Đề xuất thành lập khu bảo vệ nguồn lợi thủy sản trên lưu vực sông A Sáp

Nghiên cứu thực địa về thành phần loài thủy sinh trên lưu vực sông A Sáp. Ảnh: Trần Tâm

Hội thảo nhằm nhằm chia sẻ và xác thực kết quả nghiên cứu, lấy ý kiến các bên liên quan, đồng thời tham vấn và lựa chọn khu vực tiềm năng để xây dựng mô hình bảo vệ nguồn lợi thủy sản dựa vào cộng đồng.

Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án IP3, do Bộ Ngoại giao và Thương mại Australia cùng Cơ quan Hợp tác và Phát triển Thụy Sĩ tài trợ, Oxfam Novib quản lý và CSRD trực tiếp thực hiện tại TP. Huế. Hoạt động này hướng tới mục tiêu tăng cường khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, nâng cao năng lực quản trị tài nguyên nước thông qua bảo vệ đa dạng sinh học thủy sinh và phát triển sinh kế bền vững.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã trình bày kết quả nghiên cứu về thành phần loài thủy sinh trên lưu vực sông A Sáp, đồng thời chia sẻ kết quả xác định các khu vực tiềm năng bảo vệ nguồn lợi thủy sản kèm theo bản đồ. Đây là cơ sở khoa học quan trọng để CSRD tham vấn cùng các bên liên quan và cộng đồng, lựa chọn khu vực phù hợp cho các bước hỗ trợ tiếp theo.

PGS.TS. Ngô Hữu Toàn, Trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết từ tháng 4 đến tháng 9/2026, nhóm chuyên gia đã tiến hành khảo sát thực địa toàn diện trên lưu vực sông A Sáp. Kết quả ghi nhận 102 loài cá, trong đó có 17 loài quý, hiếm theo các danh mục bảo tồn, 9 loài đặc hữu và 20 loài có giá trị kinh tế. So với năm 2024, số lượng các loài quý, hiếm và đặc hữu phát hiện mới đã tăng thêm 13 loài, nâng tổng số loài thuộc nhóm này lên 26 loài. Dựa trên dữ liệu sinh thái, nghiên cứu đã khoanh vùng được 5 khu vực có tiềm năng để đề xuất bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Đánh giá về tầm quan trọng của hệ sinh thái nơi đây, PGS.TS. Trịnh Thị Định, Giám đốc CSRD, nhấn mạnh lưu vực sông A Sáp là một hệ sinh thái nước ngọt đặc biệt thuộc hệ thống 3 sông lớn của lưu vực sông Mekong. Dù sở hữu giá trị đa dạng sinh học cao, nguồn lợi thủy sản tại đây đang đối mặt với nhiều sức ép từ các hoạt động khai thác thiếu bền vững. Thông qua dự án, đơn vị sẽ phối hợp chặt chẽ với địa phương để chọn ra một khu vực ưu tiên tiến tới thành lập khu bảo vệ do cộng đồng quản lý. Điểm nổi bật của mô hình là sự kết hợp hài hòa giữa cơ sở khoa học, tri thức bản địa và luật tục của đồng bào dân tộc thiểu số tại xã A Lưới 3 và A Lưới 4.

Trong thời gian tới, khu vực được lựa chọn thành lập khu bảo vệ thủy sản sẽ là nơi thí điểm xây dựng quy chế hoạt động, thành lập nhóm tự quản và nâng cao nhận thức cộng đồng. Mô hình này kỳ vọng không chỉ bảo vệ thành công đa dạng sinh học tại chỗ mà còn tạo tiền đề để nhân rộng ra các khu vực tiềm năng còn lại trên toàn lưu vực sông A Sáp, gắn kết sinh kế bền vững với trách nhiệm của người dân địa phương.