Xã Nam Phù: Gìn giữ hồn cốt di sản, lan tỏa giá trị văn hóa cộng đồng

Rước kiệu tại Lễ hội đình Đại Lan. Ảnh: Phương Xuyến

Khơi dậy niềm tự hào từ những di sản

Những ngày đầu xuân, khi sắc đào phai còn vương trên từng ngõ nhỏ, khói hương bảng lảng trước mái đình cổ kính, không khí chuẩn bị lễ hội đã lan tỏa khắp các thôn xóm của Nam Phù. Năm 2026, xã Nam Phù triển khai tổ chức Lễ hội truyền thống làng Vạn Phúc và Lễ hội đình Đại Lan với quy mô cấp xã, bảo đảm trang trọng, đúng nghi lễ, an toàn và phát huy giá trị các di tích đã được xếp hạng.

Tại thôn Đại Lan, lễ hội đình là dịp để nhân dân tưởng nhớ công đức ba vị danh tướng thời Hùng Vương: Linh Hồ, Minh Chiêu và Chà Mục (Cung Mục) - những người có công cùng vua Hùng đánh tan giặc Thục, bảo vệ bờ cõi Văn Lang. Theo thần tích lưu truyền, khi quân lương cạn kiệt bên bờ sông Lô, nhờ sự phù trợ linh thiêng mà nghĩa quân vượt qua hiểm nguy, giành thắng lợi vẻ vang. Từ tích xưa ấy hình thành tục kiêng ăn thịt bò, thể hiện tín ngưỡng dân gian giàu bản sắc của cư dân vùng ven sông.

Đình Đại Lan còn phối thờ danh nhân Nguyễn Như Đổ (1424-1525), vị đại khoa bảng thời Lê, ba lần đi sứ, làm quan đến chức Thượng thư, được nhân dân tôn kính. Trải qua bao lần bồi lở của sông Hồng, đình - chùa Đại Lan vẫn lưu giữ 11 đạo sắc phong, trong đó sớm nhất từ năm 1691 (niên hiệu Chính Hòa thứ 12). Năm 1989, cụm di tích được xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Còn tại làng Vạn Phúc, lễ hội được tổ chức để tri ân hai vị phúc thần Uy Mang và Hồng Bác - con Vua Hùng thứ 17, Hùng Nghị Vương. Trải qua nhiều thế hệ, lễ hội trở thành không gian văn hóa tâm linh gắn bó mật thiết với đời sống cư dân, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, củng cố tình làng nghĩa xóm và khơi dậy niềm tự hào quê hương.

Rước kiệu tại Lễ hội làng Vạn Phúc. Ảnh: Phương Xuyến

Giữa nhịp sống hiện đại, hai lễ hội không chỉ là nghi thức tín ngưỡng, mà còn là “mạch nguồn ký ức”, kết nối quá khứ với hiện tại, bồi đắp bản sắc văn hóa bền bỉ như dòng sông Hồng miệt mài chảy qua miền đất này.

An toàn, đậm sắc xuân

Theo kế hoạch, Lễ hội đình Đại Lan diễn ra từ ngày 21/2 đến hết ngày 24/2 (tức mồng 5 đến mồng 8 tháng Giêng), chính hội vào sáng mồng 6 tháng Giêng. Lễ hội làng Vạn Phúc tổ chức từ ngày 20/2 đến 22/2/2026 (tức mồng 4 đến mồng 6 tháng Giêng), tại cụm di tích Đình Chính, Đình Thượng Vạn Phúc và chùa Chung Linh.

Từ trước Tết Nguyên đán, công tác chuẩn bị đã được triển khai chu đáo. Ở Đại Lan, lễ cấp thủy tổ chức ngày 23 tháng Chạp; lễ Tống cựu nghênh tân diễn ra từ đêm Giao thừa; các nghi thức phong mũ áo, rước văn, rước cá lăng đặc sản của vùng tiếp tục được duy trì theo truyền thống. Tuy nhiên, nhằm bảo đảm an toàn tuyệt đối cho nhân dân, Ban tổ chức quyết định tạm dừng việc rước kiệu và thuê thuyền ra sông lấy nước. Các nghi lễ tế truyền thống vẫn được thực hiện trang trọng tại đình, giữ trọn phần hồn cốt lễ hội trong điều kiện phù hợp thực tế.

