Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai: Nhiệm vụ 'không thể lùi'

Cả nước hiện có khoảng 106 triệu thửa đất, song mới chỉ 61 triệu thửa được cập nhật vào hệ thống dữ liệu đất đai. Ảnh: ST

Áp lực từ khối lượng công việc chưa từng có

Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường - ông Mai Văn Phấn - cho biết, cả nước hiện có khoảng 106 triệu thửa đất, song mới chỉ 61 triệu thửa được cập nhật vào hệ thống dữ liệu đất đai. Đáng chú ý, trong số này, chỉ khoảng 24 triệu thửa đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”, nghĩa là dữ liệu có chất lượng và có thể cập nhật theo thời gian thực.

Như vậy, còn 45 triệu thửa đất chưa được tạo lập dữ liệu và gần 37 triệu thửa cần tiếp tục làm sạch, đối soát và cập nhật. “Khối lượng công việc còn lại là rất lớn, phân bố tại 34 tỉnh, thành phố; đến nay chưa có địa phương nào hoàn thành dứt điểm theo tiêu chuẩn thống nhất” - ông Phấn nhấn mạnh.

Một số địa phương đang “gánh” khối lượng lớn như Quảng Ninh, Lạng Sơn, Phú Thọ, Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An. Điều này cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về tiến độ và năng lực triển khai giữa các địa phương.

Phân tích nguyên nhân, ông Phấn cho rằng có ba nhóm vấn đề chính. Thứ nhất, cùng một quy định nhưng có nơi triển khai nhanh, nơi lại chậm, phản ánh sự khác biệt về quyết tâm chính trị và cách tổ chức thực hiện. Thứ hai, nhiều địa phương có nguồn thu từ đất lớn nhưng chưa ưu tiên bố trí kinh phí cho nhiệm vụ xây dựng dữ liệu. Trong khi đó, các địa phương khó khăn lại phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ từ Trung ương, vốn còn hạn chế. Thứ ba, sự phối hợp giữa các cấp, ngành ở một số nơi chưa đồng bộ, khiến quá trình đo đạc, đăng ký, lập hồ sơ địa chính và xây dựng dữ liệu bị kéo dài.

Chia sẻ vướng mắc từ thực tiễn triển khai tại địa phương, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên - bà Nguyễn Thị Loan - cho hay, sau hợp nhất với tỉnh Bắc Kạn, toàn tỉnh có hơn 4,3 triệu thửa đất. Sau rà soát, tỉnh vẫn còn hơn 700.000 thửa cần tiếp tục làm sạch để đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Bên cạnh đó, khoảng 1,6 triệu thửa còn lại cần đo đạc, cấp đổi giấy chứng nhận, lập hồ sơ địa chính, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026.

Khó khăn lớn nhất, theo bà Loan, là khu vực Bắc Kạn trước đây có diện tích hơn 1 triệu ha, chủ yếu đo đạc thủ công, công nghệ lạc hậu, khiến việc chuẩn hóa dữ liệu gặp nhiều trở ngại. Tổng kinh phí dự kiến cần gần 400 tỷ đồng để triển khai đồng bộ. Từ thực tế này, Thái Nguyên kiến nghị sớm ban hành quy trình lồng ghép, hướng dẫn chuyên môn thống nhất và bố trí nguồn kinh phí để địa phương triển khai đồng bộ.

Trong khi đó, đại diện Ủy ban nhân dân TP. Hải Phòng đề xuất cần có cơ chế linh hoạt hơn trong triển khai, đặc biệt là cho phép áp dụng cơ chế chỉ định thầu trong một số trường hợp cấp bách; đồng thời sớm ban hành đơn giá, định mức kỹ thuật và “sổ tay” hướng dẫn nghiệp vụ để các địa phương có căn cứ triển khai thống nhất.

Bên cạnh những vướng mắc về cơ chế và nguồn lực, Thượng tướng Nguyễn Văn Long - Thứ trưởng Bộ Công an - cho biết, đến nay đã rà soát hơn 61 triệu thửa đất, trong đó hơn 24 triệu thửa cơ bản đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch”. Tuy nhiên, tiêu chí “sống” - cập nhật theo thời gian thực - vẫn chưa được đánh giá đầy đủ, trong khi nhiều địa phương chưa đáp ứng yêu cầu về an ninh mạng.

Ông Long nhấn mạnh, trong bối cảnh hiện nay, an toàn dữ liệu phải được đặt lên hàng đầu; đồng thời đề nghị các địa phương tăng cường đối soát dữ liệu với cơ sở dữ liệu dân cư, kết nối đồng bộ hệ thống.

Khẩn trương rà soát toàn bộ “vùng trắng” dữ liệu

Trước khối lượng công việc lớn và những điểm nghẽn còn tồn tại, Thứ trưởng Thường trực Bộ Nông nghiệp và Môi trường - ông Trịnh Việt Hùng - khẳng định: Việc hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia trong năm 2026 là nhiệm vụ “không thể lùi”.

Mục tiêu trong năm 2026 là cơ bản hoàn thành đo đạc, lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc. Ảnh minh họa

Theo ông Hùng, mục tiêu trong năm 2026 là cơ bản hoàn thành đo đạc, lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc; bảo đảm phủ kín toàn bộ thửa đất, vận hành thống nhất và phục vụ hiệu quả quản lý nhà nước. Khi cơ sở dữ liệu đất đai được hoàn thiện, các thủ tục như chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp, góp vốn, giải quyết tranh chấp đất đai sẽ được thực hiện trên nền tảng số, giúp giảm thời gian, chi phí và tăng tính minh bạch.

Thứ trưởng chỉ rõ, hiện nay vẫn tồn tại hai dạng vấn đề lớn: Khu vực chưa được đo đạc, lập hồ sơ địa chính và khu vực đã đo đạc nhưng dữ liệu chưa đạt chuẩn, còn sai lệch. Đặc biệt, đối với những khu vực đã đo đạc nhưng dữ liệu không đạt tiêu chuẩn, nếu không xử lý kịp thời có thể dẫn đến lãng phí ngân sách, thậm chí phát sinh tiêu cực.

Do đó, Thứ trưởng yêu cầu các địa phương cần khẩn trương rà soát toàn bộ “vùng trắng” dữ liệu, khu vực chưa đo đạc, chưa đăng ký đất đai để xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công trách nhiệm rõ ràng, bảo đảm hoàn thành trong năm 2026. Đồng thời, việc đo đạc phải tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật, bảo đảm sai số trong giới hạn cho phép và gắn với đăng ký đất đai, lập hồ sơ, tạo dữ liệu ngay từ đầu.

“Dữ liệu sau khi xây dựng phải được đưa vào vận hành ngay, đồng thời cập nhật thường xuyên theo thời gian thực. Các địa phương cần đối soát thông tin người sử dụng đất với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, xử lý các trường hợp sai lệch hoặc chưa xác định chủ sử dụng đất” - ông Hùng đề nghị.

Song song với xây dựng cơ sở dữ liệu, việc cải cách thủ tục hành chính cũng đang được thúc đẩy. Ông Mai Văn Phấn cho biết, theo quy định mới, thẩm quyền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu đối với hộ gia đình, cá nhân được giao cho Ủy ban nhân dân cấp xã. Điều này giúp người dân chỉ cần thực hiện thủ tục tại một cấp, thay vì phải đi lại qua nhiều cấp như trước. Cải cách này không chỉ giúp giảm thủ tục hành chính mà còn thúc đẩy quá trình cập nhật dữ liệu đất đai nhanh hơn, sát thực tế hơn./.