Xây dựng các 'bài toán lớn': Tiền đề cho kiểm toán số, hiện đại hóa quản trị

Cục trưởng Cục CNTT Phạm Huy Thông

Thưa ông, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của công tác quản lý, điều hành và hoạt động kiểm toán, KTNN đang tập trung xây dựng các “bài toán lớn” về CNTT. Xin ông cho biết, đến nay, nhiệm vụ này đã được triển khai như thế nào?

Việc xác định các “bài toán lớn” về CNTT nhằm nhận diện những vấn đề thực tiễn cần ưu tiên giải quyết trong quản lý, điều hành và hoạt động kiểm toán; qua đó lựa chọn nhiệm vụ chuyển đổi số phù hợp, gắn công nghệ với yêu cầu nghiệp vụ và hiệu quả công việc.

Với vai trò cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của KTNN, Cục CNTT đã sớm có Công văn đề nghị các đơn vị đề xuất bài toán nghiệp vụ và nhu cầu sử dụng phần mềm thương mại.

Các đề xuất cho thấy, nhu cầu ứng dụng công nghệ trong thực hiện nhiệm vụ của các đơn vị là rất lớn. Để làm rõ hơn vấn đề nghiệp vụ, quy trình thực hiện, nguồn dữ liệu, khả năng sử dụng chung, yêu cầu kết nối với các hệ thống hiện có, Cục sẽ tiếp tục trao đổi với các đơn vị để cụ thể hóa yêu cầu, nhóm những nội dung tương đồng và xác định những vấn đề có phạm vi tác động rộng để hình thành các “bài toán lớn” của Ngành.

Song song với đó, KTNN đang xây dựng Khung kiến trúc số của Ngành. Gắn với quá trình xây dựng Khung kiến trúc số, Cục CNTT sẽ xây dựng danh mục nhiệm vụ triển khai giai đoạn 2026-2030. Đây là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện danh mục các “bài toán lớn”, bảo đảm thống nhất giữa nhu cầu thực tiễn của các đơn vị với định hướng chuyển đổi số tổng thể của Ngành.

Tổng Kiểm toán nhà nước mới đây đã yêu cầu hoàn thành phê duyệt danh mục các “bài toán lớn” trước ngày 15/10. Cục CNTT đã và đang phối hợp với các đơn vị như thế nào để bảo đảm tiến độ, chất lượng của từng bài toán, thưa ông?

Để đáp ứng mốc thời gian Tổng Kiểm toán nhà nước yêu cầu, Cục CNTT đang tập trung tổng hợp, rà soát và phân nhóm các đề xuất đã tiếp nhận. Đây là bước chuẩn bị để lấy ý kiến các đơn vị nghiệp vụ, làm rõ từng nhóm bài toán và hoàn thiện danh mục trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

Tiến độ thực hiện được gắn với việc xây dựng danh mục nhiệm vụ của Ngành giai đoạn 2026-2030 trên cơ sở Khung kiến trúc số đang được xây dựng. Danh mục nhiệm vụ này dự kiến hoàn thành sớm, làm cơ sở để tiếp tục hoàn thiện danh mục các “bài toán lớn”.

Theo kế hoạch, sau bước tổng hợp, phân nhóm, Cục sẽ lấy ý kiến các đơn vị nghiệp vụ để làm rõ quy trình, dữ liệu, sản phẩm đầu ra, phạm vi sử dụng, mức độ ưu tiên và đầu mối phụ trách. Mỗi đơn vị cần xác định cụ thể vấn đề đang gặp phải, kết quả mong muốn và trách nhiệm phối hợp thực hiện. Với những đề xuất có nội dung tương đồng hoặc liên quan đến nhiều đơn vị, cần thống nhất phạm vi bài toán và xác định đơn vị chủ trì.

Cục sẽ tổng hợp, hướng dẫn làm rõ yêu cầu, rà soát sự phù hợp với định hướng kiến trúc số và các nhiệm vụ đang triển khai. Những nội dung về khả năng sử dụng chung, kết nối dữ liệu, tích hợp hệ thống và bảo đảm an toàn thông tin cần được xem xét ngay trong quá trình hoàn thiện danh mục để hạn chế chồng chéo và tạo thuận lợi cho triển khai sau này.

Chúng tôi xác định chất lượng của danh mục phụ thuộc trước hết vào việc mô tả đúng vấn đề nghiệp vụ cần giải quyết. Ở giai đoạn này, mỗi bài toán cần làm rõ mục tiêu, phạm vi, kết quả dự kiến, mức độ ưu tiên và trách nhiệm chủ trì; các yêu cầu kỹ thuật chi tiết sẽ tiếp tục được cụ thể hóa trong các bước triển khai tiếp theo. Cục sẽ phối hợp với các đơn vị để vừa đáp ứng tiến độ, vừa bảo đảm các bài toán có cơ sở thực tiễn và tính khả thi.

