Xây dựng đội ngũ cán bộ tiên phong, gương mẫu, dám hành động vì lợi ích chung

Các đại biểu tham dự Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị tại điểm cầu Trung ương. Ảnh: Quochoi.vn

Sáng 3-9, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc trình bày Chuyên đề “Những nội dung trọng tâm, cốt lõi Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới”.

Xây dựng đội ngũ cán bộ tiên phong, gương mẫu

Theo đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 22-8-2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới được ban hành trên cơ sở sơ kết 5 năm thực hiện Kết luận số 14 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc trình bày Chuyên đề. Ảnh: Quochoi.vn

Tuy nhiên, Nghị quyết số 24-NQ/TW đặt ra yêu cầu rộng hơn và cao hơn. Nếu trước đây trọng tâm là khuyến khích và bảo vệ những cán bộ năng động, sáng tạo, thì lần này Bộ Chính trị đặt vấn đề từ chính phẩm chất và trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên. Theo đó, đã là cán bộ, đảng viên thì phải tiên phong, gương mẫu; phải có tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc phân tích, việc đặt hai chữ “tiên phong, gương mẫu” ở đầu tên Nghị quyết mang ý nghĩa sâu sắc. Tiên phong không chỉ là đi trước trong nhận thức mà phải thể hiện bằng hành động. Gương mẫu cũng không chỉ dừng lại ở việc chấp hành tốt, giữ mình không vi phạm, mà còn phải dám nhận việc khó, dám quyết những việc thuộc thẩm quyền, dám chịu trách nhiệm về quyết định của mình và kết quả công việc được giao.

Đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm chính là những biểu hiện cụ thể của tính tiên phong, gương mẫu trong điều kiện mới, trước hết đối với đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu. Nghị quyết số 24-NQ/TW gồm 4 quan điểm, 4 mục tiêu, 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp và phân công rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện.

Lý giải về sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đồng chí Nguyễn Duy Ngọc cho biết có hai nguyên nhân chủ yếu. Trước hết, Kết luận số 14 của Bộ Chính trị đã khẳng định quyết tâm chính trị trong việc khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Tuy nhiên, kết quả thực hiện trên thực tế vẫn còn những hạn chế, đòi hỏi phải có quyết tâm chính trị mạnh mẽ hơn, cách làm đồng bộ và quyết liệt hơn.

Nguyên nhân thứ hai xuất phát từ yêu cầu của giai đoạn phát triển mới. Đại hội XIV của Đảng đã đề ra những mục tiêu rất cao, nhiệm vụ rất nặng nề. Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, từ Trung ương đến cơ sở, mỗi tổ chức, mỗi cán bộ, đảng viên đều phải chuyển động mạnh mẽ hơn.

Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc đánh giá, đội ngũ cán bộ, đảng viên nhìn chung có bản lĩnh, trách nhiệm, tận tụy; nhiều đồng chí dám nghĩ, dám làm, dám đương đầu với khó khăn vì lợi ích chung. Tuy nhiên, Nghị quyết cũng thẳng thắn chỉ ra tình trạng một bộ phận cán bộ làm việc cầm chừng, e ngại rủi ro, sợ sai, đùn đẩy trách nhiệm, né tránh công việc.

Ở một số nơi, có cán bộ còn lấy những hạn chế, bất cập của pháp luật làm lý do để không dám quyết định. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là vừa phải khắc phục triệt để tình trạng sợ sai, không dám làm, vừa phải khơi dậy mạnh mẽ tinh thần trách nhiệm, tính tiên phong, gương mẫu và khát vọng cống hiến trong mỗi cán bộ, đảng viên.

Cán bộ phải chủ động hơn, quyết đoán hơn, sáng tạo hơn; có khả năng giải quyết những vấn đề mới, khó, phức tạp, chưa có tiền lệ và tạo ra kết quả thực chất. Từ yêu cầu đó, đồng chí Nguyễn Duy Ngọc làm rõ 5 nội dung mới, những bước phát triển quan trọng của Nghị quyết số 24-NQ/TW so với Kết luận số 14.

