Xây dựng hệ tiêu chuẩn chất lượng nâng cao sức cạnh tranh cà-phê Robusta Việt Nam trên toàn cầu

Quang cảnh Hội thảo.

Ngày 30/3, tại phường Buôn Ma Thuột, Hiệp hội Cà-phê Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội thảo tham vấn về tiêu chuẩn chất lượng cà-phê Robusta, trong khuôn khổ sáng kiến Robusta XXI.

Hội thảo quy tụ hơn 100 chuyên gia, doanh nghiệp và tổ chức đầu ngành cà-phê trong nước và quốc tế như Hiệp hội Cà phê-Ca cao Việt Nam, các doanh nghiệp rang xay quốc tế hàng đầu, cùng đội ngũ chuyên gia kiểm định chất lượng trong và ngoài nước.

Xây dựng hệ tiêu chuẩn chất lượng, yêu cầu cấp thiết

Phát biểu tại Hội thảo, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Xuất nhập khẩu 2/9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) Lê Đức Huy cho biết: Hội thảo hôm nay có ý nghĩa hết sức quan trọng để bàn về một vấn đề lớn là tương lai chất lượng của cà-phê Robusta và rộng hơn nữa là tương lai vị thế của Robusta Việt Nam trong chuỗi giá trị cà-phê toàn cầu.

Chủ tịch Hội đồng thành viên Simexco Daklak Lê Đức Huy phát biểu tại Hội thảo.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã khẳng định vị thế là quốc gia sản xuất cà-phê Robusta hàng đầu thế giới. Nhưng chúng ta cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng: vị thế về sản lượng chưa tự động đồng nghĩa với vị thế về chuẩn mực chất lượng, về ngôn ngữ cảm quan, hay về quyền tham gia định hình giá trị của cà-phê Robusta trên thị trường quốc tế. Nói cách khác, chúng ta mạnh về sản xuất, nhưng vẫn còn phải nỗ lực nhiều hơn để mạnh về chuẩn hóa, mạnh về đo lường chất lượng, mạnh về ngôn ngữ mô tả, và mạnh về tiếng nói học thuật cũng như tiếng nói thị trường. Đó chính là lý do vì sao sáng kiến Robusta XXI ra đời.

Các đại biểu, chuyên gia dự Hội thảo.

"Đây là một nỗ lực có tính nền tảng, với mong muốn huy động các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và các bên liên quan cùng tham gia xây dựng một khung đánh giá chất lượng cà-phê Robusta dựa trên cơ sở khoa học, từng bước hướng tới một khung tiêu chuẩn chất lượng tự nguyện cho cà-phê Robusta Việt Nam. Tôi cho rằng đây là một việc khó, nhưng rất cần. Và nếu không bắt đầu từ bây giờ, thì sẽ rất khó có một thời điểm nào thích hợp hơn. Thông qua Hội thảo này, chúng tôi muốn lắng nghe, trao đổi, phản biện để cùng nhau kiểm chứng cách tiếp cận và cùng tìm ra nền tảng tốt nhất cho một hướng đi dài hạn, nghiêm túc và có trách nhiệm đối với cà-phê Robusta Việt Nam" - ông Lê Đức Huy khẳng định.

“Nếu muốn cà-phê Robusta Việt Nam bước vào một giai đoạn phát triển mới, chúng ta không thể chỉ dừng ở việc sản xuất nhiều hơn, mà phải tiến tới đo lường tốt hơn, mô tả tốt hơn, chuẩn hóa tốt hơn, và cùng nhau xây dựng một ngôn ngữ chất lượng tốt hơn cho cà-phê Robusta. Tôi tin rằng, với sự tham gia của giới chuyên môn, doanh nghiệp và các đối tác có trách nhiệm, chúng ta hoàn toàn có cơ sở để bắt đầu con đường đó một cách vững chắc ngay từ hôm nay”, ông Lê Đức Huy tin tưởng.

Bà Nguyễn Hoài Thu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu cà-phê Ea Pốk chia sẻ tại Hội thảo.

Bà Nguyễn Hoài Thu, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần xuất nhập khẩu cà-phê Ea Pốk cho rằng: Điều quan trọng nhất đối với Dự án về tiêu chuẩn cà-phê Robusta trong khuôn khổ sáng kiến Robusta XXI là “Liên minh người bán”. Làm thế nào để dự án này có sức thu hút và giá trị thực sự đối với tất cả các doanh nghiệp cà-phê tại Việt Nam. Khi đi vào thực tiễn, tiêu chuẩn cà-phê Robusta phải tạo ra những “quyền lực mềm mới” cho liên minh người bán về năng lực chủ động điều tiết, dẫn dắt thị trường và tạo ra khả năng chi phối mạnh tới người mua.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cà-phê Robusta không phải chỉ là ngôn ngữ để giao tiếp với người mua, mà phải là “sự công nhận và tin tưởng” của người mua trên toàn cầu. Chỉ khi có được sự công nhận này, liên minh người mua và người bán mới thực sự có một mối quan hệ giá trị, bền vững và sòng phẳng.

