Xây dựng đời sống văn hóa theo hướng hiện đại, giàu bản sắc

Văn nghệ quần chúng góp phần làm giàu đời sống tinh thần nhân dân.

Lấy văn hóa truyền thống làm nền tảng

Những ngày hè, nhà văn hóa tiểu khu Pán, xã Thuận Châu lại vang lên rộn rã tiếng khèn, tiếng pí, tiếng đàn tính tẩu, những buổi luyện tập văn nghệ sôi nổi, hào hứng của CLB Liên thế hệ tự giúp nhau. Các thành viên thuộc nhiều lứa tuổi say mê luyện tập, xen lẫn là những câu chuyện sẻ chia về cuộc sống, về phát triển kinh tế, xây dựng gia đình hạnh phúc. Văn hóa, văn nghệ trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của bà con trong tiểu khu, giúp lan tỏa tình yêu và trách nhiệm về bảo tồn văn hóa dân tộc, góp phần quan trọng trong phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, đưa tiểu khu Pán trở thành đơn vị văn hóa tiêu biểu của xã Thuận Châu.

Thành viên CLB Liên thế hệ tự giúp nhau tiểu khu Pán, xã Thuận Châu truyền dạy nhạc cụ dân tộc cho các cháu thiếu nhi.

Ông Lường Văn Dòm, thành viên câu lạc bộ, chia sẻ: Thời gian này các cháu nhỏ nghỉ hè, chúng tôi là những người ông, người bà vừa trông cháu vừa dạy cho các cháu tập chơi các loại nhạc cụ truyền thống của người Thái như đàn tính tẩu, đàn nhị, khèn bè. Các bà thì dạy thêm cho các cháu cách thêu khăn piêu, điệu xòe Thái với mong muốn lớp trẻ sẽ tiếp tục gìn giữ được nét đẹp văn hóa của dân tộc. Ngoài CLB, trong bản còn có các đội văn nghệ của phụ nữ, người cao tuổi. Sinh hoạt văn hóa, văn nghệ giúp các thế hệ thêm gần gũi, hiểu nhau hơn, nhờ vậy mà bà con trong bản luôn gắn bó, đoàn kết, luôn luôn sẵn lòng hỗ trợ nhau trong mọi việc.

Trang phục của phụ nữ dân tộc Mông bản Khâu Pùm, xã Mường Chiên.

Đến bản Khâu Pùm, xã Mường Chiên, nơi có gần 100 hộ dân chủ yếu là đồng bào Mông sinh sống, chúng tôi cũng được nghe kể câu chuyện về sự đổi thay của bản vùng cao này. Cùng với sự thay đổi về tư duy, nhận thức, kinh tế phát triển, cuộc sống của bà con dần ổn định, văn hóa truyền thống cũng đang được gìn giữ, phát huy chính là điểm sáng nơi đây.

Ông Giàng A Tạo, Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Khâu Pùm, thông tin: Bản duy trì đội văn nghệ với 16 thành viên, thường xuyên luyện tập và tích cực tham gia biểu diễn giao lưu với các bản, xã. Bà con còn gìn giữ trang phục truyền thống, vẽ sáp ong, các nghi lễ cổ truyền. Đồng thời, thực hiện tốt hương ước của bản về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang; tích cực trồng hoa, bảo vệ cảnh quan sạch đẹp để thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm trên đường chinh phục đỉnh núi Khâu Pùm.

Buổi luyện tập của CLB Liên thế hệ tự giúp nhau tiểu khu Pán, xã Thuận Châu.

Đây là những điển hình về xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở trong số rất nhiều bản, tiểu khu, tổ dân phố trên địa bàn tỉnh đang duy trì, phát huy theo hướng lấy bảo tồn văn hóa truyền thống làm nền tảng. Hiện nay, toàn tỉnh đang duy trì hơn 2.000 đội văn nghệ quần chúng tại các bản, tiểu khu. Là lực lượng hạt nhân thường xuyên biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị của địa phương và đáp ứng nhu cầu thưởng thức nghệ thuật, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân.

Cùng với đó, công tác bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống những năm qua đã được quan tâm, triển khai với nhiều giải pháp thực chất, hiệu quả. Đặc biệt là lập hồ sơ di sản văn hóa các dân tộc với 20 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã được công nhận; toàn tỉnh hiện có 2 Nghệ nhân nhân dân, 27 Nghệ nhân ưu tú đã được phong tặng danh hiệu; các lễ hội truyền thống độc đáo được phục dựng, trình diễn, trở thành yếu tố độc đáo cho du lịch cộng đồng tại địa phương, giúp văn hóa truyền thống được “khơi” sức sống mới, làm giàu đời sống tinh thần nhân dân và gắn kết cộng đồng dân tộc.