Các đại biểu tham dự Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị tại điểm cầu Trung ương. Ảnh: Quochoi.vn

Điểm mới đầu tiên là chuyển từ khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm sang xác lập tính tiên phong, gương mẫu và trách nhiệm hành động là chuẩn mực của cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết không chỉ đặt câu hỏi cán bộ nào năng động, sáng tạo để khuyến khích và bảo vệ, mà đặt ra yêu cầu cao hơn: Người cán bộ trong kỷ nguyên mới phải hành động như thế nào để đáp ứng yêu cầu của Đảng, đất nước và nhân dân?

Điểm mới thứ hai là chuyển từ bảo vệ cán bộ sau khi rủi ro xảy ra sang kiến tạo môi trường để cán bộ có thể dấn thân hành động và có trách nhiệm ngay từ đầu. Theo đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, bảo vệ cán bộ không thể chỉ bắt đầu khi đã xảy ra sai sót hoặc thiệt hại rồi mới xem xét việc miễn hoặc giảm trách nhiệm.

Trước khi yêu cầu cán bộ chịu trách nhiệm, tổ chức phải giao rõ việc, giao đủ quyền, bố trí nguồn lực cần thiết, xác định giới hạn thẩm quyền, nhận diện và quản trị rủi ro, đồng thời theo dõi, hỗ trợ trong quá trình thực hiện. Đây là sự chuyển đổi quan trọng từ “bảo vệ sau sự việc” sang bảo vệ bằng thể chế, bằng tổ chức và bằng quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động.

Điểm mới thứ ba là chuyển từ đặt trọng tâm vào trách nhiệm cá nhân sang xác lập trách nhiệm đồng bộ của cán bộ, tổ chức và người đứng đầu. Một đề xuất đổi mới thường có sự tham gia của nhiều chủ thể, từ người phát hiện vấn đề, người tham mưu, người thẩm định, người quyết định đến những người phối hợp và trực tiếp tổ chức thực hiện.

Điểm mới thứ tư là đưa tinh thần khuyến khích, bảo vệ cán bộ trở thành một nội dung xuyên suốt trong công tác cán bộ và quản trị quốc gia hiện đại. Theo đó, nếu khuyến khích cán bộ dám làm nhưng trong đánh giá, quy hoạch, bố trí và sử dụng cán bộ vẫn chưa coi trọng năng lực đổi mới, kết quả giải quyết việc khó và hiệu quả thực thi thì rất khó tạo ra động lực thực sự.

Điểm mới thứ năm, theo đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, là chuyển từ giải quyết tâm lý “sợ sai, sợ trách nhiệm” sang hình thành một văn hóa hành động, năng lực thực thi mới trong Đảng và hệ thống chính trị. Yêu cầu cao hơn là hình thành một môi trường trong đó chủ động, đổi mới, dấn thân, trách nhiệm, liêm chính và hiệu quả trở thành chuẩn mực; còn trì trệ, né tránh, đùn đẩy không còn là một lựa chọn an toàn.

Bảo vệ người dám làm, kiên quyết xử lý người không chịu làm

Các đại biểu dự tại điểm cầu Thành ủy Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Một nội dung được đồng chí Nguyễn Duy Ngọc đặc biệt nhấn mạnh là phải nhận thức đầy đủ hai mặt của vấn đề: Vừa bảo vệ người dám làm, vừa kiên quyết xử lý người không chịu làm. Theo đồng chí, thực tiễn hiện nay tồn tại hai tình trạng khác nhau và không thể đánh đồng.

Có những cán bộ thực sự muốn làm, có sáng kiến, có năng lực và động cơ trong sáng, nhưng còn băn khoăn, e ngại vì cơ chế chưa rõ, pháp luật còn chồng chéo, vấn đề mới chưa có tiền lệ hoặc rủi ro khó lường. Đối với những cán bộ này, trách nhiệm của tổ chức là phải tháo gỡ khó khăn, trao quyền, hướng dẫn, chia sẻ rủi ro và bảo vệ họ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung.

