Xã hội học tập giai đoạn mới

Giáo viên hướng dẫn học viên đọc, viết tại lớp xóa mù chữ xã Ba Sơn

Nghị quyết 71 được ban hành trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng nguồn nhân lực, năng lực thích ứng và khả năng học tập suốt đời của mỗi công dân ngày càng rõ nét. Với một tỉnh miền núi, biên giới, nơi điều kiện kinh tế – xã hội còn chênh lệch giữa các vùng, việc triển khai nghị quyết được ngành giáo dục tỉnh cụ thể hóa bằng những cách làm có trọng tâm, có khả năng duy trì lâu dài, từng bước hình thành nền tảng xã hội học tập phù hợp với thực tiễn địa phương.

Nền tảng xã hội học tập

Trước thời điểm Nghị quyết 71 được ban hành, việc xây dựng xã hội học tập đã được ngành giáo dục tỉnh triển khai thông qua các nhiệm vụ thường xuyên ở cơ sở. Từ xóa mù chữ, duy trì phổ cập giáo dục đến đào tạo nghề và tổ chức các hình thức học tập trong cộng đồng, hoạt động học tập từng bước vượt ra ngoài phạm vi trường lớp, gắn với nhu cầu sản xuất, đời sống của người dân.

Xóa mù chữ và phổ cập giáo dục tiếp tục là trụ cột quan trọng. Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh duy trì vững chắc chuẩn phổ cập mầm non cho trẻ 5 tuổi, với tỷ lệ huy động đạt 99,9% và 100% trẻ hoàn thành chương trình. Phổ cập giáo dục tiểu học được giữ ở mức độ 3; phổ cập THCS đạt mức độ 2. Tỷ lệ người biết chữ mức độ 2 trong độ tuổi 15–60 đạt trên 97%, cho thấy nỗ lực duy trì kết quả và hạn chế tái mù chữ tại nhiều địa bàn khó khăn.

Chị Hoàng Thị Pẻn, thôn Ba Sơn (xã Ba Sơn), hiện đang theo học lớp xóa mù chữ tổ chức tại Trường Tiểu học Ba Sơn cho biết: Trước đây tôi chỉ biết ký tên, đi họp thôn hay làm giấy tờ đều phải nhờ người khác đọc giúp. Từ khi tham gia lớp học, tôi đã đọc được thông báo, viết được những dòng cơ bản, tự xem được tài liệu hướng dẫn sản xuất. Học vào buổi tối nên không ảnh hưởng công việc ban ngày, lại gần nhà nên chị em trong thôn đi học đều. Với tôi, nhờ được học chữ nên thấy làm việc gì cũng tự tin hơn, không phải phụ thuộc như trước.

Từ nền tảng phổ cập, hệ thống trung tâm học tập cộng đồng được duy trì tại 100% xã, phường trước khi sắp xếp đơn vị hành chính. Mỗi năm, các trung tâm tổ chức hàng nghìn lớp học, tập trung vào chuyển giao khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp, bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng sống, kỹ năng kinh doanh và đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn. Nội dung học tập được xây dựng theo nhu cầu từng địa bàn, thời gian tổ chức linh hoạt, tạo điều kiện để người dân vừa học tập vừa duy trì sản xuất.

Phong trào khuyến học, khuyến tài và xây dựng các mô hình học tập được triển khai rộng khắp. Đến năm 2025, tỷ lệ gia đình học tập đạt gần 80%; dòng họ học tập đạt trên 67%; cộng đồng học tập cấp thôn đạt gần 89%; đơn vị học tập đạt trên 83%. Các mô hình này gắn chặt với sinh hoạt cộng đồng, phong trào văn hóa ở cơ sở, từng bước hình thành môi trường khuyến khích học tập trong xã hội.

Song song với đó, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tổ chức hoạt động học tập được đẩy mạnh; 100% cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp và các trung tâm học tập cộng đồng triển khai học bạ điện tử, học liệu số và các hình thức học tập trực tuyến...

Nhìn lại giai đoạn trước khi Nghị quyết 71 ban hành, ông Đặng Hồng Cường, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo cho rằng: Học tập suốt đời đã dần trở thành nhu cầu thực tế của nhiều tầng lớp Nhân dân; các hoạt động học tập được tổ chức theo hướng gắn với đời sống, từ phổ cập giáo dục, xóa mù chữ đến đào tạo nghề và bồi dưỡng kỹ năng, tạo điều kiện để người dân tiếp cận tri thức ngay tại nơi sinh sống.

Cụ thể hóa nghị quyết

Sau khi Nghị quyết 71 được ban hành, yêu cầu xây dựng xã hội học tập được chuyển thành nhiệm vụ cụ thể trong từng lĩnh vực công tác của ngành giáo dục tỉnh. Trên nền tảng đã hình thành, các giải pháp được triển khai đồng bộ hơn, rõ việc hơn, gắn trực tiếp với quản lý nhà nước, tổ chức dạy học và mở rộng cơ hội học tập cho người dân ở mọi độ tuổi. Từ đầu năm học 2025–2026, Sở Giáo dục và Đào tạo chủ động tham mưu tỉnh ban hành, điều chỉnh nhiều văn bản liên quan đến đổi mới giáo dục, phổ cập, đào tạo nghề, chuyển đổi số và sắp xếp mạng lưới trường lớp. Việc tổ chức nhiệm vụ năm học gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai thống nhất, tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục ổn định tổ chức dạy học và duy trì nền nếp học tập.