“Là một doanh nghiệp gắn với vùng nguyên liệu và thực tiễn sản xuất, thương mại cùng với những chiến lược đổi mới dài hạn, Công ty cổ phần xuất nhập khẩu cà-phê Ea Pốk tin tưởng vào những giá trị mà dự án sẽ mang lại, sẵn sàng cam kết đồng hành, tham gia bằng những nguồn lực mà chúng tôi có, thậm chí kêu gọi những nguồn lực bên ngoài trên tinh thần tôn trọng những nguyên tắc chung của dự án. Chúng tôi tin rằng, Robusta XXI sẽ góp phần xây dựng một hạ tầng chất lượng mới cho cà-phê Robusta Việt Nam, đó là điều có giá trị lâu dài cho vùng nguyên liệu, cho doanh nghiệp và cho vị thế của hạt cà-phê Robusta mà còn là vị thế của cà-phê Việt Nam”, bà Nguyễn Hoài Thu cam kết.

Ông Manuel Diazp, chuyên gia tham vấn cao cấp chia sẻ tại Hội thảo.

Đây là lần đầu tiên, một không gian đối thoại đa chiều được thiết lập, nơi khoa học, thị trường và doanh nghiệp cùng ngồi lại để bàn về tương lai của cà-phê Robusta. Hội thảo đánh dấu một bước khởi đầu mang tính bước ngoặt: Cà-phê Robusta Việt Nam bước vào giai đoạn mới, giai đoạn tự định nghĩa chất lượng của chính mình. Không còn chỉ là câu chuyện sản lượng, đây là câu chuyện về tiêu chuẩn, về ngôn ngữ chất lượng và xa hơn là về quyền định hình giá trị trên thị trường toàn cầu.

Đưa cà-phê Robusta Việt Nam tiến vào phân khúc giá trị cao

Chủ tịch Hiệp hội Cà-phê Buôn Ma Thuột Trịnh Đức Minh cho biết: Trong nhiều thập kỷ, cà-phê Robusta là trụ cột của chuỗi cung ứng cà-phê toàn cầu khi chiếm hơn 40% sản lượng cà-phê thế giới, trong đó Việt Nam giữ vị trí quốc gia sản xuất cà-phê Robusta lớn nhất toàn cầu, với quy mô xuất khẩu đạt khoảng 8,92 tỷ USD mỗi năm. Nhưng nghịch lý vẫn tồn tại: Cà-phê Robusta có sản lượng, nhưng chưa có “tiếng nói” về chất lượng. Trong khi cà-phê Arabica đã có hệ tiêu chuẩn và ngôn ngữ được quốc tế công nhận sau hàng chục năm phát triển, cà-phê Robusta vẫn đang được đánh giá rời rạc, thiếu một hệ quy chiếu chung, khiến giá trị chưa được phản ánh tương xứng.

Chủ tịch Hiệp hội Cà-phê Buôn Ma Thuột Trịnh Đức Minh trình bày về Dự án về tiêu chuẩn cà-phê Robusta trong khuôn khổ sáng kiến Robusta XXI.

Bối cảnh đang thay đổi nhanh chóng. Hiện nay, khoảng 70% sản lượng cà-phê vẫn vận hành theo phương thức truyền thống, thiếu dữ liệu truy xuất đầy đủ, trong khi chỉ khoảng 30% được quản lý theo các mô hình chứng nhận và truy xuất hiện đại. Song song đó, các yêu cầu quốc tế mới như EUDR (Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu) đang buộc ngành cà-phê phải minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng, từ vùng trồng đến xuất khẩu. Việc xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn chất lượng gắn với dữ liệu và truy xuất không còn là lựa chọn mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại và phát triển.

Vì vậy, Hội thảo lần này không chỉ là một sự kiện chuyên môn, mà là điểm khởi đầu cho một hệ quy chiếu mới, nơi các chỉ tiêu vật lý, cảm quan và dữ liệu được tích hợp trong một khung đánh giá khoa học và minh bạch. Từ đó, cà-phê Robusta Việt Nam hướng tới việc hình thành một bộ tiêu chuẩn chất lượng riêng, phát triển hệ thống từ điển cảm quan, xây dựng nền tảng dữ liệu nghiên cứu dài hạn và từng bước đưa cà-phê Robusta thoát khỏi vị thế “nguyên liệu thô”, tiến vào phân khúc giá trị cao. Một bước chuyển từ “cung ứng” sang “định nghĩa”.

Tổng Giám đốc Simexco Daklak Thái Anh Tuấn phát biểu tại Hội thảo.