Đưa các phong trào thi đua đi vào thực chất

Văn hóa được gìn giữ, tinh thần cộng đồng được cố kết đã và đang tạo nền tảng vững chắc để các phong trào thi đua yêu nước được triển khai hiệu quả tại cơ sở. Trong đó, đầu tiên phải kể đến phong trào phát triển kinh tế, giúp nhau xóa đói, giảm nghèo, làm giàu chính đáng đang trở thành tâm điểm, được các cấp, các ngành quan tâm chỉ đạo thực hiện, góp phần giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh, làm thay đổi diện mạo nông nghiệp, nông thôn miền núi Sơn La.

Nhiều phong trào mang tính lan tỏa sâu rộng, như: “Toàn dân tham gia bảo vệ an ninh Tổ quốc”, “Chung sức xây dựng nông thôn mới”, “Phụ nữ tích cực học tập, lao động sáng tạo, xây dựng gia đình 5 không 3 sạch”... gắn với đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh đã tạo nên không khí thi đua sôi nổi, gắn kết tình làng nghĩa xóm, đẩy lùi tệ nạn xã hội và thúc đẩy kinh tế phát triển. Hiện nay, 100% bản, tổ dân phố, cơ quan, đơn vị ký cam kết thực hiện phong trào thi đua xây dựng môi trường làm việc xanh - sạch - đẹp, thực hiện nếp sống văn minh; 100% bản, tiểu khu, tổ dân phố xây dựng hương ước, quy ước phù hợp với pháp luật hiện hành và thuần phong mỹ tục.

Tiểu phẩm tuyên truyền về xây dựng gia đình hạnh phúc của Trung tâm Văn hóa, Thể thao tỉnh.

Để phong trào xây dựng đời sống văn hóa có chiều sâu, hạ tầng văn hóa được tỉnh quan tâm đầu tư xây dựng, các địa phương tích cực huy động nguồn lực xã hội hóa, vận động nhân dân nhường đất, góp công, góp của xây dựng các thiết chế văn hóa, thể thao. Tính đến nay, toàn tỉnh đã có 66/75 nhà văn hóa cấp xã, phường; 2.080/2.233 cấp tổ, bản, tiểu khu có nhà văn hóa. Mỗi bản, tổ dân phố duy trì ít nhất 1 đội văn nghệ quần chúng cùng các CLB giữ gìn bản sắc văn hóa, dân ca, dân vũ, đội thể thao. Từ đây, phong trào xây dựng "Gia đình văn hóa", "Bản, tổ dân phố văn hóa" đã đi vào thực chất, coi trọng chất lượng hơn số lượng. Năm 2025, toàn tỉnh có 78,5% số hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa, 42,2% bản, tổ dân phố đạt danh hiệu văn hóa và 98% đơn vị, cơ quan, doanh nghiệp được bình xét đạt danh hiệu văn hóa.

Lớp tập huấn hạt nhân văn nghệ quần chúng.

Là địa phương đứng đầu toàn tỉnh về phong trào xây dựng gia đình văn hóa năm 2025, phường Tô Hiệu có 97,3% số hộ đạt tiêu chuẩn gia đình văn hóa. Ông Hoàng Mạnh Hà, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, phường Tô Hiệu, thông tin: Phường duy trì và phát triển các câu lạc bộ, nhóm sở thích liên kết thành viên, các mô hình học tập cộng đồng, các câu lạc bộ văn hóa, thể thao… thu hút người dân thuộc nhiều thế hệ cùng tham gia. Thông qua đó, các phong trào thi đua được hưởng ứng và triển khai hiệu quả, lan tỏa mạnh mẽ, góp phần quan trọng xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở đạt hiệu quả cao.

Phụ nữ Dao Tiền phường Vân Sơn giữ nghề thêu truyền thống.

Trao đổi về định hướng trong thời gian tới, ông Phạm Hồng Thu, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhấn mạnh: Sở tiếp tục tham mưu các giải pháp triển khai thực hiện hiệu quả công tác xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở, đưa phong trào đi vào chiều sâu, ban hành hướng dẫn cụ thể cho các địa phương; tổ chức tuyên truyền bằng nhiều hình thức trực quan, sinh động; tăng cường tập huấn, nâng cao kiến thức về nghiệp vụ phong trào, bình đẳng giới, xây dựng quy ước, hương ước; xây dựng các đội văn nghệ mẫu, câu lạc bộ văn hóa, nghệ nhân truyền dạy di sản… Những hoạt động này giúp phong trào phát triển bền vững, gắn với các phong trào thi đua yêu nước và nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội địa phương.

Việc khơi dậy sức sống mới từ xây dựng đời sống văn hóa cơ sở không chỉ nâng cao chất lượng đời sống tinh thần cho nhân dân, mà còn tạo nền tảng vững chắc để cố kết cộng đồng và thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển. Đó là minh chứng sống động về việc đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho tương lai, xây dựng một cộng đồng đoàn kết, một Sơn La phát triển, văn minh và bản sắc.