Quy mô giáo dục toàn tỉnh tiếp tục được giữ ổn định. Học kỳ I năm học 2025 - 2026, toàn tỉnh có 646 cơ sở giáo dục, với hơn 204.700 trẻ em, học sinh và học viên theo học ở các loại hình giáo dục. Việc rà soát, điều chỉnh mạng lưới trường lớp được thực hiện theo lộ trình, giảm các điểm trường lẻ, tập trung nguồn lực cho những cơ sở có điều kiện tổ chức dạy học tốt hơn, đồng thời bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của học sinh vùng khó khăn.

Tại Trường Tiểu học Đồng Giáp (xã Khánh Khê), năm học 2025 - 2026, nhà trường huy động đủ 46 học sinh vào lớp 1 đúng độ tuổi. Theo thầy Triệu Quang Trung, Phó Hiệu trưởng nhà trường, việc huy động học sinh được gắn với trách nhiệm duy trì nền nếp học tập lâu dài; nhà trường phối hợp chặt chẽ với chính quyền, đoàn thể và gia đình để nắm chắc từng học sinh trong độ tuổi, vận động các em đến lớp đầy đủ, học đều ngay từ những năm đầu cấp. Khi nền nếp học tập được hình thành sớm, phụ huynh chủ động đồng hành cùng con em trong suốt quá trình học tập sau này.

Cùng với duy trì phổ cập, ngành giáo dục mở rộng các hình thức học tập suốt đời thông qua giáo dục thường xuyên và đào tạo nghề. Năm 2025, toàn tỉnh tổ chức đào tạo nghề cho gần 21.000 lao động; tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt khoảng 65%. Các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên duy trì tuyển sinh ổn định, số lớp và học viên tăng so với cùng kỳ năm học trước. Tuần lễ hưởng ứng học tập suốt đời được tổ chức đồng loạt trên toàn tỉnh. Học tập suốt đời cũng được gắn với chuyển đổi số và đổi mới phương pháp dạy học. Trong học kỳ I, ngành giáo dục đẩy mạnh quản trị số, dạy học số, giảm hồ sơ sổ sách, tạo điều kiện để giáo viên tập trung cho chuyên môn; 100% cơ sở giáo dục triển khai thanh toán không dùng tiền mặt; học bạ điện tử, học liệu số và các phần mềm quản lý được sử dụng đồng bộ. Các hoạt động STEM, Robotics, trí tuệ nhân tạo được tổ chức ở nhiều cấp học, mở rộng không gian học tập ngoài lớp học truyền thống.

Đến nay, 213/213 trường có cấp THCS và 34/37 trường có cấp THPT tổ chức dạy học hai buổi/ngày. Các trường chủ động xây dựng kế hoạch phù hợp điều kiện đội ngũ, cơ sở vật chất và nhu cầu học sinh; tăng thời lượng thực hành, trải nghiệm, hướng nghiệp và giáo dục kỹ năng. Giáo dục mũi nhọn được duy trì ổn định; nghiên cứu khoa học trong học sinh phổ thông được triển khai bài bản.

Các chính sách hỗ trợ học sinh vùng đồng bào dân tộc thiểu số được triển khai kịp thời; đầu tư cơ sở vật chất cho các trường nội trú, bán trú được đẩy nhanh. Trong năm 2025, nhiều dự án xây dựng trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới được khởi công, từng bước cải thiện điều kiện ăn ở, sinh hoạt và học tập cho học sinh. Giáo dục hòa nhập cho trẻ khuyết tật được mở rộng, với tỷ lệ học sinh khuyết tật học hòa nhập đạt trên 83%.

Từ những việc đã triển khai, xã hội học tập đang từng bước được mở rộng cả về quy mô và hình thức. Việc học không còn giới hạn trong độ tuổi phổ thông mà lan tỏa sang giáo dục thường xuyên, đào tạo nghề, bồi dưỡng kỹ năng và học tập qua nền tảng số, gắn chặt hơn với nhu cầu thực tiễn của người học.

Thời gian tới, ngành giáo dục xác định tiếp tục cụ thể hóa Nghị quyết 71 bằng các nhiệm vụ học tập suốt đời trong từng cấp học, từng loại hình giáo dục. Trọng tâm là nâng cao chất lượng hoạt động của các trung tâm học tập cộng đồng; mở rộng đào tạo nghề gắn với thị trường lao động; đầu tư hạ tầng số cho vùng khó khăn; phát triển đội ngũ đáp ứng yêu cầu dạy học mới. Trên nền tảng hiếu học đã được vun đắp nhiều năm, yêu cầu học tập suốt đời theo Nghị quyết 71 đang được hiện thực hóa bằng những việc làm cụ thể, từng bước, ngay trong thực tiễn giáo dục của tỉnh hôm nay.

HOÀNG TÙNG