Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, kết nối nguồn lực trí thức
Ngày 17/11, tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA) tổ chức Hội thảo Xây dựng Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam.

Giáo sư, Tiến sĩ Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phát biểu tại Hội thảo. (Ảnh: BÍCH LIÊN)
Phát biểu tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho biết, VUSTA đặt mục tiêu nâng cao năng lực tổ chức, điều phối, huy động trí thức; tăng cường chất lượng hoạt động tư vấn, phản biện và giám định xã hội; mở rộng tham gia các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, đồng thời nâng cao uy tín, vị thế, năng lực góp sức giải quyết các bài toán quan trọng của đất nước theo tinh thần Đại hội IX của VUSTA.
Theo định hướng đó, VUSTA đưa ra cơ cấu vận hành kết nối các viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, trường đại học, đội ngũ chuyên gia là nguồn cung cấp tri thức, công nghệ và giải pháp; các doanh nghiệp, địa phương và tổ chức sản xuất kinh doanh làm chủ thể đặt hàng, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Trên cơ sở đó, Giáo sư, Tiến sĩ Trương Xuân Lam đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận và định hướng 6 cụm vấn đề: hệ sinh thái tư vấn, phản biện và đóng góp xây dựng chính sách; hệ sinh thái phát triển kinh tế tuần hoàn, bền vững gắn với an ninh môi trường; hệ sinh thái chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu tri thức và trí tuệ nhân tạo; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; hệ sinh thái kết nối doanh nghiệp, thương mại hóa công nghệ và giải quyết bài toán địa phương; hệ sinh thái truyền thông, phổ biến kiến thức, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.
Thông qua các nội dung thảo luận, hội thảo hướng tới thúc đẩy những liên kết thực chất, chuyển hóa ý tưởng thành các sản phẩm cụ thể, có khả năng đo lường và triển khai trong thực tiễn. Đồng thời, xác định rõ những bài toán đặt ra từ nhu cầu của doanh nghiệp, địa phương và xã hội; hình thành các nhóm chuyên gia, nhóm công tác liên ngành để đề xuất những đề án, chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với mục tiêu, sản phẩm đầu ra và lộ trình thực hiện cụ thể.

Hội thảo Xây dựng Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và kết nối nguồn lực trí thức Việt Nam. (Ảnh: BÍCH LIÊN)
Theo Tiến sĩ Lê Anh Hưng, Viện Khoa học và Đổi mới sáng tạo (VUSTA), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, đồng thời đặt yêu cầu huy động mọi nguồn lực xã hội và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.
Hệ thống tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc VUSTA có lợi thế rõ rệt: đa ngành, gần thực tiễn và cộng đồng, có đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm và quan hệ hợp tác quốc tế. Tuy vậy, phần lớn tổ chức có quy mô nhỏ, hoạt động độc lập, nguồn lực cơ hữu mỏng và phụ thuộc vào một số cá nhân chủ chốt. Định hướng mới của VUSTA là lấy các tổ chức thành viên làm nòng cốt, xây dựng các chương trình khoa học và công nghệ quy mô lớn, thời gian 5-10 năm. Cùng lúc, cơ chế đặt hàng, khoán chi và hợp tác thực hiện nhiệm vụ đặt ra yêu cầu toàn diện đối với tổ chức chủ trì, không chỉ chuyên môn mà cả quản trị, tài chính, sở hữu trí tuệ, dữ liệu và khả năng chứng minh tác động. Một tổ chức nhỏ đứng riêng lẻ khó đáp ứng các yêu cầu đó. Vì vậy, câu hỏi đặt ra không chỉ là “nâng cao năng lực cho từng tổ chức như thế nào”, mà là “làm thế nào để năng lực của mỗi tổ chức trở thành năng lực của cả hệ thống”.
Theo định hướng mô hình và cơ chế hoạt động, phối hợp của Hệ sinh thái các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc VUSTA, đại diện Ban Khoa học Hợp tác quốc tế cho biết: Các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc VUSTA là lực lượng đông đảo, đa ngành, gần với thực tiễn và cộng đồng; nhiều tổ chức có chuyên gia đầu ngành, kinh nghiệm tư vấn, phản biện chính sách và hợp tác quốc tế.
Tuy nhiên, tổng hợp từ các tài liệu thống kê, khảo sát bổ sung và đánh giá năng lực theo bộ công cụ của nhiệm vụ cho thấy còn một số điểm nghẽn chung. Đó là quy mô nhỏ, hoạt động phân tán, phần lớn tổ chức có lực lượng cơ hữu mỏng, phụ thuộc vào một số cá nhân chủ chốt; khó đáp ứng đồng thời yêu cầu chuyên môn, quản lý và tài chính của các nhiệm vụ quy mô lớn. Năng lực không đồng đều, chênh lệch rõ giữa các tổ chức về năng lực xây dựng thuyết minh, dự toán, quản lý nhiệm vụ, thanh quyết toán, sở hữu trí tuệ và chuyển đổi số. Các tổ chức chưa nắm được thế mạnh của nhau; hợp tác chủ yếu theo quan hệ cá nhân, theo vụ việc; chưa có cơ chế chia sẻ thông tin, chuyên gia, dữ liệu và cùng tham gia nhiệm vụ.
Đáng chú ý, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) còn ở mức khởi đầu, quản trị chủ yếu thủ công; tri thức, hồ sơ năng lực, sản phẩm nghiên cứu chưa được số hóa và chia sẻ. Theo kết quả khảo sát, khoảng 70% số tổ chức nêu khó khăn về kinh phí, gần 60% thiếu nhân lực trình độ cao, hơn 40% thiếu hạ tầng số và khoảng một phần ba (33%) thiếu cơ chế hợp tác. Bên cạnh đó, các tổ chức có thế mạnh chuyên môn khác nhau và bổ sung cho nhau, nhiều tổ chức đã kiến nghị hình thành mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau, đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để xây dựng Hệ sinh thái.
Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW mở ra cơ chế mới về đặt hàng, khoán chi, hợp tác công-tư và yêu cầu các chủ thể phải liên kết để đủ sức thực hiện các nhiệm vụ lớn, việc tổ chức các tổ chức khoa học và công nghệ trực thuộc VUSTA thành một Hệ sinh thái có định hướng, có cơ chế phối hợp là yêu cầu cấp thiết, giúp “cộng hưởng” năng lực thay vì cạnh tranh đơn lẻ.