Ở Vạn Phúc, phần lễ được tổ chức trang nghiêm với các nghi thức tế yết, rước kiệu từ chùa về đình, lễ rước nước trên sông và lễ Thánh hoàn cung. Nghi thức rước nước - nét đặc trưng của hội làng, tái hiện phong tục cổ truyền của cư dân vùng sông nước, cầu mong quốc thái dân an, mùa màng bội thu.

Song hành với phần lễ là phần hội sôi nổi, giàu bản sắc. Tại Đại Lan, các hoạt động khai bút đầu xuân, giao lưu văn nghệ mừng Đảng - mừng xuân, thi đấu cờ tướng, võ vật, võ gậy, múa trình Thánh và trò chơi dân gian do Đoàn Thanh niên tổ chức thu hút đông đảo nhân dân tham gia. Hội vật Đại Lan từng nổi tiếng với những miếng “bổ thượng”, “xuyên tâm”, quy tụ hàng chục đô vật trong và ngoài vùng về tranh tài, gợi nhớ truyền thống thượng võ của làng quê ven sông.

Chiều mồng 6 tháng Giêng, địa phương tổ chức mừng thọ các cụ cao niên từ 70 đến trên 100 tuổi - nét đẹp nhân văn thể hiện đạo lý “kính lão trọng thọ”, làm sâu sắc thêm ý nghĩa cộng đồng của lễ hội.

Các nghi lễ truyền thống tại Lễ hội làng Vạn Phúc. Ảnh: Phương Xuyến

Tại Vạn Phúc, phần hội diễn ra với giải cờ tướng, trò chơi dân gian, giao lưu văn nghệ, hát quan họ tại khu vực Giếng Đình…, tạo không gian sinh hoạt cộng đồng đậm đà bản sắc Bắc Bộ.

Để bảo đảm lễ hội diễn ra an toàn, UBND xã Nam Phù thành lập 5 tiểu ban chuyên trách, gồm: Tiếp khách; Điều hành nhân lực; tu lễ và ghi công đức; trang trí - tổ chức hoạt động văn hóa; an ninh trật tự. Công an xã phối hợp Ban Chỉ huy quân sự xây dựng phương án phân luồng giao thông, bảo vệ đoàn rước, phòng cháy, chữa cháy, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định lễ hội. Trạm Y tế bố trí lực lượng trực 24/7, kiểm soát an toàn thực phẩm, không để xảy ra ngộ độc.

Ông Đặng Bá Ngọc, Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn Đại Lan cho biết, lễ hội năm nay được chuẩn bị từ sớm với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự chung tay của người dân. Các đoàn thể được phân công rõ nhiệm vụ: Hội Người cao tuổi phụ trách nghi lễ, Đoàn Thanh niên tổ chức phần hội, Hội Liên hiệp phụ nữ đảm nhận hậu cần và vệ sinh môi trường. Mỗi người dân đều ý thức mình là một “chủ thể văn hóa”, có trách nhiệm gìn giữ và trao truyền di sản cho thế hệ sau.

Theo Phó chủ tịch UBND xã Nam Phù Nguyễn Văn Sung, trên địa bàn xã Nam Phù hiện có 31 di tích lịch sử, văn hóa cùng 13 lễ hội truyền thống. Các lễ hội được tổ chức trang trọng, giàu bản sắc theo phong tục địa phương, tiêu biểu là lễ hội truyền thống tổng Nam Phù được Bộ Thể thao, Văn hóa và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được tổ chức vào tháng 3 âm lịch. Năm 2026, xã Nam Phù xác định mục tiêu xuyên suốt của các lễ hội là tổ chức trang nghiêm, đúng quy định pháp luật; nâng cao ý thức thực hiện nếp sống văn minh; kiên quyết không để xảy ra các hiện tượng mê tín dị đoan, tiêu cực, mất an ninh trật tự.

Giá trị văn hóa của các lễ hội truyền thống như mạch nguồn nuôi dưỡng tinh thần cho nhân dân qua nhiều thế hệ. Ảnh: Phương Xuyến

Trong tiết xuân mới, khi đất trời giao hòa và lòng người, hai lễ hội truyền thống của Nam Phù không chỉ là dịp tưởng nhớ tiền nhân, mà còn là điểm hẹn văn hóa, khơi dậy niềm tin và tạo khí thế phấn khởi để địa phương bước vào năm 2026 với quyết tâm mới. Giữa nhịp sống hiện đại, những giá trị truyền thống vẫn bền bỉ như dòng sông Hồng, tiếp tục bồi đắp phù sa văn hóa cho quê hương qua bao thế hệ.

Hoàng Quyết