Nhưng cũng có những cán bộ không phải không dám làm mà thực chất là không muốn làm; ngại khó, ngại va chạm, sợ trách nhiệm, làm việc cầm chừng. Việc dễ thì làm, việc khó thì né; việc có lợi thì tích cực, việc chung thì chậm trễ; khi gặp vấn đề thì đẩy lên cấp trên, đẩy xuống cấp dưới hoặc chuyển sang cơ quan khác.

Đồng chí Nguyễn Duy Ngọc lưu ý cần đặc biệt cảnh giác với tình trạng lấy lý do “sợ sai”, “sợ trách nhiệm”, “cơ chế còn vướng” hay “pháp luật chưa rõ” làm bình phong cho sự trì trệ, thiếu trách nhiệm, thậm chí che giấu động cơ cá nhân. Tinh thần của Nghị quyết số 24-NQ/TW là bảo vệ người dám làm, nhưng đồng thời phải xác định rõ trách nhiệm của người không chịu làm.

Để Nghị quyết đi vào cuộc sống, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh 5 yêu cầu lớn trong tổ chức thực hiện. Trước hết, phải tạo chuyển biến mạnh mẽ về trách nhiệm hành động, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu.

Các đại biểu dự tại điểm cầu Thành ủy Hà Nội. Ảnh: Quang Thái

Cụ thể, người đứng đầu phải thực sự nêu gương, chủ động nhận những việc mới, việc khó, việc phức tạp; sâu sát cơ sở, đối thoại với cấp dưới và kịp thời tháo gỡ những khó khăn, điểm nghẽn. Không thể yêu cầu cấp dưới dám làm nếu người đứng đầu không dám quyết. Cũng không thể yêu cầu cấp dưới chịu trách nhiệm nếu cấp trên chỉ giao việc nhưng khi xuất hiện khó khăn lại đứng ngoài.

Yêu cầu thứ hai là phải tạo được môi trường và thể chế để người muốn làm có thể làm. Đây là bước phát triển quan trọng của Nghị quyết khi chuyển từ “bảo vệ sau sự việc” sang bảo vệ bằng thể chế, bằng tổ chức và bằng quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động. Trước khi yêu cầu cán bộ chịu trách nhiệm, tổ chức phải giao rõ việc, giao đủ quyền, bảo đảm nguồn lực, xác định giới hạn thẩm quyền, nhận diện rủi ro và hỗ trợ trong quá trình thực hiện.

Yêu cầu thứ ba là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhưng phải gắn chặt với quản trị rủi ro, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Không thể yêu cầu cán bộ dám chịu trách nhiệm nếu không giao đủ quyền. Nhưng cũng không thể giao quyền mà không kiểm soát.

Yêu cầu thứ tư là bảo vệ cán bộ phải thực chất, nhưng ranh giới bảo vệ phải thật rõ. Khi xem xét trách nhiệm, không thể chỉ nhìn vào hậu quả cuối cùng mà phải xem xét toàn diện động cơ, mục đích, mức độ lỗi, bối cảnh thực tiễn, quá trình ra quyết định, khả năng dự báo, kiểm soát rủi ro và nỗ lực khắc phục hậu quả. Bảo vệ đúng người, đúng việc, đúng bản chất chính là điều kiện để vừa tạo động lực đổi mới, vừa giữ nghiêm kỷ luật, kỷ cương.

Yêu cầu thứ năm là đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ, lấy sản phẩm, kết quả và hiệu quả thực thi làm thước đo chủ yếu. Theo đồng chí Nguyễn Duy Ngọc, đây là khâu có ý nghĩa quyết định để Nghị quyết đi vào cuộc sống. Tinh thần cần được thực hiện thực chất là: Chọn người theo việc; giao việc để thử thách; lấy kết quả để đánh giá; lấy thực tiễn để phát hiện, trọng dụng và sàng lọc cán bộ.

Cùng với việc ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW, Bộ Chính trị đang chỉ đạo tổng kết, đánh giá và xây dựng để trình Trung ương 3 nghị quyết quan trọng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và công tác cán bộ.