Xây dựng mô hình Online thông minh trong học đường

Trước vấn đề đặt ra, nhóm giáo viên và HS Trường THPT Ngô Sĩ Liên (phường Trảng Bom) đã xây dựng mô hình Online thông minh nhằm hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực từ MXH đến HS.

Sử dụng mạng xã hội có kiểm soát

Cô Lê Thị Ngân, Trường THPT Ngô Sĩ Liên cho biết: Mô hình Online thông minh được hình thành từ quá trình HS Trường THPT Ngô Sĩ Liên nghiên cứu hiện tượng Brain Rot và những thói quen sử dụng MXH trong học đường, dưới sự hướng dẫn của giáo viên.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Dương Minh Dũng chúc mừng em Lê Hoàng Thụy Phúc (bìa phải), học sinh lớp 12A2, Trường THPT Ngô Sĩ Liên và cô giáo Lê Thị Ngân (thứ 2 từ trái qua) đoạt giải tại Cuộc thi Chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lần thứ sáu, năm 2026 trên địa bàn thành phố.

Brain Rot là cách gọi phổ biến mô tả những lo ngại về tác động của việc tiếp nhận quá nhiều nội dung số kém chất lượng; không phải tên một chẩn đoán y khoa. Hiểu một cách gần gũi, Brain Rot là hiện tượng nhận thức bị “bào mòn” khi con người tiếp xúc quá nhiều với các nội dung số kém chất lượng, nhất là những nội dung ngắn, nhanh, gây kích thích cảm xúc nhưng ít giá trị tri thức.

Mục tiêu của mô hình Online thông minh giúp HS nhận diện những tác động tiêu cực khi sử dụng MXH thiếu kiểm soát; hình thành kỹ năng chọn lọc thông tin; biết kiểm chứng nguồn tin trước khi chia sẻ; hạn chế việc “tiêu thụ” nội dung vô bổ; đồng thời tăng cường tiếp cận thông tin chính thống, kiến thức hữu ích và các hoạt động thực tế trong nhà trường. Biết sử dụng Online thông minh còn là cách để HS, đoàn viên thanh niên trong thời đại số biết nhận diện thông tin sai lệch, kiểm chứng, tiếp cận nguồn thông tin đáng tin cậy, rèn luyện tư duy phản biện, ứng xử văn minh trên MXH, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Em Lê Hoàng Thụy Phúc, HS lớp 12A2, Trường THPT Ngô Sĩ Liên chia sẻ: Trên môi trường số, bên cạnh thông tin chính thống, bổ ích, HS rất dễ bắt gặp những nội dung giật gân, tiêu cực, sai lệch hoặc chưa được kiểm chứng. Các nền tảng MXH thường đề xuất nội dung dựa trên thói quen xem của người dùng. Vì vậy, nếu HS thường xuyên xem các video ngắn mang tính giải trí đơn giản, gây tranh cãi hoặc kích thích cảm xúc, thì những nội dung tương tự sẽ tiếp tục xuất hiện. Dần dần, người xem có thể bị “cuốn” vào vòng lặp thông tin mà không nhận ra mình đang tiếp nhận quá nhiều nội dung kém chất lượng.

Xây dựng mô hình từ khảo sát thực tế

Để xây dựng mô hình Online thông minh, nhóm của em Lê Hoàng Thụy Phúc đã khảo sát 968 HS của trường về việc sử dụng MXH. Qua khảo sát, số HS sử dụng MXH từ 2-4 giờ/ngày chiếm 40,7%; số HS dành trên 4 giờ/ngày cho các hoạt động trực tuyến chiếm 21,2%.

Nếu mỗi giờ trực tuyến được dùng để học tập, tìm hiểu tri thức, tiếp cận nguồn tin chính thống và lan tỏa những giá trị tích cực, thì không gian mạng sẽ trở thành môi trường hỗ trợ sự phát triển toàn diện của người trẻ. Ngược lại, nếu thời gian trực tuyến bị chi phối bởi những nội dung thiếu giá trị, thiếu kiểm chứng hoặc mang tính tiêu cực, thì những tác động không mong muốn đối với nhận thức và hành vi là điều khó tránh khỏi.

Mô hình Online thông minh không đặt nặng việc “cấm” HS sử dụng MXH, mà hướng đến việc giúp HS sử dụng MXH đúng mục đích, đúng cách và có trách nhiệm. Các hoạt động của mô hình được thiết kế theo hướng gần gũi, dễ hiểu. Thay vì chỉ nói lý thuyết, các em trong nhóm thực hiện mô hình đưa ra các tình huống, như: lướt video ngắn quá lâu, chia sẻ tin chưa kiểm chứng, bị “cuốn” vào bình luận tiêu cực, mất tập trung khi học vì điện thoại, tin vào những thông tin giật gân trên mạng... để các HS cùng thảo luận, đề xuất giải pháp xử lý.

Bên cạnh đó, mô hình đưa ra những kỹ năng hướng dẫn HS biết cách “dừng lại trước khi chia sẻ”. Trước một thông tin gây sốc, xấu, độc, thay vì lập tức bấm chia sẻ, HS cần tự hỏi: Nguồn tin này đến từ đâu. Có cơ quan báo chí chính thống nào đăng tải. Nội dung có bị cắt ghép không. Người viết có mục đích gì. Nếu mình chia sẻ, điều đó có gây ảnh hưởng tiêu cực đến người khác không?

Không chỉ hướng dẫn kỹ năng cho HS, mô hình còn khuyến khích HS xây dựng “thực đơn số” lành mạnh. HS chia sẻ với nhau về một nội dung tốt, về một bài viết tốt, các kênh thông tin chính thống để theo dõi...

Theo Phó Hiệu trưởng Trường THPT Ngô Sĩ Liên Đỗ Thị Hồng Nhung, trước ý nghĩa thiết thực của mô hình, Ban Giám hiệu trường đã phát động chiến dịch Online thông minh trong phạm vi toàn trường. Cán bộ lớp và cán bộ đoàn của các lớp làm lực lượng nòng cốt trong việc tuyên truyền lan tỏa thông điệp tích cực của mô hình đến HS toàn trường.

Mục đích của mô hình Online thông minh không đặt ra những điều quá lớn hay phức tạp, mà chỉ mong qua mô hình mỗi HS có thể đặt giới hạn thời gian sử dụng MXH; tắt thông báo trong giờ học; dành thời gian đọc sách hoặc tham gia hoạt động thể thao thay vì dành nhiều thời gian cho lướt mạng, theo dõi các trang thông tin chính thống, không tham gia bình luận tiêu cực, chủ động báo cho thầy cô khi phát hiện nội dung xấu, độc liên quan đến HS. Khi HS biết sử dụng MXH có trách nhiệm, biết chọn lọc thông tin, biết lan tỏa điều tích cực và tránh xa nội dung độc hại, đó cũng chính là nền tảng để hình thành bản lĩnh chính trị, ý thức công dân, trách nhiệm xã hội của người trẻ và cách người trẻ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.