Xây dựng 'lá chắn số' cho thế hệ tương lai

Thực trạng hiện nay khiến bất cứ ai quan tâm đến quyền trẻ em cũng phải giật mình. Theo thống kê của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), tại Việt Nam, trong giai đoạn 2021-2025, lực lượng chức năng đã xử lý khoảng 2.000 vụ xâm hại trẻ em mỗi năm, trong đó gần 20% vụ việc liên quan đến không gian mạng.

Các hình thức xâm hại ngày càng phức tạp và tinh vi, từ phát tán văn hóa phẩm độc hại xuyên biên giới đến thao túng tâm lý, kích động hành vi tiêu cực và ý định tự tử ở trẻ. Giờ đây, bạo lực không còn là những vết đòn roi hữu hình, mà đã biến tướng thành những hành vi quấy rối, đe dọa, cô lập hay làm nhục người khác thông qua màn hình ảo.

Đặc tính ẩn danh và khả năng lan truyền tức thì của Internet đã khiến bạo lực số trở nên khó lường. Một thông tin sai lệch, một hình ảnh chế giễu hay một lời lăng mạ có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ sau vài phút.

Khác với thế giới thực, những tổn thương này không biến mất theo thời gian mà tồn tại vĩnh viễn dưới dạng “dấu chân kỹ thuật số”, gây ra những sang chấn tâm lý kéo dài.

Điều đáng nói ở đây và là rào cản lớn nhất hiện nay chính là sự im lặng. Rất ít trẻ em dũng cảm thừa nhận mình là nạn nhân do tâm lý e ngại, lo lắng sợ bị cha mẹ mắng mỏ, tịch thu thiết bị.

Trong khi đó, nhiều phụ huynh và thầy cô vẫn còn hổng về kiến thức công nghệ, không đủ khả năng nhận diện các dấu hiệu trẻ bị tấn công trực tuyến. Sự bất cân xứng giữa tốc độ phát triển công nghệ và năng lực quản lý cũng khiến các biện pháp bảo vệ truyền thống thường rơi vào tình trạng “đuổi theo” thực tiễn.

Để bảo vệ trẻ em trước “cơn bão” bạo lực số, chúng ta cần một sự chuyển dịch căn bản: Từ “bảo vệ thụ động” sang “bảo vệ chủ động”, cung cấp “miễn dịch chủ động”. Thay vì chờ đợi hậu quả xảy ra mới can thiệp, cộng đồng cần trang bị cho trẻ “vaccine số” – chính là các kỹ năng tự bảo vệ mình. Trẻ cần được dạy cách quản lý quyền riêng tư, nhận diện nội dung độc hại và biết cách ngăn chặn những kẻ bắt nạt.

Bên cạnh đó, vai trò của gia đình là không thể thay thế. Cha mẹ không nên chỉ cấm đoán hay phó mặc cho công nghệ mà cần trở thành người bạn đồng hành đáng tin cậy. Cần xây dựng văn hóa đối thoại, nơi trẻ cảm thấy an toàn để chia sẻ mọi vấn đề gặp phải trên mạng mà không lo bị trách phạt.

Về phía Nhà nước, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23/3/2026 phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030”; với sứ mệnh hỗ trợ, thúc đẩy trẻ em phát triển lành mạnh, tích cực, nâng cao năng lực số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, hướng tới góp phần hình thành thế hệ công dân số của Việt Nam trong tình hình mới.

Ngoài ra, các đầu mối tiếp nhận thông tin như Tổng đài Quốc gia 111 hay Mạng lưới VN-COP cũng cần được phổ biến rộng rãi hơn để mọi trẻ em đều biết nơi tìm kiếm sự trợ giúp ngay lập tức.

Mỗi người lớn chúng ta là một mắt xích trong mạng lưới bảo vệ trẻ em. Khi một mắt xích im lặng, một đứa trẻ có thể mất đi cơ hội được hỗ trợ. Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không chỉ là việc ngăn chặn một hành vi xấu, mà còn là việc bảo vệ nhân cách và tương lai của cả một thế hệ công dân số. Hãy cùng chung tay để không gian mạng thực sự là nơi chắp cánh cho ước mơ của trẻ, chứ không phải là nơi gieo rắc những nỗi kinh hoàng thầm lặng.