Trong tiến trình đó, Simexco Daklak không chỉ với vai trò tham gia, mà là doanh nghiệp dẫn dắt chuyển đổi. Tổng Giám đốc Simexco Daklak Thái Anh Tuấn cho biết: Việt Nam hiện là quốc gia sản xuất cà-phê Robusta lớn nhất thế giới, đóng góp tỷ trọng rất lớn trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng nghịch lý tồn tại nhiều năm qua là chúng ta mạnh về sản lượng, nhưng chưa thực sự làm chủ cuộc chơi về giá trị. Nguyên nhân cốt lõi không nằm ở người nông dân, doanh nghiệp, mà nằm ở một khoảng trống: Chúng ta chưa có một “ngôn ngữ chất lượng” đủ mạnh để định vị Robusta Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Vì vậy, Robusta XXI không đơn thuần là một dự án. Đây là một nỗ lực tập thể nhằm trả lời một câu hỏi rất lớn của ngành cà-phê: Robusta Việt Nam sẽ được nhìn nhận như thế nào trong 10-20 năm tới?

Các chuyên gia chia sẻ tại Hội thảo.

Simexco Daklak đánh giá rất cao cách tiếp cận của sáng kiến này: "Dựa trên khoa học, dữ liệu và thực tiễn sản xuất; xây dựng khung đánh giá chất lượng có thể đo lường, so sánh và chuẩn hóa, đặc biệt tạo ra một cơ chế hợp tác minh bạch, không độc quyền, không bị chi phối lợi ích. Chúng tôi tin rằng, chỉ khi chất lượng được định nghĩa một cách rõ ràng và được quốc tế thừa nhận, thì cà-phê Robusta Việt Nam mới có thể bước sang một giai đoạn phát triển cao hơn".

Từ góc nhìn doanh nghiệp, Tổng Giám đốc Simexco Daklak Thái Anh Tuấn nhìn nhận: Tăng trưởng của ngành cà-phê Việt Nam trong giai đoạn tới không thể đến từ mở rộng sản lượng, mà phải đến từ gia tăng giá trị. Để làm được điều đó, chúng ta cần 3 trụ cột: Tiêu chuẩn-minh bạch-niềm tin. Tiêu chuẩn để thị trường hiểu chúng ta đang bán cái gì; minh bạch để thị trường tin vào cách chúng ta sản xuất và niềm tin để giá trị được trả đúng với chất lượng Robusta XXI chính là nền móng để hình thành 3 trụ cột đó.

Simexco Daklak tham gia sáng kiến này với một cam kết: "Chúng tôi không tham gia để tạo lợi thế riêng, mà tham gia để cùng xây dựng một nền tảng chung cho toàn ngành. Tinh thần đó được thể hiện xuyên suốt trong hợp tác: Không độc quyền kết quả; không can thiệp vào quyết định khoa học và không thương mại hóa một cách cục bộ".

“Chúng tôi tin rằng, chỉ khi lợi ích được đặt ở cấp độ ngành, thì giá trị mới có thể được nâng lên ở cấp độ quốc gia. Nhìn về dài hạn, nếu Robusta XXI được triển khai một cách bài bản, chúng tôi tin rằng đây sẽ không chỉ là một dự án kỹ thuật, mà sẽ trở thành một bước ngoặt định vị lại cà-phê Robusta Việt Nam, từ “nguồn cung lớn” trở thành “nguồn cung có giá trị cao và có tiếng nói trên thị trường toàn cầu”, Tổng Giám đốc Simexco Daklak Thái Anh Tuấn chia sẻ.

Các đại biểu và chuyên gia dự Hội thảo.

Tại Hội thảo, Hiệp hội Cà-phê Buôn Ma Thuột, Simexco Daklak và Công ty Cà-phê Ea Pốk ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác, đặt nền móng cho một liên kết chiến lược giữa nghiên cứu-sản xuất-thị trường, với mục tiêu không chỉ dừng lại ở tiêu chuẩn, mà đưa cà-phê Robusta Việt Nam bước vào phân khúc Fine Robusta, nơi giá trị được quyết định bởi chất lượng, không phải khối lượng.

Việc lựa chọn Đắk Lắk, vùng sản xuất cà-phê trọng điểm của Việt Nam làm nơi tổ chức sự kiện mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc, khi từ chính vùng nguyên liệu này, một tư duy mới đang được hình thành: từ thủ phủ sản xuất trở thành trung tâm định hình tiêu chuẩn. Nếu hành trình này thành công, Việt Nam không chỉ là quốc gia xuất khẩu cà-phê Robusta lớn nhất thế giới, mà còn là quốc gia góp phần định nghĩa cách thế giới hiểu, đánh giá và định giá cà-phê Robusta trong tương lai.

NGUYỄN CÔNG LÝ