Xây dựng lực lượng Cảnh sát Hình sự thật sự sắc bén, tinh nhuệ, hiện đại từng bước ứng dụng khoa học công nghệ đấu tranh phòng, chống tội phạm trong kỷ nguyên mới

1. Cảnh sát hình sự là một bộ phận của Cảnh sát nhân dân, Công an nhân dân - lực lượng vũ trang trọng yếu của Đảng và Nhà nước, đồng thời là lực lượng chuyên trách, nòng cốt trong đấu tranh phòng, chống tội phạm về trật tự xã hội, trực tiếp đối mặt với những loại tội phạm tinh vi, nguy hiểm nhất, bảo vệ cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân. Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trong bối cảnh chính quyền cách mạng non trẻ đối mặt với vô vàn khó khăn, thách thức, ngày 18/4/1946, Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) ban hành Nghị định số 121-NV/NĐ quy định về tổ chức bộ máy Việt Nam Công an vụ, theo đó, lực lượng Cảnh sát hình sự được hình thành và hoạt động tại cả Trung ương và các địa phương với nhiều tên gọi khác nhau như “Đội trinh sát địa bàn”, “Đội hình cảnh”, “Ban Trị an hành chính”..., với nhiệm vụ “giữ gìn trật tự trong địa hạt, đề phòng những hành động trái phép, điều tra truy tìm thủ phạm những hành vi trái phép giao tòa án trừng trị”. Đây là mốc son quan trọng đánh dấu sự ra đời của lực lượng Cảnh sát hình sự. Từ đó, ngày 18 tháng 4 hằng năm trở thành Ngày truyền thống của lực lượng Cảnh sát hình sự.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo tại buổi thăm, làm việc với Cục Cảnh sát Hình sự (ngày 8/8/2025).

Trải qua 80 năm xây dựng, chiến đấu, trưởng thành, lực lượng Cảnh sát hình sự luôn tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, hết lòng, hết sức phục vụ nhân dân. Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ, lực lượng Cảnh sát hình sự đã kề vai, sát cánh với các lực lượng trong Công an nhân dân kiên cường đấu tranh với các loại tội phạm, bảo vệ hậu phương, giữ gìn an ninh, trật tự, góp phần cùng quân và dân cả nước đánh thắng kẻ thù xâm lược, bảo vệ chính quyền cách mạng, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân, giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Trong sự nghiệp đổi mới, lực lượng Cảnh sát hình sự đã chủ động đổi mới toàn diện các mặt công tác, các biện pháp nghiệp vụ, kết hợp chặt chẽ giữa truyền thông với hiện đại, giữa nghiệp vụ trinh sát, điều tra với phân tích dữ liệu, giám định kỹ thuật số và phối hợp liên ngành, liên lực lượng; không ngừng nâng cao trình độ pháp luật, nghiệp vụ, khả năng làm chủ khoa học, công nghệ, dữ liệu và mở rộng hợp tác quốc tế. Qua đó, nhiều chuyên án lớn được xác lập, triệt phá; nhiều băng, ổ nhóm tội phạm nguy hiểm bị bóc gỡ; nhiều đối tượng gây án đặc biệt nghiêm trọng bị truy bắt nhanh chóng; nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội mới được nhận diện, đấu tranh kịp thời. Tội phạm về trật tự xã hội liên tục được kéo giảm, nhất là các loại tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, các hành vi phạm tội có tổ chức, có tính côn đồ, manh động, sử dụng vũ khí, hung khí nguy hiểm, gây bức xúc trong xã hội; riêng năm 2025 giảm sâu 25,11% so với năm 2024, góp phần xây dựng xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh, người dân có cuộc sống bình yên, hạnh phúc hơn, củng cố niềm tin của Nhân dân với Đảng, Nhà nước, thu hút bạn bè quốc tế đến đầu tư, du lịch.

Quá trình 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Cảnh sát hình sự luôn coi trọng công tác xây dựng Đảng, xây dựng lực lượng. Đặc biệt, trong những năm gần đây, triển khai Nghị quyết số 12- NQ/TW của Bộ Chính trị về đẩy mạnh xây dựng lực lượng Công an nhân dân thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, lực lượng Cảnh sát hình sự đã có nhiều chuyển biến tích cực cả về tổ chức, chỉ đạo, điều hành. Đã làm tốt công tác chính trị, tư tưởng đối với cán bộ, chiến sĩ, lấy xây dựng bản lĩnh chính trị, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng làm mục tiêu giáo dục, rèn luyện. Đại bộ phận cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát hình sự có lập trường tư tưởng vững vàng, trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, có lối sống trong sạch, giản dị, chấp hành nghiêm kỷ luật, có tinh thần trách nhiệm vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, tận tụy với công việc, nêu cao tinh thần phục vụ nhân dân, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó. Trong cuộc đấu tranh phòng, chống tội phạm hình sự, đã có nhiều cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát hình sự anh dũng hy sinh, bị thương trong khi làm nhiệm vụ. Những thành tích, cống hiến của lực lượng Cảnh sát hình sự đã được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận, biểu dương, đánh giá cao và tặng nhiều phần thưởng cao quý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm, làm việc với Cục Cảnh sát Hình sự (Ngày 8/8/2025).

