Xác định mức độ ưu tiên khắc phục hậu quả bom mìn bằng GIS

Đại tá Hà Đình Hương, Phó Tổng Giám đốc Trung tâm Hành động bom mìn quốc gia Việt Nam (VNMAC) phát biểu khai mạc hội thảo. Ảnh: Trọng Đức/TTXVN

Hội thảo nhằm chia sẻ các kết quả nghiên cứu thí điểm bước đầu xây dựng phương pháp xác định mức độ ưu tiên dựa trên nền tảng GIS, đã được triển khai tại tỉnh Quảng Ngãi. Đây là kết quả của một quá trình nghiên cứu công phu, kết hợp giữa dữ liệu ném bom trong chiến tranh, dữ liệu khảo sát thực địa, mật độ dân cư, quy hoạch sử dụng đất và các yếu tố kinh tế - xã hội khác để xây dựng bản đồ ưu tiên.

Những kết quả ban đầu này là minh chứng sống động cho thấy việc ứng dụng công nghệ hiện đại, đặc biệt là GIS, không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà đã bước đầu được hiện thực hóa vào thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả công tác khắc phục hậu quả bom mìn, vật nổ tại Việt Nam.

Ban Tổ chức kỳ vọng hội thảo sẽ tạo diễn đàn khoa học mở để các đại biểu cùng nhau trao đổi, thảo luận, đóng góp các ý kiến nhằm hoàn thiện phương pháp và tìm kiếm các giải pháp khả thi nhằm nhân rộng kết quả nghiên cứu ra các địa phương khác trên phạm vi toàn quốc.

Ông Hà Đình Hương, Phó tổng Giám đốc Thường trực VNMAC nêu rõ, chiến tranh đã lùi xa, nhưng hậu quả của bom mìn, vật nổ còn sót lại vẫn đang là thách thức lớn đối với sự an toàn của nhân dân và sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại nhiều địa phương trên cả nước. Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước và Bộ Quốc phòng luôn chỉ đạo sát sao, huy động tối đa các nguồn lực, đồng thời hợp tác chặt chẽ với các tổ chức quốc tế nhằm đẩy nhanh tiến độ giải phóng đất đai bị ô nhiễm.

Ông Goosoon Kwon, Cố vấn trưởng Dự án KVPVP của Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc UNDP phát biểu. Ảnh: Trọng Đức/TTXVN

Trước đây, việc xác định các khu vực rà phá bom mìn, vật nổ, giải phóng đất chủ yếu dựa vào bản đồ các khu vực nghi ngờ ô nhiễm (BMA) được công bố từ kết quả khảo sát diện rộng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy diện tích nghi ngờ ô nhiễm là rất lớn, trong khi nguồn lực về cả tài chính, nhân lực và trang thiết bị lại có hạn.

Nếu chỉ dựa vào các thông tin ô nhiễm thuần túy, việc điều phối nguồn lực đôi khi sẽ chưa sát với nhu cầu phát triển thực tế mang tính cấp bách của từng địa phương. Do đó, lãnh đạo các cấp, các cơ quan quản lý điều hành hoạt động khắc phục hậu quả bom mìn rất cần một giải pháp khoa học, một công cụ trực quan để chuyển hóa các dữ liệu kỹ thuật thành các quyết định hành động mang tính chiến lược.

Nhận thức rõ yêu cầu đó, VNMAC đã phối hợp với Tổ chức Viện trợ nhân dân Na Uy, sử dụng nguồn kinh phí tài trợ của Chính phủ Hoa Kỳ, triển khai nghiên cứu thí điểm xây dựng phương pháp xác định mức độ ưu tiên và hỗ trợ ra quyết định dựa trên nền tảng Hệ thống thông tin địa lý (GIS) tại tỉnh Quảng Ngãi.

Nghiên cứu này tiếp cận theo xu hướng hiện đại của quốc tế: không chỉ đánh giá khía cạnh "nguy cơ độc lập" của bom mìn, mà còn tích hợp toán học giữa các lớp dữ liệu về mật độ bom mìn, diện tích nghi ngờ ô nhiễm, mật độ dân cư (thông qua dữ liệu số nhà), diện tích điểm nóng rủi ro tai nạn và đặc biệt là biến động sử dụng đất theo quy hoạch phát triển của địa phương giai đoạn 2021–2030.

Từ 5 tiêu chí cốt lõi đó, mô hình này giúp phân hạng trực quan mức độ rủi ro thành các cấp độ "thấp - trung bình - cao" bằng bản đồ màu sắc rõ ràng cho từng xã, từng ô lưới 500x500m. Đây chính là cơ sở khoa học sắc bén hỗ trợ cho các cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương ra quyết định điều phối nguồn lực rà phá bom mìn, vật nổ một cách chính xác, hiệu quả nhất.

Các thành viên nhóm Cố vấn Bom mìn MAG tiến hành rà phá bom mìn tại xã Đại Trạch (tỉnh Quảng Trị). Ảnh minh họa: Tá Chuyên/TTXVN

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận các giải pháp để tiếp tục hoàn thiện bộ chỉ số ưu tiên, đảm bảo tính khoa học và khả thi khi áp dụng trong các điều kiện thực tế đa dạng của mỗi địa phương, đồng thời đề xuất lộ trình xây dựng nền tảng dữ liệu GIS dùng chung, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và ra quyết định ở các cấp trong thời gian tới.

Các đại biểu đã chia sẻ các kết quả nghiên cứu thí điểm và phương pháp luận đã thực hiện tại Quảng Ngãi; lắng nghe, trao đổi phản hồi từ các sở, ngành, địa phương và các tổ chức quốc tế nhằm hoàn thiện bộ chỉ số, trọng số phù hợp với nhu cầu thực tế tại Việt Nam; thảo luận về khả năng, lộ trình áp dụng kết quả nghiên cứu này vào thực tiễn và mở rộng xây dựng bản đồ rủi ro ưu tiên tại các địa phương khác trên toàn quốc.

Theo đại diện tỉnh Quảng Ngãi - địa phương được triển khai thực hiện thí điểm, để kết quả nghiên cứu thí điểm thực sự trở thành công cụ hiệu quả, địa phương nhận thấy cần giải quyết một số vấn đề mấu chốt: Cơ chế cập nhật dữ liệu hai chiều và liên tục, dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống”; phát huy nền tảng chia sẻ dữ liệu dùng chung (WebGIS); tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho cán bộ cơ sở, phát huy hiệu quả của công nghệ.