Xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu nông sản vào Trung Quốc

Cơ hội rộng mở nhưng yêu cầu ngày càng cao

Thời gian qua, nhu cầu của Trung Quốc với các loại trái cây nhiệt đới tiếp tục tăng mạnh. Việc Việt Nam và Trung Quốc ký thêm nhiều nghị định thư xuất khẩu cho các mặt hàng như ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến, mít, đồng thời mở cửa đối với bưởi và chanh, đã tạo thêm dư địa cho nông sản nước ta.

Năm 2025, xuất khẩu rau quả đạt 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm trước. Riêng xuất khẩu sang Trung Quốc đạt khoảng 5,5 tỷ USD, giúp thị trường này tiếp tục giữ vị trí lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam.

Theo Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Vũ Bá Phú, một trong những thay đổi đáng chú ý là sự bùng nổ của thương mại điện tử. Các nền tảng bán lẻ trực tuyến và hệ thống phân phối hiện đại đang dần thay thế vai trò của các chợ đầu mối truyền thống. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, mở rộng thị trường và giảm phụ thuộc vào các kênh phân phối truyền thống.

Thời gian tới, hoạt động xúc tiến thương mại cần hướng tới xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu rau quả bền vững. Ảnh: Trần Khánh

Bên cạnh đó, hạ tầng logistics xuyên biên giới cũng đang được cải thiện. Tuyến đường sắt Trung Quốc - Lào - Trùng Khánh giúp rút ngắn thời gian vận chuyển từ 5 đến 7 ngày và giảm khoảng 10% chi phí. Hệ thống cửa khẩu thông minh Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan giúp giảm khoảng 30% chi phí và tăng 40% năng lực thông quan.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe. Trung Quốc liên tục hoàn thiện các quy định quản lý nhập khẩu, siết chặt yêu cầu về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm. Nghị định 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, thay thế Lệnh 248 trước đây. Đồng thời, Thông báo 219/2025 bổ sung yêu cầu xác nhận đối với 2.589 sản phẩm nhập khẩu.

Áp lực cạnh tranh cũng gia tăng khi nhiều quốc gia trong khu vực mở rộng hiện diện tại Trung Quốc. Philippines hiện chiếm 98% thị phần dứa nhập khẩu, trong khi Lào dẫn đầu với 42,5% thị phần bưởi. Nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam đang phải cạnh tranh trực tiếp với sản phẩm từ Thái Lan và các nước ASEAN khác.

Xúc tiến thương mại theo cách mới

Trung Quốc đang chuyển dịch mạnh mẽ và không còn là một thị trường đồng nhất. Việc tiếp cận cần được thực hiện theo từng khu vực, từng địa phương và từng hệ sinh thái phân phối.

Theo Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), hoạt động xúc tiến nông sản Việt Nam tại Trung Quốc hiện được định hướng trên sáu nền tảng chính. Đó là chuyển từ xuất khẩu tiểu ngạch sang chính ngạch, từ chạy theo sản lượng sang nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu; thúc đẩy hợp tác song phương Việt Nam - Trung Quốc. Đồng thời, tận dụng các hiệp định thương mại tự do như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA); triển khai Chương trình Xúc tiến thương mại quốc gia; mở rộng xuất khẩu theo các nghị định thư đã ký. Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua gian hàng số, thương mại điện tử xuyên biên giới và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Thời gian qua, nhiều hoạt động xúc tiến thương mại đã được tổ chức tại các trung tâm kinh tế lớn của Trung Quốc. Việt Nam cũng tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm quốc tế lớn; đồng thời đẩy mạnh quảng bá nông sản trong hệ thống phân phối của Trung Quốc và tổ chức tập huấn về các quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật mới của GACC.

Trong bối cảnh mới, theo Cục Xúc tiến thương mại, mục tiêu không dừng ở mở cửa thị trường mà là xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu bền vững. Trọng tâm là phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đầu tư chế biến sâu, nâng cao năng lực logistics và chuỗi lạnh, thúc đẩy thương mại điện tử xuyên biên giới, đồng thời tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp.

Hoạt động xúc tiến sẽ tập trung kết nối trực tiếp với các nhà nhập khẩu, hệ thống siêu thị, chợ đầu mối và các sàn thương mại điện tử lớn của Trung Quốc theo từng nhóm sản phẩm. Các nền tảng số, hội chợ trực tuyến và marketing số sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thị trường và giảm chi phí xúc tiến. Song song đó, phát triển logistics, chuỗi lạnh và hệ thống bảo quản sau thu hoạch sẽ được gắn với hoạt động xúc tiến thương mại, giúp nông sản Việt Nam mở rộng hiện diện từ khu vực biên giới vào sâu trong thị trường nội địa Trung Quốc.

Các chuyên gia nhận định, Trung Quốc sẽ tiếp tục là thị trường chiến lược của ngành rau quả Việt Nam trong nhiều năm tới. Để tận dụng hiệu quả cơ hội này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp; đồng thời chuyển mạnh từ mục tiêu tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và phát triển chuỗi giá trị bền vững.