Xã hội hóa hỗ trợ, không trao quyền lực công

Phân định rõ những việc xã hội hóa

Dự thảo xác định việc xã hội hóa không làm thay đổi thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan nhà nước, không chuyển giao thẩm quyền quản lý nhà nước cho tổ chức, cá nhân ngoài nhà nước. Đây là nguyên tắc quan trọng để phân định những phần việc có thể huy động xã hội tham gia.

Người dân làm thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Bến Thành, TPHCM. Ảnh: KHẢ HÂN

Từ nguyên tắc của dự thảo, có thể nghiên cứu xã hội hóa một số khâu: hướng dẫn người dân, doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ; hỗ trợ kê khai; số hóa tài liệu, nhập dữ liệu; kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ về hình thức của hồ sơ; cung cấp nền tảng hỗ trợ thực hiện dịch vụ công trực tuyến; tra cứu thông tin; chuyển phát hồ sơ, kết quả...

Một số hoạt động đo đạc, kiểm định, giám định, khảo sát kỹ thuật cũng có thể được xem xét trong phạm vi pháp luật chuyên ngành cho phép. Những lĩnh vực có số lượng hồ sơ lớn như đất đai, xây dựng, đăng ký doanh nghiệp, đầu tư, môi trường, thuế, bảo hiểm xã hội… có thể lựa chọn thực hiện để đánh giá hiệu quả trước khi áp dụng rộng hơn. Việc này giúp giảm những khâu hành chính lặp lại, hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ hơn ngay từ đầu; còn công chức tập trung vào những công việc đòi hỏi đánh giá, thẩm định và quyết định.

Điểm nên tiếp tục làm rõ là nội hàm của “hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ hỗ trợ”. Điều 9 đã quy định việc xã hội hóa không làm thay đổi thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan nhà nước, nhưng xác định cụ thể đâu là công việc hỗ trợ sẽ hạn chế cách hiểu khác nhau khi triển khai. Có thể xác định theo hướng những phần việc được xã hội hóa không trực tiếp làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ pháp lý của người dân, doanh nghiệp.

Chẳng hạn, đơn vị ngoài nhà nước có thể kiểm tra hồ sơ đã đủ thành phần theo danh mục hay chưa, nhưng việc xem xét hồ sơ có đáp ứng điều kiện pháp lý để được chấp thuận, cấp phép hay không vẫn thuộc cơ quan có thẩm quyền. Những công việc như chấp thuận hoặc từ chối hồ sơ; cấp, điều chỉnh, thu hồi giấy phép; xác lập chính thức quyền và nghĩa vụ pháp lý của tổ chức, cá nhân vẫn gắn với quyền lực nhà nước. Việc phân định cụ thể cũng giúp tránh tình trạng một đơn vị vừa hỗ trợ chuẩn bị hồ sơ, vừa có khả năng tác động đến khâu thẩm định, quyết định.

Giữ chặt “van an toàn” về dữ liệu

Điều 9 đặt ra nguyên tắc công khai, minh bạch, khách quan và có kiểm soát. Từ đó, việc lựa chọn hoặc công nhận tổ chức tham gia có thể dựa trên những tiêu chí cụ thể về tư cách pháp nhân, năng lực chuyên môn, nhân sự, hạ tầng công nghệ, khả năng bảo mật dữ liệu, lịch sử tuân thủ pháp luật và chất lượng phục vụ.

Thông tin về điều kiện tham gia, tiêu chí đánh giá, kết quả lựa chọn và tình trạng hoạt động của các đơn vị có thể được công khai trên một đầu mối để người dân dễ tra cứu, qua đó hạn chế nguy cơ độc quyền, lợi ích nhóm và quan hệ “sân sau”. Việc kiểm soát cũng không nên dừng lại ở khâu lựa chọn. Có thể đánh giá định kỳ các đơn vị tham gia thông qua tỷ lệ hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ ngay từ đầu, thời gian hỗ trợ, mức độ hài lòng, số phản ánh và vi phạm. Kết quả này vừa giúp cơ quan quản lý có cơ sở kiểm tra, chấn chỉnh, vừa cung cấp thêm thông tin để người dân, doanh nghiệp lựa chọn đơn vị phù hợp.

Một vấn đề đặc biệt quan trọng là an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu. Khi tổ chức ngoài nhà nước tham gia số hóa, nhập dữ liệu hoặc hỗ trợ hồ sơ, quyền tiếp cận dữ liệu có thể được giới hạn theo đúng phần việc được giao; quá trình truy cập, khai thác dữ liệu được ghi nhận và kiểm soát. Quy định triển khai cũng có thể xác định rõ việc lưu trữ, hoàn trả hoặc hủy dữ liệu sau khi kết thúc nhiệm vụ; kiểm soát việc sử dụng dữ liệu hành chính cho quảng cáo, môi giới, kinh doanh hoặc hình thành kho dữ liệu riêng ngoài phạm vi được giao.

Những hệ thống kết nối với cơ quan nhà nước cũng nên được kiểm tra an toàn thông tin định kỳ, kèm cơ chế cảnh báo và xử lý khi xảy ra rò rỉ hoặc sử dụng dữ liệu sai mục đích.

Xã hội hóa không đồng nghĩa với chuyển trách nhiệm giải quyết thủ tục sang đơn vị cung ứng dịch vụ. Cơ quan nhà nước vẫn chịu trách nhiệm đối với quyết định thuộc thẩm quyền; tổ chức tham gia chịu trách nhiệm về chất lượng, tính chính xác, an toàn và tính hợp pháp của phần việc mình thực hiện. Phân định rõ trách nhiệm ngay trong từng khâu sẽ giúp tránh tình trạng khi xảy ra sai sót, người dân phải đi tìm nơi chịu trách nhiệm.