Xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn; Phó Chủ tịch HĐND thành phố Phạm Thị Thanh Mai - Phó Trưởng đoàn Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội; đại diện các bộ, ngành, thành phố và các chuyên gia, nhà khoa học dự hội nghị.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: PV

Hướng tới trao quyền vượt trội, phân quyền mạnh cho Hà Nội

Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 được Quốc hội khóa XV thông qua ngày 28-6-2024, có hiệu lực từ ngày 1-1-2025 (một số nội dung từ 1-7-2025), đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy lập pháp đối với Thủ đô Hà Nội. Luật không chỉ thay thế Luật Thủ đô năm 2012, mà còn thiết lập một khung thể chế đặc thù, vượt trội, trao quyền chủ động lớn hơn cho chính quyền Thủ đô trong quản trị, phát triển và huy động nguồn lực.

Các ý kiến phát biểu tại hội nghị cho thấy, ngay sau khi Luật Thủ đô 2024 được Quốc hội thông qua, công tác chỉ đạo triển khai thực hiện Luật đã được các cấp, các ngành tiến hành khẩn trương.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật Thủ đô vẫn còn không ít khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thực hiện cũng như vướng mắc từ quy định của Luật. Vì vậy, theo các đại biểu, cần đánh giá khách quan, toàn diện kết quả thực hiện Luật, làm rõ nguyên nhân vướng mắc, bất cập, qua đó đề xuất cơ chế, chính sách đặc thù xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi).

Các đồng chí lãnh đạo Bộ Tư pháp và thành phố Hà Nội dự hội nghị. Ảnh: BTC

Theo đại diện Bộ Tư pháp, để thực hiện yêu cầu đặt Hà Nội vào đúng vị trí chiến lược của đất nước, "Hà Nội phải được định vị và vận hành như một trung tâm kiến tạo phát triển quốc gia" như đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo tại Hội nghị làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội; việc xây dựng Luật Thủ đô lần này cần bám sát Nghị quyết mới của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội (thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TƯ ngày 5-5-2022).

Bên cạnh đó, Luật sửa đổi cần đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền thành phố. Tư duy xây dựng Luật lần này được tiếp cận theo hướng phân quyền từ thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, của các bộ cho thành phố (trừ lĩnh vực an ninh, quốc phòng, đối ngoại, tôn giáo). Nếu vẫn quy định theo hướng xin từng thẩm quyền cụ thể trong từng lĩnh vực từ thẩm quyền của cơ quan trung ương cho chính quyền thành phố, thì sẽ rơi vào tình trạng nhanh chóng lạc hậu, bị các luật sau “phủ”.

Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh trình bày báo cáo về một số định hướng chính sách lớn xây dựng Luật Thủ đô từ kết quả tổng kết thi hành Luật tại Hà Nội. Ảnh: BTC

Gỡ vướng, tạo động lực tăng trưởng “hai con số” cho Thủ đô, vùng Thủ đô

Dự kiến Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI (tháng 4-2026). Hiện nay, Bộ Tư pháp đã báo cáo Chính phủ đề xuất xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp 2026. Luật sửa đổi sẽ tiếp tục kế thừa các quy định còn phù hợp tại Luật Thủ đô số 39/2024/QH15, Nghị quyết số 258/2025/QH15, một số nghị quyết đặc thù của các địa phương khác.

Theo đó, rà soát để quy định thẩm quyền trong một số lĩnh vực cụ thể để thành phố chủ động thực hiện các quyền được giao: Trao quyền cho thành phố quyết định những vấn đề mà hiện chưa có quy định của pháp luật; phân quyền từ thẩm quyền của Quốc hội cho thành phố trong một số lĩnh vực cụ thể.

Đại diện Bộ Tư pháp nhấn mạnh, vấn đề liên kết vùng cần được làm rõ nét, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần trao quyền cho thành phố Hà Nội thẩm quyền quyết định trong việc giải quyết vấn đề liên vùng, nhất là về hạ tầng giao thông, hạ tầng chung cho Vùng (nước sạch, thoát nước, xử lý chất thải, năng lượng,..), liên kết kinh tế - xã hội, xử lý ô nhiễm, bảo vệ môi trường bền vững, kiểm soát an toàn thực phẩm; cơ chế để tạo nguồn lực giải quyết vấn đề liên vùng (Quỹ Phát triển vùng Thủ đô).

Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật (Bộ Tư pháp) Lê Tuấn Phong trình bày báo cáo kết quả theo dõi tình hình thi hành Luật Thủ đô. Ảnh: PV

Đồng thời, Luật sửa đổi cần có cơ chế để thực hiện mô hình kinh tế mới (kinh tế tóc bạc, kinh tế tầm thấp…), thúc đẩy tăng trưởng “hai con số”. Hà Nội cần chuyển mạnh từ mô hình tăng trưởng truyền thống sang mô hình kinh tế tri thức và kinh tế số để đáp ứng yêu cầu của Nghị quyết 57-NQ/TƯ của Bộ Chính trị, trong đó xác định khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực chủ yếu của phát triển quốc gia.

Theo đại diện Bộ Tư pháp, các nội dung trao quyền này nhằm tạo cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để xây dựng, phát triển Thủ đô theo hướng hiện đại, văn minh, bền vững, nâng cao chất lượng sống của người dân, củng cố và tăng cường vị thế, vai trò của Hà Nội là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, đóng vai trò hạt nhân và động lực tăng trưởng quan trọng của Vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước; tạo động lực để thúc đẩy tăng trưởng “hai con số”.

Các bộ, ngành, tỉnh, thành phố cần tiếp tục quan tâm, phối hợp chặt chẽ với Bộ Tư pháp, UBND thành phố Hà Nội, để xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) đáp ứng yêu cầu đặt Hà Nội vào đúng vị trí chiến lược của đất nước.

Theo hướng đi này, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ là việc riêng của Hà Nội, mà là trách nhiệm chung của Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành Trung ương trong việc tháo gỡ các rào cản pháp lý, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật. Các cơ quan Trung ương phải đồng hành, chia sẻ và tạo điều kiện để Hà Nội có đủ không gian pháp lý, đủ công cụ và đủ thẩm quyền cần thiết, qua đó phát huy vai trò Thủ đô là trung tâm dẫn dắt, lan tỏa phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước như đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm đã chỉ đạo.

Hà Phong