Xây dựng mạng lưới cấp cứu ngoại viện toàn quốc, bảo đảm 'thời gian vàng' cứu người

Hoàn thiện hành lang pháp lý, xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện đến gần dân nhất là những nội dung quan trọng được đề cập đến tại cuộc họp trực tiếp từ Bộ Y tế nối các điểm cầu của Tổ soạn thảo, biên tập xây dựng Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viên giai đoạn 2026-2030 diễn ra chiều 25/3.

GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia chủ trì cuộc họp tại điểm cầu Bộ Y tế. Cùng dự tại điểm cầu này có TS.BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh - Bộ Y tế, Phó Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia cùng đại diện lãnh đạo nhiều Vụ, Cục của Bộ Y tế; các thành viên, chuyên gia của Tổ soạn thảo.

GS.TS Trần Văn Thuấn - Thứ trưởng Bộ Y tế, Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia chủ trì cuộc họp tại điểm cầu Bộ Y tế.

"Thời gian vàng" quyết định sự sống còn của người bệnh

Thông tin tại cuộc họp cho thấy, Đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026 - 2030 được xây dựng nhằm thiết lập, hoàn thiện và thống nhất mô hình tổ chức, cơ chế điều phối, cơ chế tài chính và phương thức hoạt động của hệ thống cấp cứu ngoại viện trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, hiệu quả và bền vững.

Việc xây dựng Đề án đồng thời cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 và của Chính phủ tại Nghị quyết số 282/NQ-CP ngày 15/9/2025; phù hợp với yêu cầu tăng cường năng lực y tế cơ sở, nâng cao chất lượng cấp cứu ban đầu và bảo đảm an sinh xã hội trong tình hình mới.

Báo cáo tiến độ triển khai kế hoạch của Bộ Y tế về xây dựng Đề án phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030; nội dung dự thảo Đề án, TS.BS Hà Anh Đức cho biết, vai trò của cấp cứu ngoại viện rất quan trọng trong hệ thống y tế, đặc biệt là trong việc bảo vệ tính mạng và sức khỏe người dân ngay tại cộng đồng hoặc hiện trường tai nạn.

"Cấp cứu ngoại viện hiệu quả giúp cứu sống người bệnh trong "thời gian vàng" là thời điểm quyết định sự sống còn; giúp can thiệp sớm, duy trì chức năng sống trước khi vào bệnh viện; giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng về thần kinh, tim mạch, hô hấp; góp phần giảm tải bệnh viện, xử trí ban đầu hiệu quả, giảm số lượng ca nặng cần nhập viện hoặc giảm thời gian nằm viện"- TS.BS Hà Anh Đức nhấn mạnh.

TS.BS Hà Anh Đức - Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh - Bộ Y tế, Phó Chủ tịch Hội đồng Y khoa Quốc gia phát biểu.

Hệ thống cấp cứu ngoại viện mới chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu cấp thiết

Theo báo cáo của Viện Chiến lược và Chính sách y tế (Bộ Y tế) năm 2025, có 23/34 địa phương (68%) đã quy hoạch mạng lưới cấp cứu ngoại viện, 30/34 địa phương (88%) có giao đầu mối đơn vị chuyên trách cấp tỉnh về cấp cứu ngoại viện, trong đó 10 tỉnh, thành phố đã thành lập Trung tâm cấp cứu 115 độc lập; 18 tỉnh, thành phố giao cho Bệnh viện đa khoa tỉnh chịu trách nhiệm triển khai cấp cứu ngoại viện và 2 tỉnh, thành phố giao cho đơn vị tư nhân triển khai cấp cứu ngoại viện.

Để tăng độ bao phủ của cấp cứu ngoại viện, nhanh chóng tiếp cận nạn nhân, mạng lưới cấp cứu ngoại viện thường hình thành các Trạm cấp cứu vệ tinh như: TP Hồ Chí Minh có 64 trạm, Đà Nẵng có 9 trạm, Hà Nội có 8 trạm, Hải Phòng có 7 trạm. Bên cạnh đó, 100% các Bệnh viện đa khoa tỉnh, Bệnh viện đa khoa khu vực (trước đây là Trung tâm Y tế, Bệnh viện huyện) đều thành lập Đội cấp cứu cơ động, với nhân lực tham gia là nhân viên y tế kiêm nhiệm từ các khoa, phòng khác nhau.

