Xây dựng cơ chế giá điện minh bạch, công bằng, phù hợp với thực tiễn

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực chiều 3/11, các đại biểu Quốc hội tán thành với việc ban hành Luật nhằm thể chế hóa chủ trương mới về an ninh năng lượng; tháo gỡ điểm nghẽn quy hoạch, đầu tư, giá và thị trường điện; bảo đảm giá điện hợp lý, công khai, minh bạch; phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đồng bộ hệ thống pháp luật.

Bảo đảm đủ điện, thu hút đầu tư và phân chia chi phí công bằng

Đại biểu Quốc hội tỉnh Thanh Hoá Bùi Văn Dũng phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) chỉ rõ, điện là đầu vào của nền kinh tế. Một quyết định về giá điện tác động đến chi phí sản xuất, bữa cơm gia đình và khả năng chăm sóc người bệnh. Vì vậy, việc sửa luật lần này phải đồng thời giải quyết yêu cầu bảo đảm đủ điện, thu hút đầu tư và phân chia chi phí công bằng.

Điểm b khoản 12 Điều 5 dự thảo Luật quy định Nhà nước có cơ chế bù đắp chi phí hợp lý khi chưa kịp điều chỉnh giá điện; đại biểu đề nghị làm rõ ai trả, khoản nào, nguồn nào, trong bao lâu. Mặt khác, điểm c khoản 4 Điều 3 Luật Giá quy định, giá điện và giá dịch vụ về điện thực hiện theo pháp luật điện lực. Vì vậy, theo đại biểu, giới hạn bù đắp cần được xác lập trong Luật Điện lực.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: chỉ bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ, được kiểm tra, chưa thu hồi; loại trừ khoản đã được hỗ trợ và chi phí do lỗi quản lý. Chính phủ quy định nguồn, thời hạn, phương thức và công khai kết quả. Trường hợp sử dụng ngân sách phải đáp ứng điều kiện chi tại khoản 2 Điều 12 Luật Ngân sách nhà nước. Nguyên tắc này cũng cần được thể hiện thống nhất trong cơ chế điều chỉnh giá tại Điều 52.

Ghi nhận giá bán lẻ điện bình quân giảm 2% từ ngày 1/11/2026, đại biểu nhấn mạnh, Luật cần bảo đảm người dân thực sự được hưởng lợi từ tiết kiệm chi phí và hiệu quả quản trị.

Về giá điện sinh hoạt theo giờ được bổ sung tại điểm b khoản 1 và điểm c khoản 3 Điều 50 dự thảo Luật, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng cơ chế này có thể khuyến khích dịch chuyển tiêu dùng, giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện. Tuy nhiên, công tơ đo được thời gian sử dụng điện chưa có nghĩa mọi gia đình đều có khả năng thay đổi thời gian sinh hoạt.

Đại biểu phân tích, một cơ sở sản xuất có thể sắp xếp lại ca máy, nhưng gia đình công nhân tan ca buổi chiều khó chuyển bữa cơm hay giờ học của con sang đêm khuya. Cùng một tín hiệu giá nhưng khả năng thích ứng của các nhóm sử dụng điện rất khác nhau.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào điểm b khoản 1 Điều 50 các điều kiện thực hiện, gồm thí điểm, đánh giá tác động theo nhóm hộ; công khai cách tính; bảo đảm đo đếm chính xác và giải quyết khiếu nại. Trước khi áp dụng, cần tính thử và gửi hai phương án hóa đơn dựa trên dữ liệu sử dụng điện thực tế để người dân so sánh; làm rõ quan hệ giữa giá theo giờ và giá bậc thang. Theo đại biểu, đây là cách cụ thể hóa quyền được cung cấp thông tin tại khoản 2 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Về chính sách hỗ trợ tiền điện được bổ sung tại điểm c khoản 13 Điều 5, đại biểu đề nghị làm rõ tiêu chí xác định đối tượng, trách nhiệm bảo đảm kinh phí, phương thức chi trả và thời điểm hỗ trợ tương ứng với lộ trình xóa bù chéo.

Xóa bỏ bù chéo giá điện phải gắn với đánh giá tác động

Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau Lê Thị Ngọc Linh phát biểu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Cho ý kiến về lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện và chính sách hỗ trợ các đối tượng khó khăn, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau) đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến về tách bạch chính sách giá điện với chính sách an sinh xã hội, theo hướng hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách nhà nước thay vì thực hiện thông qua bù chéo giá điện.

Tuy nhiên, theo đại biểu, dự thảo Luật hiện giao Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo mà chưa xác định rõ các nguyên tắc, tiêu chí, trách nhiệm bảo đảm nguồn lực để hỗ trợ khi thực hiện. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Luật nguyên tắc: lộ trình xóa bỏ bù chéo phải gắn với đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng; đồng thời có cơ chế hỗ trợ tiền điện trực tiếp, công khai, đúng đối tượng, bảo đảm nguồn kinh phí khi thực hiện. Đặc biệt, cần quan tâm đến hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách, người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, nơi có chi phí cấp điện cao, điều kiện tiếp cận điện còn khó khăn.

Về minh bạch giá điện, kiểm soát chi phí và bảo vệ quyền lợi người sử dụng điện (khoản 22, 23, 24 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi Điều 50, 51, 52 Luật Điện lực năm 2024), đại biểu bày tỏ đồng tình với việc cơ quan soạn thảo tiếp thu, giải trình theo hướng tăng cường kiểm tra, thẩm tra chi phí thực tế, thuê tư vấn độc lập, công khai kết quả kiểm tra trước khi xem xét đưa chi phí vào giá điện.

Nhấn mạnh giá điện là vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân cũng như chi phí sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp; người dân cũng rất quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh đề nghị quy định chặt chẽ hơn về nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ, cơ chế kiểm toán độc lập, công khai các yếu tố cấu thành giá điện. Cơ quan soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện nguyên tắc xác định chi phí hợp lý, hợp lệ trong cơ cấu giá điện, gắn với yêu cầu nâng cao hiệu quả quản trị, sử dụng nguồn lực, kiểm soát chi phí, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người sử dụng điện, góp phần xây dựng cơ chế giá điện minh bạch, công bằng, phù hợp với thực tiễn.

Giá điện phản ánh chi phí hợp lý, vận hành theo cơ chế thị trường

Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Phát biểu giải trình, làm rõ các nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, dự thảo Luật quy định giá điện được hình thành theo cơ chế thị trường, có sự điều tiết của Nhà nước, phù hợp với cấp độ phát triển của thị trường điện cạnh tranh và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia. Bộ trưởng khẳng định, giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường.

Liên quan đến khung giá phát điện, Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, giao 1 đơn vị độc lập, không thuộc các đơn vị phát điện hoặc thực hiện hoạt động điện lực, trực thuộc cơ quan quản lý nhà nước xây dựng khung giá điện, nhằm bảo đảm tính độc lập, khách quan và kịp thời.

Về lộ trình xóa bỏ bù chéo, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng thông tin, dự thảo Luật giao Thủ tướng Chính phủ quyết định trên cơ sở đánh giá tác động đầy đủ, trong đó cần xem xét, đánh giá kỹ lưỡng từng nhóm đối tượng và từng vùng miền.

Bộ trưởng nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Điện lực lần này nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong đầu tư, vận hành hệ thống điện, đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục gắn với trách nhiệm thực thi, bảo đảm chính sách minh bạch, đồng bộ và kiểm soát được chi phí. Chính phủ sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội, tiếp thu ý kiến đại biểu để hoàn thiện dự án Luật, trình Quốc hội xem xét, quyết định.