Xây dựng cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo

Trong tương lai, vùng trung tâm TP Hồ Chí Minh sẽ trở thành thủ phủ tài chính, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Ảnh: Thanh Vũ/TTXVN

Thông tư mới được xây dựng nhằm thay thế Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT ngày 20/11/2024, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là mở rộng phạm vi từ quản lý đề tài khoa học và công nghệ cấp bộ sang quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, bao quát các khâu tài trợ, đặt hàng, thẩm định, giao nhiệm vụ, quản lý, tổ chức thực hiện, chấm dứt, thanh lý và đánh giá nhiệm vụ.

Quy định được áp dụng không chỉ đối với các đơn vị trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo mà còn với các cơ sở giáo dục đại học tư thục cùng các tổ chức, cá nhân có liên quan. Cách tiếp cận này hướng tới chuyển từ quản lý một "đề tài" sang quản lý toàn bộ quá trình từ nghiên cứu, phát triển công nghệ đến đổi mới sáng tạo, ứng dụng và đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

So với Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT, dự thảo bổ sung nhiệm vụ đổi mới sáng tạo nhằm thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng, hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo; qua đó nâng cao khả năng ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Dự thảo đồng thời phân loại cụ thể các loại hình nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, gắn từng loại hình với yêu cầu về sản phẩm đầu ra. Đối với nghiên cứu cơ bản, sản phẩm được yêu cầu có công bố khoa học trên tạp chí quốc tế uy tín và hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh.

Đối với nghiên cứu ứng dụng, phát triển công nghệ, yêu cầu về sản phẩm tập trung vào công nghệ, quy trình, sản phẩm, giải pháp, mô hình có khả năng ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa. Qua đó, khả năng đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn được đặt thành một yêu cầu quan trọng đối với hoạt động khoa học, công nghệ tại các cơ sở giáo dục đại học.

Riêng với nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, thành phần Hội đồng xét tài trợ, đặt hàng và Tổ thẩm định có thể có đại diện doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia về đổi mới sáng tạo. Dự thảo cũng ưu tiên các nhiệm vụ có sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, nhà đầu tư, quỹ đầu tư hoặc chuyên gia có kinh nghiệm trong ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ. Quy định này hướng tới tăng cường liên kết giữa nhà trường, nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư, thúc đẩy kết quả nghiên cứu đi vào sản xuất, kinh doanh và đời sống, hạn chế tình trạng nghiên cứu chỉ dừng lại ở phòng thí nghiệm hoặc công bố khoa học.

Một điểm mới khác là dự thảo phân định rõ những nội dung phải thực hiện thủ tục điều chỉnh và những nội dung tổ chức chủ trì được chủ động quyết định, chịu trách nhiệm, qua đó giảm các thủ tục hành chính không cần thiết trong quá trình triển khai nhiệm vụ.

Theo đó, những thay đổi lớn liên quan đến chủ nhiệm nhiệm vụ, mục tiêu, nội dung và kết quả cuối cùng, thời gian thực hiện, tổng kinh phí, quyền sở hữu trí tuệ... phải thực hiện thủ tục điều chỉnh. Đối với những nội dung không thuộc nhóm này, tổ chức chủ trì được chủ động quyết định và chịu trách nhiệm; đồng thời phải giải trình, cập nhật thông tin trên nền tảng số hoặc báo cáo cơ quan quản lý trong thời hạn 7 ngày.

Đáng chú ý, dự thảo quy định rủi ro dẫn đến kết quả không đạt mục tiêu đề ra có thể được chấp nhận trong quá trình thực hiện nhiệm vụ theo các điều kiện, quy định liên quan. Cơ chế này được kỳ vọng tạo không gian cho những nghiên cứu mới, có tính thử nghiệm và hoạt động đổi mới sáng tạo vốn tiềm ẩn khả năng không đạt kết quả như dự kiến; đồng thời tạo cơ sở phân biệt giữa rủi ro khách quan trong hoạt động khoa học với các hành vi vi phạm trong quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Cùng với tăng quyền chủ động, dự thảo đẩy mạnh số hóa và công khai trong quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hồ sơ đăng ký có thể được gửi qua cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Tổ chức chủ trì có trách nhiệm cập nhật tình hình triển khai trên nền tảng số, số hóa hồ sơ, đồng thời công khai quy trình và kết quả thực hiện nhiệm vụ trên trang thông tin điện tử của đơn vị.