2. Đại hội XIV của Đảng nhấn mạnh “Phấn đấu giảm mạnh tội phạm, tiến đến xây dựng xã hội không có tội phạm, không có tai nạn, tệ nạn, không có tiêu cực; thực sự văn minh, hạnh phúc”. Đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm trong buổi thăm, làm việc với Cục Cảnh sát hình sự nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng Công an nhân dân và 20 năm Ngày hội Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc nhấn mạnh yêu cầu xây dựng lực lượng Cảnh sát hình sự làm chủ công nghệ, thật sự sắc bén, tinh nhuệ, hiện đại, xứng đáng là “niềm tự hào của Nhân dân, nỗi sợ của tội phạm”. Những yêu cầu này đang đặt ra trách nhiệm rất vẻ vang đối với lực lượng Cảnh sát hình sự trong giai đoạn cách mạng mới của đất nước, đòi hỏi tập trung thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm, sau đây:

Thứ nhất, tập trung xây dựng lực lượng Cảnh sát hình sự cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vu trong tình hình mới. Trong bối cảnh cách mạng khoa học kỹ thuật phát triển như vũ bão, ranh giới giữa tội phạm hình sự truyền thống và tội phạm công nghệ cao ngày càng bị xóa nhòa. Nhiều loại tội phạm hình sự như lừa đảo, cưỡng đoạt tài sản, tổ chức đánh bạc, “tín dụng đen”, mua bán người... đều có sự tham gia sâu của công nghệ, nền tảng mạng xã hội và các ứng dụng xuyên biên giới. Tội phạm không còn chỉ hoạt động theo phương thức truyền thống, đơn lẻ mà ngày càng có tổ chức, liên kết liên vùng, xuyên quốc gia, kết hợp giữa không gian thực và không gian mạng, lợi dụng triệt để công nghệ cao, tài chính số, dữ liệu số và tính ẩn danh trên môi trường mạng để hoạt động. Xu hướng tội phạm “phi lãnh thổ hóa” (không bị giới hạn bởi không gian địa lý truyền thống mà có thể tổ chức, điều hành từ xa thông qua các nền tảng số, sử dụng máy chủ đặt ở nước ngoài); tội phạm “ẩn danh hóa” (lợi dụng triệt để các công nghệ mã hóa, tài khoản ảo, danh tính giả, tiền điện tử để che giấu hành vi phạm tội và dòng tiền); tội phạm “dịch vụ hóa” (hình thành các hệ sinh thái tội phạm, trong đó mỗi nhóm đảm nhận một khâu (lừa đảo, rửa tiền, cung cấp dữ liệu, cung cấp công cụ...), tạo thành chuỗi hoạt động khép kín, tinh vi, chuyên nghiệp)... đặt ra những thách thức mới cho công tác phòng ngừa, đấu tranh, xử lý. Trong giai đoạn cách mạng mới, xây dựng lực lượng Cảnh sát hình sự thật sự trong sạch, vững mạnh, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại không chỉ là yêu cầu nội tại, mà còn là đòi hỏi khách quan từ thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Đây vừa là nhiệm vụ cấp bách trước mắt, vừa là công việc chiến lược lâu dài, có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đối với niềm tin của Nhân dân và đối với năng lực giữ vững kỷ cương, phép nước trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Tình hình đó đòi hỏi tập trung cao độ công tác xây dựng lực lượng Cảnh sát hình sự, trong đó: (i) Xây dựng lực lượng Cảnh sát hình sự có tư duy phòng, chống tội phạm “hiện đại” theo hướng chuyển mạnh tư duy đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm từ phản ứng sang chủ động phát hiện, dự báo, tham mưu, ngăn chặn; từ xử lý vụ việc, vụ án đơn lẻ sang quản lý, kiểm soát tình hình, phòng ngừa, đấu tranh, xử lý tội phạm theo hệ thống, chuỗi, mạng lưới, nhận diện quy luật, xu hướng, phương thức, thủ đoạn vận động của tội phạm để phòng ngừa, đấu tranh. (ii) Siết chặt kỷ luật, kỷ cương, phòng chống tiêu cực; xây dựng lực lượng Cảnh sát hình sự Ba Nhất “Kỷ luật nhất - Trung thành nhất - Gần dân nhất”, gan dạ, mưu trí, bám cơ sở, giỏi trinh sát, giỏi hỏi cung, giỏi truy xét, giỏi khai thác dữ liệu, phân tích thông tin, nhận diện quy luật tội phạm trên môi trường mạng, có năng lực phối hợp với các lực lượng kỹ thuật, công nghệ, tài chính, đối ngoại thực hiện điều tra số. (iii) Thực hiện nghiêm các nguyên tắc tổ chức, sinh hoạt đảng; phát huy vai trò nêu gương của cấp ủy, chỉ huy; tăng cường thanh tra, kiểm tra, giám sát, bảo vệ chính trị nội bộ; kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm cán bộ vi phạm; đồng thời, có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đấu tranh, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Xây dựng môi trường văn hóa công vụ liêm chính, kỷ luật, nhân văn, gần dân, trọng dân, vì Nhân dân phục vụ. Đổi mới mạnh mẽ công tác đào tạo, bồi dưỡng, huấn luyện, sát hạch, tuyển chọn, sử dụng, luân chuyển, đánh giá cán bộ, nhất là đào tạo chuyên sâu về tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, điều tra tài chính, điều tra số, tâm lý tội phạm, kỹ năng làm việc quốc tế và ngoại ngữ chuyên ngành. Tăng cường phối hợp liên ngành, liên lực lượng và hợp tác quốc tế để nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm từ sớm, từ xa, ngay khi mới manh nha. (iv) Xây dựng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên sâu về tội phạm hình sự; kết nối, liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, dữ liệu tài chính, dữ liệu viễn thông và các hệ thống dữ liệu nghiệp vụ khác. Phát triển các nền tảng phân tích dữ liệu lớn (Big Data), ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong nhận diện, dự báo xu hướng tội phạm, hỗ trợ điều tra, truy xét, khoanh vùng đối tượng. Chú trọng đầu tư các công cụ, phương tiện kỹ thuật phục vụ điều tra số, giám định kỹ thuật số, truy nguyên dòng tiền, nhận dạng sinh trắc học, phân tích hình ảnh, âm thanh, dữ liệu điện tử..., từng bước hình thành năng lực “tác chiến số” của lực lượng Cảnh sát hình sự. Gắn hiện đại hóa với tự chủ công nghệ, dữ liệu, phương thức tác chiến mới của đội ngũ cán bộ.