Ông kỳ vọng các “bài toán lớn” sẽ tạo ra những chuyển biến như thế nào đối với năng lực quản trị và hiện đại hóa hoạt động kiểm toán của KTNN?

Tôi kỳ vọng việc hoàn thiện và tổ chức thực hiện các “bài toán lớn” sẽ tạo ra những chuyển biến thiết thực trong quản lý, chỉ đạo, điều hành và hoạt động kiểm toán, đặc biệt là tăng cường kiểm toán số, từng bước đưa dữ liệu và công nghệ trở thành công cụ làm việc thường xuyên của kiểm toán viên (KTV).

Gắn với Khung kiến trúc số và danh mục nhiệm vụ của Ngành giai đoạn 2026-2030, các bài toán sẽ được triển khai theo định hướng thống nhất, bảo đảm khả năng kết nối, kế thừa và sử dụng chung các nền tảng, dữ liệu.

Đối với công tác quản trị, điều hành, thông tin về nhiệm vụ, tiến độ và kết quả thực hiện sẽ được cập nhật, tổng hợp kịp thời trên các hệ thống dùng chung. Lãnh đạo các cấp có thêm cơ sở để theo dõi, giám sát và đưa ra quyết định; cán bộ giảm thời gian tổng hợp thủ công, nhập lại dữ liệu và lập nhiều báo cáo từ cùng một nguồn thông tin. Việc xử lý công việc trên môi trường số cũng giúp làm rõ trách nhiệm, tăng tính minh bạch và khả năng kiểm tra, giám sát trong nội bộ.

Đối với hoạt động kiểm toán, trọng tâm là thúc đẩy kiểm toán số, từng bước thực hiện các khâu của quy trình kiểm toán trên môi trường số, từ thu thập thông tin, lập kế hoạch, thực hiện kiểm toán đến lập báo cáo, kiểm soát chất lượng và theo dõi thực hiện kiến nghị kiểm toán. Hồ sơ kiểm toán điện tử được tổ chức, quản lý thống nhất sẽ giúp thông tin được khai thác xuyên suốt, thuận lợi cho phối hợp trong Đoàn kiểm toán, kiểm tra, giám sát và kế thừa kết quả giữa các cuộc kiểm toán.

Một chuyển biến quan trọng khác là nâng cao năng lực phân tích dữ liệu phục vụ kiểm toán. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, kết nối và cập nhật phù hợp, KTV có thể đối chiếu thông tin giữa nhiều nguồn, phân tích biến động, nhận diện dấu hiệu bất thường và xác định những nội dung có rủi ro cần tập trung kiểm tra.

Đối với những nội dung đủ điều kiện, KTV có thể từng bước mở rộng phân tích trên toàn bộ tập dữ liệu, hỗ trợ lựa chọn trọng tâm kiểm toán và nâng cao chất lượng bằng chứng. Việc khai thác dữ liệu từ xa cũng góp phần giảm thời gian thu thập tài liệu trực tiếp, hạn chế yêu cầu cung cấp thông tin trùng lặp và sử dụng hiệu quả hơn nguồn lực kiểm toán.

Các “bài toán lớn” còn tạo cơ sở để ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào tra cứu, tổng hợp tài liệu, rà soát văn bản, phân tích dữ liệu, khai thác kinh nghiệm kiểm toán và hỗ trợ kiểm soát chất lượng. Với đặc thù của KTNN, việc ứng dụng phải gắn với bảo đảm an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu, phân quyền truy cập và khả năng kiểm tra nguồn thông tin. Những dấu hiệu, gợi ý do công nghệ phát hiện phải được KTV kiểm chứng, đánh giá trên cơ sở bằng chứng trước khi đưa ra kết luận.

Để đạt được những chuyển biến đó, triển khai công nghệ phải đi cùng hoàn thiện quy trình nghiệp vụ, nâng cao chất lượng dữ liệu và phát triển năng lực số cho đội ngũ cán bộ, KTV. Mỗi bài toán cần có đơn vị chủ trì, nguồn lực thực hiện, lộ trình phù hợp và tiêu chí đánh giá hiệu quả cụ thể.

Thước đo thành công là công việc được xử lý nhanh hơn, dữ liệu được khai thác hiệu quả hơn, rủi ro được nhận diện kịp thời hơn và chất lượng kiểm toán được nâng lên. Đó là những kết quả mà chúng tôi kỳ vọng các “bài toán lớn” sẽ mang lại, góp phần nâng cao năng lực quản trị, hiện đại hóa hoạt động kiểm toán và xây dựng KTNN ngày càng chuyên nghiệp, hiện đại.