Xây dựng bản sắc văn hóa đô thị Đồng Nai

Thành phố Đồng Nai long trọng tổ chức Lễ giỗ Lễ thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh, phường Trấn Biên - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Ảnh: C.T.V

Song hành cùng phát triển kinh tế, Đồng Nai đang chú trọng xây dựng bản sắc văn hóa đô thị hiện đại và hội nhập. Đây được xem là nền tảng tinh thần vững chắc, nguồn lực nội sinh quan trọng để thành phố bứt phá và phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Ðô thị phải mang “hồn cốt” Ðồng Nai

Đồng Nai những năm gần đây chứng kiến tốc độ đô thị hóa nhanh với hàng loạt công trình giao thông, khu đô thị, trung tâm thương mại… được đầu tư đồng bộ. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ ấy, câu chuyện giữ gìn bản sắc văn hóa trong không gian đô thị ngày càng được đặt ra cấp thiết.

Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà, Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai cho biết: Đô thị không chỉ là nơi để ở, mà đô thị còn là nơi kết tinh của lịch sử, là không gian văn hóa, diện mạo của một tỉnh, thành. Trong dòng chảy phát triển hôm nay, Đồng Nai đang đứng trước một yêu cầu lớn, không chỉ là phát triển nhanh mà phải phát triển có bản sắc, tạo điểm nhấn khác biệt mang thương hiệu Đồng Nai, nghĩa là thành phố Đồng Nai không chỉ mở rộng không gian mà phải nâng tầm không gian. Đó phải là một đô thị có chiều sâu văn hóa, có khả năng tạo dấu ấn riêng trong kiến trúc, cảnh quan và đời sống cộng đồng.

“Việc xây dựng các công trình biểu tượng mang đặc trưng Đồng Nai là rất cần thiết. Trong đó, những cây cầu không chỉ làm nhiệm vụ kết nối giao thông mà còn có thể trở thành biểu tượng văn hóa và kiến trúc nếu được đầu tư bài bản về ý tưởng và thiết kế” - ông Hà chia sẻ.

Theo các nhà nghiên cứu, bản sắc đô thị Đồng Nai hôm nay cần được định hình từ chính những giá trị cốt lõi của vùng đất gần 330 năm hình thành và phát triển. Đó là văn hóa sông nước gắn với hệ thống sông Đồng Nai; là truyền thống công nghiệp năng động; các làng nghề giàu giá trị lịch sử như gốm Biên Hòa, làng đá Bửu Long… cùng sự giao thoa văn hóa của cộng đồng cư dân nhiều vùng miền với những phẩm chất đặc trưng của con người Đồng Nai thân thiện, nghĩa tình, văn minh, hiện đại.

Cầu Hóa An kết nối giữa 2 phường Trấn Biên và Biên Hòa trang trí chào mừng thành lập thành phố Đồng Nai. Ảnh: Nguyễn Anh Trọng

PGS.TS Huỳnh Văn Tới, Chi hội trưởng Chi hội Văn nghệ dân gian Việt Nam thành phố Đồng Nai cho hay: Bản sắc Đồng Nai không thoát khỏi bản sắc con người Việt Nam. Bản sắc văn hóa, con người Đồng Nai phải gắn với quá khứ, biết tôn trọng quá khứ có chiều sâu, tích hợp đa dạng các nguồn văn hóa và khả năng dung hòa nhiều dòng chảy văn hóa khác nhau. Trên con đường phát triển và hội nhập, người Đồng Nai tiếp nhận, vận dụng cái mới thành nguồn lực phát triển, ứng dụng công nghệ số, góp phần quảng bá giá trị văn hóa, con người ra khắp năm châu.

Cùng với đầu tư hạ tầng hiện đại, Đồng Nai đã và đang chú trọng xây dựng các không gian văn hóa mở, tạo điều kiện để người dân được hưởng thụ đời sống tinh thần ngày càng tốt hơn. Cụ thể tại phường Trấn Biên đã đầu tư, xây dựng một số công viên như: Biên Hùng, Nguyễn Văn Trị, Quyết Thắng, Kỷ Niệm, Lam Sơn và các hoa viên được bố trí tại một số khu vực trên địa bàn phường; hay phường Bình Phước đã đầu tư, xây dựng 13 công viên, hoa viên và 2 quảng trường… Những không gian này không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt cộng đồng mà còn góp phần tạo diện mạo đô thị văn minh, hiện đại.

Biến di sản thành không gian văn hóa sống

Xây dựng bản sắc đô thị Đồng Nai không thể tách rời công tác bảo tồn, nhưng bảo tồn hôm nay không còn là cách lưu giữ “đóng khung” mà phải làm cho di sản tiếp tục sống, lan tỏa trong đời sống hiện đại. Hiện Đồng Nai đang sở hữu kho tàng di sản văn hóa vật thể, phi vật thể phong phú, đa dạng. Nhiều di tích đã và đang trở thành những điểm ấn tượng của người dân và du khách như: Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh, chùa Ông, Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở xã Thuận Lợi, núi Bà Rá - Thác Mơ ở phường Phước Long… Đây được xem là nền tảng quan trọng để hình thành bản sắc đô thị Đồng Nai.

Theo PGS.TS Nguyễn Công Hoan, Phó Trưởng khoa Thương mại - Du lịch, Trường đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh, để hình thành bản sắc văn hóa đô thị phát triển bền vững, Đồng Nai cần gắn công tác bảo tồn di sản với phát triển du lịch và các dịch vụ văn hóa hiện đại. Thay vì bảo tồn theo hướng tĩnh, các di tích, làng nghề, không gian văn hóa cần được khai thác như những “điểm chạm” trải nghiệm, giúp du khách cảm nhận rõ hơn chiều sâu lịch sử, văn hóa của vùng đất Đồng Nai.

Đặc biệt, nhiều điểm đến của Đồng Nai như: Biên Hòa, Long Thành, Nhơn Trạch sẽ có nhiều cơ hội bứt phá khi Sân bay quốc tế Long Thành đưa vào khai thác, lượng khách đến Đồng Nai sẽ tăng cao. Đây cũng là thời điểm thuận lợi để Đồng Nai xây dựng những sản phẩm văn hóa đặc trưng, góp phần định vị hình ảnh một đô thị hiện đại nhưng vẫn giàu bản sắc riêng.

Với lực lượng kiến trúc sư, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo ngày càng đông đảo, thành phố Đồng Nai được kỳ vọng sẽ hình thành những công trình nghệ thuật công cộng mang dấu ấn riêng trong tương lai. Khi nghệ thuật được đặt đúng vai trò trong chiến lược phát triển đô thị, đó sẽ là động lực quan trọng để Đồng Nai phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho người dân. Qua đó, kiến tạo một đô thị không chỉ hiện đại về diện mạo mà còn giàu cảm xúc, đậm bản sắc.