Thứ hai, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm về trật tự xã hội. Bảo đảm thực hiện nghiêm các chỉ tiêu pháp lệnh về kiềm chế, kéo giảm bền vững tội phạm về trật tự xã hội hằng năm mà Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Công an Trung ương lần thứ VIII đã xác định. Tập trung cao độ trấn áp tội phạm băng, ổ nhóm, nhất là tội phạm “núp bóng doanh nghiệp”, tội phạm gây bức xúc trong nhân dân. Nghiên cứu, đề xuất xây dựng các xã không tội phạm. Phát huy vai trò nòng cốt trong tham mưu, triển khai các chủ trương của Đảng về huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, toàn dân trong phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm. Tạo chuyển biến mạnh mẽ việc thực hiện công tác nghiệp vụ cơ bản theo hướng thực chất, trong đó, tập trung làm tốt công tác nắm tình hình, điều tra cơ bản, phân tích dự báo, chủ động phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh vô hiệu hóa các nhóm tội phạm mới và các mô hình tội phạm lai ghép giữa không gian thực và không gian mạng, nhất là trên các tuyến, địa bàn, lĩnh vực phức tạp. Tập trung rà soát, kiến nghị hoàn thiện các quy định pháp luật về điều tra, thu thập chứng cứ điện tử, dữ liệu số, truy nguyên dòng tiền, xử lý hành vi lợi dụng nền tảng số để phạm tội, phối hợp liên ngành trong phòng, chống tội phạm, cũng như cơ chế hợp tác quốc tế trong dẫn độ, tương trợ tư pháp và trao đổi thông tin nghiệp vụ, góp phần kiềm chế, kéo giảm bền vững tội phạm và xây dựng, mở rộng các xã không tội phạm. Chuẩn hóa các quy trình công tác, tăng cường chia sẻ dữ liệu, hiệp đồng tác chiến, xóa bỏ tình trạng cát cứ thông tin hoặc xử lý chồng chéo, phân tán. Tăng cường hợp tác với các lực lượng thực thi pháp luật quốc tế, Interpol, các cơ chế hợp tác Cảnh sát khu vực và song phương để nâng cao năng lực đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia.

Truyền thống vẻ vang của lực lượng Cảnh sát hình sự được hun đúc từ trí tuệ, máu xương và sự hy sinh thầm lặng của lớp lớp thế hệ cán bộ, chiến sĩ, là tài sản tinh thần vô giá, là nền tảng để lực lượng tiếp tục vươn lên mạnh mẽ trong giai đoạn mới. Tiếp nối, phát huy truyền thống trong giai đoạn cách mạng mới đòi hỏi bản lĩnh, tư duy, phương pháp, công nghệ và chất lượng cán bộ mới, nhất là tinh thần gương mẫu tiên phong trong rèn luyện bản lĩnh, nâng cao năng lực, siết chặt kỷ luật, làm chủ công nghệ, chủ động tấn công tội phạm, góp phần giữ vững kỷ cương xã hội, bảo vệ cuộc sống bình yên, hạnh phúc của nhân dân.

Dưới sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp về mọi mặt của Đảng, phát huy truyền thống vẻ vang 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, với khí thế mới, quyết tâm mới và tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì nước, vì dân, lực lượng Cảnh sát hình sự nhất định sẽ lập thêm nhiều chiến công, thành tích xuất sắc hơn nữa, thật sự là “quả đấm thép” trên mặt trận đấu tranh phòng, chông tội phạm trong thời kỳ mới, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và Nhân dân.