

Dịch bệnh bắt nguồn từ các cụm ca tử vong trong cộng đồng tại ít nhất 3 vùng y tế thuộc tỉnh Ituri bao gồm Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Việc nhiều nhân viên y tế cũng tử vong với các triệu chứng sốt xuất huyết cho thấy nguy cơ lây nhiễm chéo vô cùng nghiêm trọng ngay trong các cơ sở khám chữa bệnh.

Sự xuất hiện của hai ca bệnh được xác nhận tại Kampala dù không có mối liên hệ rõ ràng, đều là người từ CHDC Congo sang, cùng một ca khác ở Kinshasa càng khiến tình hình thêm phức tạp. Đáng chú ý, tỷ lệ dương tính rất cao từ các mẫu xét nghiệm ban đầu (8 trên tổng số 13 mẫu) làm dấy lên mối lo ngại rằng dịch Ebola đã âm thầm lan rộng trước khi bị phát hiện.

Nhân viên y tế đang chăm sóc cho bệnh nhân nhiễm virus Ebola. Ảnh: New African

Dù chưa chạm ngưỡng đại dịch, WHO vẫn cảnh báo quy mô thực tế có thể lớn hơn nhiều do tình trạng bất an, di chuyển dân cư cao và hệ thống y tế địa phương yếu kém.

Đây là lần thứ 17 CHDC Congo ghi nhận dịch Ebola xuất hiện kể từ năm 1976. Về mặt y học, dịch Ebola lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể và có tỷ lệ tử vong trung bình lên tới khoảng 50%.

Tuy nhiên, chủng Bundibugyo lần này là một thách thức đặc biệt lớn vì hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt. Khác với chủng Zaire tiền nhiệm vốn đã có vaccine phòng ngừa, chủng Bundibugyo buộc các quốc gia phải dựa hoàn toàn vào các biện pháp truyền thống như cách ly, truy vết và chăm sóc hỗ trợ.

Quá trình phát hiện nguồn bệnh cũng gặp trở ngại ban đầu. Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho biết tổ chức này đã nhận được thông tin nghi ngờ từ ngày 5/5 và nhanh chóng cử đoàn điều tra.

Ban đầu, các mẫu xét nghiệm đều cho kết quả âm tính do thiết bị tại chỗ chỉ có thể phát hiện được chủng Zaire. Phải đến khi gửi mẫu bệnh phẩm về Viện Nghiên cứu Sinh học Quốc gia tại Kinshasa, các ca dương tính với chủng Bundibugyo mới chính thức được xác nhận.

Để ứng phó kịp thời, WHO kêu gọi CHDC Congo và Uganda ngay lập tức kích hoạt các trung tâm điều hành khẩn cấp, tăng cường giám sát trong cộng đồng, đặc biệt là các ca tử vong không rõ nguyên nhân, đồng thời cải thiện quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn tại bệnh viện.

Theo đó, các ca xác nhận phải được cách ly nghiêm ngặt cho đến khi có kết quả xét nghiệm âm tính 2 lần liên tiếp, cách nhau ít nhất 48 giờ. Những người từng tiếp xúc cần được theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày và hạn chế di chuyển quốc tế.

Các nước láng giềng biên giới với CHDC Congo cũng được yêu cầu nâng cao cảnh giác, tăng cường giám sát tại cửa khẩu và chuẩn bị sẵn sàng năng lực cách ly cũng như chẩn đoán bệnh.

Dù kêu gọi thắt chặt kiểm soát, WHO kiên quyết phản đối việc đóng cửa biên giới hoặc áp đặt các lệnh cấm vận thương mại. Tổ chức này khẳng định những biện pháp cấm đoán trên không có cơ sở khoa học, thậm chí còn làm tăng nguy cơ lây lan qua đường mòn phi chính thức và gây ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế.

CHDC Congo từng tích lũy được nhiều kinh nghiệm từ các đợt dịch trước, đặc biệt là đợt dịch giai đoạn 2018-2020 cướp đi gần 2.300 sinh mạng. Tuy nhiên, quốc gia này vẫn đối mặt thách thức lớn khi huy động lực lượng do địa hình rộng lớn và xung đột thường trực từ các nhóm vũ trang.

Bên cạnh đó, tình hình an ninh bất ổn, khủng hoảng nhân đạo kéo dài cùng mạng lưới y tế không chính thức tại Ituri càng làm tăng nguy cơ lây lan diện rộng trong khu vực.

Hiện tại, diễn biến dịch bệnh đang thay đổi rất nhanh và WHO cho biết sẽ sớm triệu tập Ủy ban Khẩn cấp để đưa ra các khuyến nghị hành động cụ thể hơn. Đồng thời, cộng đồng quốc tế cũng được kêu gọi hỗ trợ khẩn cấp các loại vaccine nghiên cứu, thuốc điều trị và nguồn lực hậu cần nhằm ngăn chặn dịch lan rộng ra toàn khu vực.