Công nghiệp bán dẫn: Không thể chỉ thu hút đầu tư, phải làm chủ công nghệ

Việt Nam đặt mục tiêu phát triển công nghiệp bán dẫn, nhưng muốn tiến sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu cần đột phá R&D, nhân lực và năng lực làm chủ công nghệ.

Hội thảo về năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu

Hội thảo về năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu

Xây dựng năng lực R&D, nâng vị thế ngành bán dẫn Việt Nam

Ngày 17/11, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phối hợp Viện Công nghệ và Giáo dục Trí tuệ mới tạo sinh (IGNITE) tổ chức hội thảo về năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Hoàng Giang, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương nhấn mạnh, công nghiệp bán dẫn có ý nghĩa chiến lược với đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển công nghiệp công nghệ cao, nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

Theo ông Giang, Việt Nam cần cụ thể hóa chủ trương thành kết quả thực chất; không chỉ thu hút đầu tư, tham gia chuỗi cung ứng mà phải xây dựng năng lực R&D, làm chủ công nghệ này. Dù đã có kỹ sư thiết kế vi mạch, cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp, năng lực phát triển sản phẩm, quy mô doanh nghiệp trong nước và khả năng tham gia công đoạn giá trị cao vẫn hạn chế.

PGS.TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng IGNITE cho biết, chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn được Thủ tướng phê duyệt định hướng C = C + 1, ưu tiên chip chuyên dụng thay vì chip đa dụng vốn đòi hỏi thị trường, sản lượng và vốn đầu tư lớn.

Muốn tạo đầu ra cho chip chuyên dụng, Việt Nam cần phát triển công nghiệp điện tử, thị trường thiết bị sử dụng chip. Nghiên cứu, thiết kế phải xuất phát từ nhu cầu ứng dụng, có doanh nghiệp tiếp nhận. Cần huy động giáo sư, nhà nghiên cứu gắn nghiên cứu với công nghiệp. Thành tố “cộng một” là đưa Việt Nam thành điểm đến của nhà đầu tư, chuyên gia, chuyển giao công nghệ.

Đến năm 2030, chiến lược đặt mục tiêu có 100 doanh nghiệp thiết kế, một nhà máy chế tạo chip quy mô nhỏ, 10 cơ sở đóng gói, kiểm thử; doanh thu bán dẫn hơn 25 tỷ USD mỗi năm, điện tử đạt 225 tỷ USD, giá trị gia tăng từ 10 đến 15%. Việt Nam hướng tới đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn, thu hút FDI có chọn lọc và phối hợp Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp.

Theo ông Việt, xuất phát điểm thấp khiến tiến độ triển khai chậm. Doanh nghiệp trong nước phải tạo sản phẩm, tài sản trí tuệ, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Hai năng lực đột phá là R&D và tiếp cận thị trường: R&D tạo công nghệ, sản phẩm; thị trường quyết định thương mại hóa. Vì vậy, cần ưu tiên con người, năng lực nghiên cứu thay vì thiết bị. Máy móc có thể mua mới, nhưng năng lực phải tích lũy.

Về mô hình “ba nhà” gồm Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp, ông Việt nhận định, triển khai chậm, nhiều thỏa thuận chưa thành hành động. Ông Việt đề xuất mô hình “năm nhà”, bổ sung nhà khoa học và nhà phát triển hạ tầng đổi mới để xác định bài toán, tìm đối tác, kết nối các chủ thể.

Chiến lược tập trung xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Nghiên cứu phải gắn với phát triển công nghệ, sở hữu trí tuệ, sản phẩm; phòng thí nghiệm tổ chức theo mô hình dùng chung hub-spoke, living lab và hợp tác quốc tế.

Theo ông Việt, không thể phát triển chip khi chưa rõ ứng dụng và người mua. Cùng với thu hút đầu tư, cần hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng quy mô, hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, thực hiện cam kết quốc tế và nghiên cứu sandbox cho công nghệ mới.

Phát triển năng lực bán dẫn Việt Nam

Tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định nhấn mạnh, công nghiệp bán dẫn là nền tảng của công nghệ chiến lược quan trọng như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, Internet vạn vật, mạng 5G, 6G, công nghệ lượng tử và an ninh mạng.

