Xã Yên Thế: Sức vươn từ văn hóa, lịch sử

Di sản sống giữa đời thường

Xã Yên Thế quan tâm khôi phục, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hát Then.

Mỗi dịp đầu xuân đến giữa tháng Ba dương lịch, con đường dẫn về trung tâm xã Yên Thế lại rộn ràng bước chân du khách. Dòng người tìm về nơi đây không chỉ để chiêm bái, tưởng niệm một giai đoạn lịch sử hào hùng, mà còn để cảm nhận sức sống mới đang được khơi dậy từ chính kho tàng văn hóa bản địa.

Sở hữu hệ thống di tích lịch sử quốc gia đặc biệt gắn với cuộc khởi nghĩa Yên Thế cùng chuỗi lễ hội truyền thống dày đặc đầu năm, địa phương đang từng bước chứng minh rằng văn hóa và di sản, nếu được khai thác có chiều sâu, chính là “mỏ vàng” nội sinh cho phát triển kinh tế.

Từ chỗ các di tích chủ yếu phục vụ tham quan, giáo dục truyền thống, Yên Thế đang từng bước mở rộng không gian trải nghiệm, gắn lịch sử với du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, qua đó tạo sinh kế ngay tại địa phương.

Giữa quần thể di tích khởi nghĩa Yên Thế, đền Thề là điểm nhấn đặc biệt. Đây là nơi người anh hùng Hoàng Hoa Thám chiêu mộ hiền tài, khao quân, thưởng quân. Ngôi đền gần như còn nguyên vẹn qua bao biến động lịch sử, trở thành “nhân chứng sống” cho tinh thần bất khuất của vùng đất.

Chị Dương Thị Lan, thuyết minh viên gắn bó hơn 16 năm với khu di tích, cho biết du khách về đền Thề đông nhất vào dịp Tết và mùa lễ hội, nhưng ngày thường cũng có nhiều đoàn học sinh, sinh viên, đoàn viên thanh niên về nguồn.

“Hầu hết ai cũng biết đến cụ Hoàng Hoa Thám, nhưng khi trực tiếp nghe thuyết minh, được tiếp cận những câu chuyện, giai thoại ít xuất hiện trên sách vở hay mạng xã hội, họ mới cảm nhận đầy đủ hơn về cuộc đời, gia đình và tinh thần nghĩa quân Yên Thế”, chị Lan chia sẻ.

Di sản văn hóa ở Yên Thế không nằm yên trong tủ kính mà hiện diện sinh động trong lễ hội, trong lời hát dân gian của đồng bào Nùng, Tày, trong những nông cụ cũ được người dân trân trọng gìn giữ.

Cùng với Lễ hội Yên Thế, các lễ hội truyền thống như Lễ hội đền Cầu Khoai, lễ hội đình Trịnh Thép, lễ hội chùa Lèo… tạo thành chuỗi sinh hoạt văn hóa vừa mang yếu tố tâm linh, vừa là không gian gặp gỡ, gắn kết cộng đồng. Mỗi mùa lễ hội là dịp để Nhân dân ôn lại lịch sử, đồng thời giới thiệu hình ảnh quê hương tới du khách gần xa.

Theo thống kê của địa phương, mỗi năm các lễ hội đầu xuân tại Yên Thế thu hút hàng trăm nghìn lượt khách, cao điểm là Lễ hội Yên Thế với khoảng 180-200 nghìn lượt khách thập phương. Dòng khách ổn định và tăng dần qua các năm không chỉ mang lại nguồn thu cho các hoạt động dịch vụ, mà còn khơi dậy niềm tự hào, ý thức gìn giữ di sản trong Nhân dân.

Song song với bảo tồn di sản, xã Yên Thế đang thử nghiệm mô hình du lịch cộng đồng. Khu sinh thái Đập Dâng Ba Mẫu ở thôn Đề Thám dần hình thành diện mạo rõ nét. Anh Nguyễn Quốc Thể, quản lý khu sinh thái cho biết du lịch cộng đồng ở Yên Thế dựa trên nguyên tắc người dân địa phương trực tiếp tổ chức, khai thác và hưởng lợi.

Du khách đến đây không chỉ tham quan cảnh quan tự nhiên, mà còn hòa mình vào sinh hoạt, ẩm thực, phong tục của người dân bản địa. “Khi có khách, mỗi người một việc, người lo văn nghệ, người lo ẩm thực, người cung cấp nông sản, tất cả cùng chia sẻ công việc và thu nhập”, anh Thể chia sẻ.

Mô hình này đặc biệt có ý nghĩa với đồng bào Nùng sinh sống trên địa bàn. Những làn điệu hát then, sloong hao, lượn, sli cùng các món bánh truyền thống như bánh dày, bánh khảo đã trở thành sản phẩm trải nghiệm cho du khách. Di sản văn hóa đã bước ra đời sống kinh tế một cách tự nhiên, không gượng ép.

Nguồn lực nội sinh cho phát triển

Đồng chí Phan Tùng Dương, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Yên Thế khẳng định, văn hóa và di sản khởi nghĩa Yên Thế được địa phương xác định là nguồn lực nội sinh đặc biệt quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Giá trị cốt lõi làm nên lợi thế khác biệt của Yên Thế chính là tinh thần Yên Thế, kết tinh từ truyền thống yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và sự đoàn kết cộng đồng bền chặt.

Văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn định hướng cho phát triển kinh tế theo hướng bền vững. Du lịch lịch sử - văn hóa - tâm linh gắn với di tích khởi nghĩa Yên Thế đã và đang tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân thông qua các dịch vụ ăn uống, lưu trú, hướng dẫn, bán sản phẩm đặc trưng. Người dân địa phương cũng từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm bản địa, góp phần nâng cao giá trị hàng hóa.

Quang cảnh Đền thờ Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám và nghĩa quân Yên Thế.

Theo đồng chí Chủ tịch UBND xã, chính quyền địa phương kiên trì quan điểm không đánh đổi di sản lấy lợi ích kinh tế trước mắt. Các hoạt động tu bổ, tôn tạo di tích, tổ chức lễ hội đều bám sát quy định pháp luật, giữ gìn yếu tố gốc và không gian tôn nghiêm. Hoạt động kinh doanh dịch vụ được bố trí ngoài khu vực bảo vệ di tích, vừa tạo sinh kế cho Nhân dân, vừa bảo đảm cảnh quan và giá trị lịch sử.

Song song với đó, xã đang triển khai nhiều nhiệm vụ nhằm “kích hoạt” văn hóa thành động lực phát triển, từ khôi phục các câu lạc bộ hát dân gian, tổ chức ngày hội văn hóa thể thao các dân tộc, đến xây dựng hình ảnh con người Yên Thế giàu bản sắc, mến khách. Mục tiêu dài hạn là hình thành các sản phẩm du lịch có chiều sâu, gắn với giáo dục truyền thống, trải nghiệm cộng đồng, hạn chế phát triển theo chiều rộng.

Để phát huy giá trị các di tích lịch sử, xã Yên Thế đã có kế hoạch đầu tư đồng bộ, tu bổ lại toàn bộ 8 điểm di tích, đồng thời định hướng xây dựng phòng chiếu phim tư liệu, tăng cường quảng bá hình ảnh con người Yên Thế. Địa phương cũng dự kiến tổ chức Tuần lễ hội Yên Thế với quy mô lớn hơn, tạo thêm điểm nhấn thu hút du khách.

Huệ Nguyễn