Mạng lưới cấp cứu được củng cố và mở rộng, nhiều địa phương đã kiện toàn Trung tâm Cấp cứu 115, tăng số lượng trạm cấp cứu vệ tinh, rút ngắn thời gian tiếp cận người bệnh. Tổng đài tiếp nhận và điều phối thông tin cấp cứu ngoại viện tiếp nhận gần 1 triệu cuộc gọi mỗi năm, trong đó có khoảng 10-20% số cuộc gọi được xác định có nhu cầu cấp cứu, 91% số cuộc gọi cấp cứu được đáp ứng kịp thời.

Tuy nhiên, hiện nay hệ thống cấp cứu ngoại viện tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức, mặc dù đã có những nỗ lực cải thiện từ ngành Y tế và các địa phương.

Hiện tại, Việt Nam chưa có một khung pháp lý hoàn chỉnh và toàn diện dành riêng cho hệ thống cấp cứu ngoại viện; Chưa có sự điều phối tổng thể về hệ thống cấp cứu ngoại viện trên toàn quốc. Hiện chưa có tỉnh, thành phố nào, kể cả những thành phố lớn thực hiện được quy hoạch mạng lưới cấp cứu ngoại viện đa tầng (kết nối từ sơ cấp cứu ban đầu đến tiếp nhận, xử lý tại bệnh viện) và tổ chức mạng lưới cấp cứu ngoại viện đảm bảo độ bao phủ toàn bộ dân cư trên địa bàn.

Các đại biểu tham luận.

Các cơ sở cấp cứu ngoại viện cũng thiếu sự kết nối, phối hợp với các đơn vị có chức năng cứu hộ, cứu nạn ngoài ngành Y tế. Hệ thống cấp cứu ngoại viện mới chỉ đáp ứng được dưới 10% nhu cầu cấp thiết (đột quỵ, tai nạn); chỉ khoảng 43% các trường hợp xuất xe cấp cứu đón được người bệnh…

Tổng đài 115 hiện chỉ có chức năng nhận cuộc gọi để điều phối xe cứu thương; thường xuyên quá tải do 80% cuộc gọi là không đúng mục đích, chỉ có 60,7% số đơn vị có xây dựng quy trình hỏi và khai thác thông tin người bệnh, 50% có quy trình tư vấn trước cho người bệnh hoặc người nhà và 39,3% có danh sách và quy trình bàn giao cho bệnh viện tiếp nhận.

Nhiều "điểm nghẽn" về pháp lý, nhân lực và điều phối

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực triển khai hoạt động cấp cứu ngoại viện tại các đơn vị cấp cứu và tại cộng đồng còn thiếu và chưa được đào tạo thường xuyên, liên tục. Khoảng 80% nhân viên hiện chưa được đào tạo chuẩn hóa và chưa có hệ thống chứng chỉ hoặc chuẩn đào tạo riêng cho nhân viên cấp cứu ngoại viện.

Bên cạnh các khó khăn, thách thức trong tổ chức hệ thống cấp cứu ngoại viện, Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển đổi dịch tễ học nhanh chóng với những thách thức mới về tăng trưởng dân số và già hóa (dân số đạt trên 100 triệu người, tỷ lệ già hóa dự báo tăng từ 7,5% lên 20% vào 2030); hàng năm có khoảng 20,000 ca tử vong và 40,000 ca thương tích nặng; các bệnh lý tim mạch, đột quỵ dự báo tăng khoảng 15% mỗi năm, chiếm 33% tổng số ca tử vong; thiên tai, biến đổi khí hậu khó lường, khó dự báo, trong khi đó yêu cầu năng lực ứng phó khẩn cấp ngày càng cao.

Tại cuộc họp, các chuyên gia đầu ngành, các đại biểu đến từ các đơn vị đã thảo luận, cho ý kiến và các nội dung: Xây dựng nền tảng quản lý cấp cứu ngoại viện, Đầu tư hạ tầng, thiết bị và phương tiện cấp cứu ngoại viện, Cơ chế tài chính cấp cứu ngoại viện: Kinh phí thực hiện, Cơ sở pháp lý, Mô hình cấp cứu ngoại viện thế giới, thực trạng tại Việt Nam…

Các điểm cầu tham dự cuộc họp.