PGS.TS Nguyễn Ái Việt phát biểu tại hội thảo

PGS.TS Nguyễn Ái Việt phát biểu tại hội thảo

Theo số liệu ông Định dẫn tại hội thảo, doanh thu bán dẫn toàn cầu năm 2025 gần 800 tỷ USD, năm 2026 khoảng 1.650 tỷ USD và năm 2027 đạt 2.100 tỷ USD. Riêng 6 tháng đầu năm 2026, doanh thu vượt 700 tỷ USD, tăng trưởng trên 100% mỗi năm.

Việt Nam tự thiết kế, phát triển một số loại chip, song vẫn phải sản xuất ở nước ngoài do chưa có nhà máy chế tạo trong nước. Sự phụ thuộc này tạo rủi ro, nếu chúng ta làm chủ cả thiết kế và sản xuất sẽ giúp chủ động hơn về an toàn, an ninh.

Để xây dựng năng lực, Việt Nam cần tháo gỡ ba điểm nghẽn. Thứ nhất là chi phí hạ tầng R&D và sản xuất thử nghiệm lớn, đòi hỏi vốn vượt khả năng của viện, trường, doanh nghiệp khởi nghiệp. Nhà nước cần hỗ trợ để nghiên cứu tiến tới thương mại hóa.

Thứ hai là thiếu tổng công trình sư, kỹ sư trưởng giàu kinh nghiệm, đủ sức dẫn dắt dự án thiết kế chip phức tạp. Thứ ba là cơ chế tài chính R&D chưa linh hoạt, trong khi sản phẩm phải qua nhiều vòng thử nghiệm và có thể thất bại. Vì vậy, quản lý tài chính, mua sắm thiết bị, nghiệm thu cần chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Theo ông Lê Xuân Định, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tập trung R&D vào phân khúc ngách, thay vì cạnh tranh ở chip đa dụng tiên tiến cần hàng chục tỷ USD đầu tư. Ưu tiên gồm chip AI tại biên, chip IoT, chip công suất, bán dẫn hợp chất phục vụ năng lượng xanh và thiết bị viễn thông 5G, 6G.

Tiếp đó là cải cách tài chính theo hướng đặt hàng từ nhu cầu doanh nghiệp. Doanh nghiệp xác định bài toán, đầu ra; viện, trường cung cấp tri thức, giải pháp. Cần đồng tài trợ từ Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, Quỹ Đổi mới sáng tạo, quỹ đầu tư mạo hiểm; khoán đến sản phẩm cuối cùng, miễn trừ trách nhiệm với thất bại khách quan nếu tuân thủ quy trình.

Bên cạnh đó, phát triển nhân lực R&D chất lượng cao gắn với dự án thực tế. Người học cần được thực hành trên thiết bị, quy trình sản xuất; đồng thời thu hút tổng công trình sư, chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài về dẫn dắt các nhóm nghiên cứu trong nước.

Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến vận hành các trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip, cung cấp máy chủ, phần mềm thiết kế EDA và phòng thí nghiệm đo kiểm. Hạ tầng dùng chung, chi phí ưu đãi giúp viện, trường, doanh nghiệp giảm chi phí nghiên cứu, thiết kế.

Tháng 8 vừa qua, Thủ tướng ban hành Quyết định 1483 về phát triển phòng thí nghiệm hướng tới công nghệ chiến lược. Điểm mới là thúc đẩy chia sẻ, dùng chung, đặt con người ở vị trí trọng tâm. Luật Công nghệ cao và Nghị định 260 bổ sung chính sách hỗ trợ. Theo ông Định, sản phẩm chip có thể được hỗ trợ tới 100% chi phí thử nghiệm trong nước hoặc quốc tế, cùng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân. Nghị định 260 cho phép chi trả tổng công trình sư, nhà khoa học tới 300 triệu đồng mỗi tháng. Nhiệm vụ chia theo mốc, gắn kinh phí với đầu ra; không đạt có thể dừng.

Bài toán bán dẫn không chỉ nằm ở vốn hay số lượng dự án, mà ở kết nối nhân lực, hạ tầng R&D, tài chính, doanh nghiệp và thị trường. Mục tiêu tham gia chuỗi giá trị cần đo bằng công nghệ, sản phẩm và tài sản trí tuệ do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra. Lựa chọn phân khúc phù hợp, phát triển thiết kế, sản xuất thử nghiệm và từng bước làm chủ công nghệ lõi sẽ nâng cao vị thế Việt Nam.

Hà Sơn

Nguồn TBNH: https://thoibaonganhang.vn/cong-nghiep-ban-dan-khong-the-chi-thu-hut-dau-tu-phai-lam-chu-cong-nghe-190800.html