Xây dựng hệ sinh thái số an toàn, có trách nhiệm, củng cố niềm tin hệ thống tài chính ngân hàng

Phát biểu tại Diễn đàn, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng cho biết, trong những năm qua, ngành Ngân hàng đã đạt nhiều kết quả quan trọng trong chuyển đổi số. Các dịch vụ ngân hàng điện tử, thanh toán số, định danh khách hàng điện tử, xác thực sinh trắc học, ngân hàng di động, ví điện tử và các hệ sinh thái tài chính phát triển mạnh mẽ, mang lại nhiều tiện ích cho người dân và doanh nghiệp.

Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng phát biểu tại Diễn đàn

Theo Phó Thống đốc, hiện nay nhiều ngân hàng đã có trên 95% giao dịch thực hiện trên kênh số. Riêng hệ thống NAPAS vào ngày cao điểm xử lý trên 40 triệu giao dịch/ngày. Toàn hệ thống ngân hàng hiện xử lý khoảng 800 nghìn tỷ đồng mỗi ngày, tương đương khoảng 40 - 50 tỷ USD được chuyển qua các hệ thống thanh toán. Cùng với đó, khoảng 88% người trưởng thành tại Việt Nam đã có tài khoản ngân hàng và toàn bộ các tài khoản này đã được xác thực với cơ sở dữ liệu căn cước công dân. Nếu không xác thực thì không thể thực hiện giao dịch trên mạng.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo NHNN, ngân hàng số càng phát triển thì yêu cầu bảo đảm an toàn, bảo mật và bảo vệ người dùng càng trở nên cấp thiết. Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, niềm tin của người dân và doanh nghiệp cần được xây dựng một cách bền bỉ, nhất quán và có trách nhiệm.

“Nếu người dân không tin tưởng vào sự an toàn của giao dịch số, không tin rằng dữ liệu cá nhân của họ được bảo vệ, không tin rằng các quyết định tài chính được đưa ra minh bạch, công bằng và có trách nhiệm, thì mọi thành tựu công nghệ đều khó phát huy đầy đủ giá trị”, Phó Thống đốc nhấn mạnh.

Quang cảnh Diễn đàn

Theo Phó Thống đốc, niềm tin số không chỉ là cảm nhận của khách hàng mà cần được nhìn nhận như một “hạ tầng chiến lược của nền kinh tế số”, được xây dựng và bảo vệ bằng thể chế, công nghệ, quản trị rủi ro và sự phối hợp liên ngành.

Đề cập đến vai trò của AI trong lĩnh vực ngân hàng, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cho rằng AI đang mở ra nhiều cơ hội lớn như nâng cao hiệu quả vận hành, tự động hóa quy trình, cá nhân hóa dịch vụ, chấm điểm tín dụng, chăm sóc khách hàng, phát hiện giao dịch bất thường, phòng chống gian lận và rửa tiền.

Tuy nhiên, AI cũng kéo theo nhiều rủi ro mới như deepfake, lừa đảo cá nhân hóa, giả mạo danh tính, thiên lệch thuật toán, mô hình “hộp đen”, phụ thuộc bên thứ ba và nguy cơ tự động hóa các quyết định có tác động lớn đến khách hàng nhưng thiếu kiểm soát phù hợp. Phó Thống đốc chỉ ra: “Rủi ro không chỉ nằm ở hệ thống công nghệ mà còn nằm ở hành vi người dùng, dữ liệu cá nhân, luồng giao dịch, các nền tảng kết nối và khả năng tội phạm lợi dụng niềm tin của người dân để thực hiện các hành vi lừa đảo, gian lận”.

Phó Thống đốc cho rằng yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là bảo vệ hệ thống mà còn phải bảo vệ người dùng; không chỉ phòng thủ tại từng tổ chức riêng lẻ mà cần hình thành “lá chắn chung” cho toàn hệ sinh thái; không chỉ xử lý sau khi rủi ro xảy ra mà phải chuyển sang trạng thái phát hiện sớm, cảnh báo sớm, ngăn chặn sớm và phối hợp phản ứng nhanh.

Với vai trò cơ quan quản lý nhà nước về tiền tệ và hoạt động ngân hàng, Ngân hàng Nhà nước xác định quan điểm xuyên suốt là khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển đổi số nhưng phải đi đôi với an toàn và kiểm soát rủi ro.

Trong thời gian qua, NHNN đã tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao chuẩn an toàn bảo mật trong cung cấp dịch vụ ngân hàng trực tuyến, thúc đẩy xác thực sinh trắc học, phối hợp với Bộ Công an triển khai Đề án 06 nhằm làm sạch dữ liệu khách hàng, tăng cường phòng chống gian lận, tài khoản rác và tài khoản không chính chủ.

Đối với AI trong hoạt động ngân hàng, định hướng của Ngân hàng Nhà nước là thúc đẩy AI có trách nhiệm trên cơ sở quản trị rủi ro, bảo vệ dữ liệu, minh bạch, trách nhiệm giải trình và lấy khách hàng làm trung tâm.

“AI có thể hỗ trợ khuyến khích và cảnh báo, nhưng không được làm mờ trách nhiệm cuối cùng của con người và tổ chức tài chính”, ông Phạm Tiến Dũng nhấn mạnh.

Theo lãnh đạo NHNN, Thủ tướng Chính phủ vừa ký quyết định liên quan đến AI và trong thời gian tới, ngành Ngân hàng sẽ ban hành các quy định đối với AI trong một số hoạt động như quyết định thực hiện giao dịch, quyết định cho vay hay dừng giao dịch.

“Đây là những AI mà chúng ta nói là AI phải có trách nhiệm, chứ không phải chúng ta có thể triển khai AI một cách không đáng tin cậy. Và chúng tôi dự kiến sẽ ban hành các thông tư về AI này”, Phó Thống đốc cho biết.

Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của tinh thần liên kết đa bên trong bảo vệ niềm tin số tài chính. Theo đó, đây không thể là trách nhiệm riêng của từng ngân hàng, công ty chứng khoán, ví điện tử hay nền tảng công nghệ mà phải là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ sinh thái. Lãnh đạo NHNN nhìn nhận, cần thúc đẩy cơ chế chia sẻ cảnh báo rủi ro, phối hợp xử lý tài khoản nghi vấn, phát hiện sớm hành vi gian lận, nâng cao nhận thức người dùng, đồng thời bảo đảm việc chia sẻ dữ liệu tuân thủ quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin mạng.

Phó Thống đốc kỳ vọng Diễn đàn sẽ là nơi để các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia cùng trao đổi về các vấn đề lớn như: AI nên được trao quyền đến đâu trong các quyết định tài chính; ai chịu trách nhiệm khi AI gây ra rủi ro; làm thế nào để tăng tốc đổi mới mà không đánh đổi niềm tin; và Việt Nam cần làm gì để xây dựng hệ sinh thái tài chính số an toàn, minh bạch, có trách nhiệm và bền vững...

“Ngân hàng Nhà nước cam kết tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành, các tổ chức tín dụng, trung gian thanh toán, doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội trong thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng AI có trách nhiệm, bảo vệ người dùng và củng cố niềm tin hệ thống tài chính ngân hàng”, Phó Thống đốc Phạm Tiến Dũng khẳng định.