Ưu tiên đào tạo và hoàn thiện hành lang pháp lý – hai trụ cột cần đi trước

Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Trần Văn Thuấn cho biết cơ bản thống nhất với khung đề án và các ý kiến bổ sung của các chuyên gia, đại biểu. Tuy nhiên, Thứ trưởng cho rằng cần nhấn mạnh yêu cầu xây dựng và phân công nhiệm vụ trong đề án phải bảo đảm nguyên tắc "sáu rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ kết quả.

Mỗi nhiệm vụ cần được cụ thể hóa bằng đầu mối chịu trách nhiệm, nội dung công việc, tiến độ thực hiện và kết quả đầu ra, tránh tình trạng chung chung, khó tổ chức triển khai.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, trong tổng thể các nhiệm vụ, có hai nội dung cần ưu tiên triển khai trước. Thứ nhất là công tác đào tạo. Hiện nay, hoạt động đào tạo cấp cứu ngoại viện còn mang tính phân tán, chưa có quy chuẩn thống nhất, do vậy cần xây dựng hệ thống chuẩn đào tạo. Trong đó, Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo cần chủ trì xây dựng khung chương trình, chuẩn năng lực và các cấp độ đào tạo phù hợp với từng nhóm đối tượng, từ lực lượng trong cộng đồng, công an, lực lượng cứu hộ đến nhân viên y tế; đồng thời định hướng đào tạo chính quy và sau đại học đối với chuyên ngành cấp cứu ngoại viện.

Việc ban hành chuẩn đào tạo là cơ sở để tổ chức đào tạo đồng bộ, bảo đảm chất lượng và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thứ hai là hoàn thiện hành lang pháp lý. Cần khẩn trương rà soát các văn bản liên quan, trên cơ sở đó nghiên cứu xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật phù hợp.

"Đối với lĩnh vực có liên quan đến nhiều lực lượng cần xem xét xây dựng Nghị định, đồng thời hoàn thiện các Thông tư hướng dẫn để bảo đảm tính đồng bộ. Việc hoàn thiện pháp lý cần đi trước một bước, tạo cơ sở và định hướng cho tổ chức triển khai các nhiệm vụ của Đề án"- Thứ trưởng Trần Văn Thuấn nói.

Các đại biểu tham dự cuộc họp.

Cùng đó, Thứ trưởng yêu cầu cần tổ chức mạng lưới cấp cứu ngoại viện theo hướng tiếp cận gần dân, kịp thời tại nơi xảy ra tai nạn, thiên tai, thảm họa.

Các cơ sở khám, chữa bệnh, không phân biệt công lập hay tư nhân, khi có nhiệm vụ cấp cứu đều phải tham gia mạng lưới, qua đó nâng cao khả năng đáp ứng và hiệu quả hoạt động. Việc xây dựng mạng lưới riêng lẻ là không khả thi, do đó cần huy động toàn bộ hệ thống tham gia.

Thứ trưởng Trần Văn Thuấn đề nghị Cục Quản lý Khám, chữa bệnh chủ trì làm việc với các đơn vị liên quan để xây dựng lộ trình triển khai cụ thể, tiến tới bao phủ toàn bộ các tỉnh, thành phố. Trên cơ sở kết quả đã triển khai, cần tiếp tục mở rộng theo kế hoạch, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả.

Về thời gian thực hiện, đề án cần xác định tầm nhìn phù hợp, tập trung trong giai đoạn 5 năm với mục tiêu, lộ trình rõ ràng, bảo đảm triển khai nhanh, hiệu quả.

Thứ trưởng đề nghị Cục Quản lý Khám, chữa bệnh tiếp thu đầy đủ các ý kiến, tiếp tục hoàn thiện đề án; tổ chức xin ý kiến các bộ, ngành, địa phương liên quan; hoàn thiện hồ sơ thẩm định, phấn đấu trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong tháng 5/2026. Đồng thời, khẩn trương hoàn thiện Đề án về Du lịch y tế để trình cùng thời điểm, bảo đảm tiến độ và chất lượng theo yêu cầu.

Thứ trưởng yêu cầu cần tổ chức mạng lưới cấp cứu ngoại viện theo hướng tiếp cận gần dân, kịp thời tại nơi xảy ra tai nạn, thiên tai, thảm họa.

Thái Bình/Ảnh: Trần Minh