World Cup 2026 và cuộc chiến thích ứng trước 'chảo lửa' thời tiết nắng nóng cực đoan

Theo các dự báo khí tượng, nhiệt độ tại nhiều khu vực ở Mỹ trong mùa hè năm nay sẽ cao hơn mức trung bình. Trong khi đó, luồng không khí ẩm từ Vịnh Mexico di chuyển lên phía Bắc có thể làm gia tăng nguy cơ giông bão và thời tiết cực đoan trong những tuần đầu của giải đấu.

Dù chưa thể dự báo chính xác điều kiện thời tiết cho từng trận đấu, các nhà khoa học thể thao cảnh báo World Cup diễn ra tại ba quốc gia gồm Mỹ, Canada và Mexico sẽ đối mặt với nhiều rủi ro liên quan đến thời tiết.

Các chuyên gia cho biết yếu tố quan trọng không chỉ là nhiệt độ không khí mà còn là chỉ số nhiệt cầu ướt (Wet-Bulb Globe Temperature - WBGT), thước đo kết hợp nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ mặt trời và tốc độ gió để đánh giá mức độ căng thẳng nhiệt đối với cơ thể.

Tổ chức World Weather Attribution cảnh báo khoảng 25% số trận đấu của World Cup có thể diễn ra trong điều kiện vượt quá ngưỡng an toàn được khuyến nghị.

Ông Chris Minson, giáo sư sinh lý học và đồng giám đốc Phòng thí nghiệm Sinh lý học Vận động và Môi trường thuộc Đại học Oregon, cho biết ngay cả trước khi tính đến yếu tố thời tiết, các cầu thủ đã tạo ra lượng nhiệt rất lớn trong cơ thể khi thi đấu.

Ông giải thích: “Khoảng 75% năng lượng mà cơ thể sử dụng trong quá trình vận động được chuyển hóa thành nhiệt. Chỉ khoảng 25% thực sự được dùng để tạo ra hoạt động thể chất”.

Trong điều kiện nắng nóng hoặc độ ẩm cao, cơ chế làm mát tự nhiên của cơ thể bắt đầu hoạt động kém hiệu quả. Độ ẩm đặc biệt đáng lo ngại vì mồ hôi chỉ giúp làm mát khi có thể bốc hơi.

Các địa điểm đăng cai có độ ẩm cao gồm Miami, Houston, Dallas (Mỹ) và Monterrey (Mexico).

Biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ

Theo nghiên cứu mới của tổ chức Climate Central, biến đổi khí hậu đã làm tăng đáng kể khả năng xuất hiện mức nhiệt đủ cao để ảnh hưởng tới phong độ cầu thủ ở 97 trong tổng số 104 trận đấu của giải.

Mức ảnh hưởng lớn nhất được dự báo ở trận vòng bảng giữa Uruguay và Tây Ban Nha diễn ra ngày 26/6 tại Guadalajara (Mexico). Các nhà nghiên cứu ước tính khả năng trận đấu diễn ra trong điều kiện nhiệt độ ảnh hưởng đến hiệu suất thi đấu lên tới 70%, cao hơn 37 điểm phần trăm so với kịch bản không có biến đổi khí hậu.

Ông Ryan Calsbeek, giáo sư khoa học sinh học tại Dartmouth College, cho rằng nhiệt độ và độ ẩm cao không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe cầu thủ mà còn tác động tới tốc độ và lối chơi của các trận đấu.

“Thời tiết càng nóng và ẩm, nhịp độ trận đấu càng có xu hướng chậm lại. Các cầu thủ sẽ khó duy trì sự cân bằng giữa những pha bứt tốc cường độ cao và khả năng vận động bền bỉ trong suốt hơn 90 phút thi đấu”, ông nói.

Nghiên cứu cũng cho thấy gần một nửa số trận đấu có ít nhất 50% khả năng nhiệt độ vượt quá 28 độ C – ngưỡng được xác định có thể làm giảm tốc độ nước rút, quãng đường di chuyển và khả năng hồi phục của cầu thủ.

Ngoài ra, ông Calsbeek cho rằng độ cao của thủ đô Mexico City, nằm ở độ cao khoảng 2.240m so với mực nước biển, cũng sẽ là thách thức đáng kể đối với các đội bóng không có đủ thời gian thích nghi. Thành phố này dự kiến đăng cai 5 trận đấu.

FIFA áp dụng các biện pháp ứng phó

FIFA cho biết tất cả các trận đấu tại World Cup 2026 sẽ có hai quãng nghỉ tiếp nước kéo dài 3 phút, mỗi hiệp một lần.

Liên đoàn bóng đá thế giới cũng khẳng định việc sắp xếp lịch thi đấu đã tính đến nhiều yếu tố như nhiệt độ trung bình, thời gian di chuyển, thời gian nghỉ giữa các trận, công tác y tế và cơ sở hạ tầng làm mát.

Một số sân vận động được trang bị mái che đóng mở hoặc hệ thống điều hòa không khí. FIFA cũng cho phép các trận đấu được hoãn, tạm dừng, thay đổi lịch hoặc chuyển địa điểm nếu xuất hiện các nguy cơ về sức khỏe, an toàn hoặc thời tiết cực đoan.

Tuy nhiên, ông Minson cho rằng FIFA nên áp dụng các biện pháp mạnh hơn. Theo ông, các biện pháp can thiệp bắt buộc nên được kích hoạt khi chỉ số WBGT đạt 26 độ C và cân nhắc hoãn trận đấu khi chỉ số này ở mức từ 28 đến 30 độ C.

Ông cũng đề xuất kéo dài thời gian nghỉ làm mát lên 6 phút, bố trí khu vực tránh nắng, chuẩn bị bồn nước đá khẩn cấp và kéo dài thời gian nghỉ giữa hai hiệp khi cần thiết.

“Nếu một cầu thủ có dấu hiệu mê sảng, mất phương hướng hoặc đổ gục trên sân, họ cần được làm mát cơ thể ngay lập tức”, ông nhấn mạnh.

Đối với FIFA, World Cup 2026 là sự kiện thể thao mang tính biểu tượng về mặt tổ chức. Nhưng đối với các cầu thủ, huấn luyện viên và giới khoa học, giải đấu này cũng có thể trở thành phép thử về khả năng thích ứng của bóng đá trước một tương lai ngày càng nóng lên do biến đổi khí hậu.