Xây dựng niềm tin trong kỷ nguyên tài chính số

Sự phát triển mạnh mẽ của tài chính số tại Việt Nam trong những năm qua có sự đóng góp rất lớn từ tốc độ phổ cập internet, điện thoại thông minh cùng hệ sinh thái thanh toán điện tử.

Các dịch vụ như ví điện tử, ngân hàng số hay cho vay trực tuyến đã vượt ra khỏi giới hạn của những xu hướng công nghệ thuần túy để trở thành một cấu phần hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế hiện đại. Mọi hoạt động từ thanh toán không dùng tiền mặt, định danh điện tử đến trích xuất dữ liệu tín dụng đều được vận hành dựa trên một nền tảng cơ bản là niềm tin của người dùng vào tính xác thực của giao dịch và hệ thống.

Tuy nhiên, khi các nền tảng công nghệ liên tục tiến lên phía trước, những rủi ro an ninh mạng cũng nhanh chóng vượt qua các hình thức lừa đảo truyền thống để trở nên tinh vi và khó lường hơn.

Một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với an toàn tài chính hiện nay là công nghệ deepfake. Theo ghi nhận từ Ngân hàng Nhà nước, trí tuệ nhân tạo đang bị kẻ xấu lợi dụng để tạo ra các bản sao hình ảnh và giọng nói giả mạo với độ chân thực gần như tuyệt đối. Chỉ với vài chục giây thu thập dữ liệu cá nhân trên mạng xã hội, các đối tượng tội phạm đã có thể dựng lên một “phiên bản giả” hoàn hảo để tương tác và lừa đảo.

Số liệu thống kê từ một báo cáo năm 2024 cho thấy tình hình tại Việt Nam đang ở mức báo động khi tỷ lệ gian lận liên quan đến deepfake tăng tới 25,3%, đưa nước ta trở thành quốc gia chịu tác động nặng nề nhất trong khu vực.

Thủ đoạn của các đường dây lừa đảo ngày càng đa dạng và nhắm trực tiếp vào tâm lý người dùng. Chúng không chỉ giả danh lực lượng công an hay cán bộ ngân hàng để thao túng tinh thần nạn nhân, mà còn dàn dựng các cuộc gọi video khẩn cấp yêu cầu chuyển tiền ngay lập tức.

Thậm chí, nhiều video phát biểu của các nhà lãnh đạo cũng bị cắt ghép, làm sai lệch nội dung nhằm gây nhiễu loạn thông tin thị trường.

Tình trạng này nguy hiểm đến mức nhiều nạn nhân rơi vào trạng thái tin tưởng kẻ giả mạo hơn cả cơ quan chức năng thật, dẫn đến việc tự nguyện chuyển giao tài sản dù đã nhận được các cảnh báo an toàn.

Bên cạnh deepfake, sự bùng phát của tin giả và tình trạng đánh cắp danh tính cũng tạo ra những điểm mù thông tin đặc biệt nguy hiểm. Các đối tượng thường xuyên thiết lập website ngân hàng giả mạo, tạo lập ứng dụng tài chính độc hại, hay mạo danh các chương trình khuyến mãi và hỗ trợ vay vốn để chiếm đoạt dữ liệu người dùng.

Lực lượng chức năng liên tục cảnh báo rằng các hoạt động gian lận này thường tăng đột biến vào những dịp cao điểm giao dịch như lễ Tết, khi nhu cầu luân chuyển dòng tiền lớn và tâm lý người dân dễ nảy sinh sự chủ quan.

Kiểm chứng thông tin: Kỹ năng sống còn trong kỷ nguyên số

Trước thực tế deepfake gần như không thể phân biệt bằng mắt thường, các chuyên gia an ninh mạng nhấn mạnh rằng năng lực đề kháng thông tin không còn là trách nhiệm riêng của cơ quan quản lý, mà đã trở thành kỹ năng bắt buộc đối với mỗi cá nhân.

Người dùng được khuyến cáo phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc an toàn cơ bản, bao gồm việc xác minh thông tin qua nhiều kênh độc lập thay vì tin tưởng vào một nguồn duy nhất. Tuyệt đối không làm theo yêu cầu từ các cuộc gọi đến mà cần chủ động liên hệ lại qua đường dây nóng chính thức của cơ quan, tổ chức.

Đồng thời, việc giữ một khoảng nghỉ tĩnh tâm trước khi đưa ra bất kỳ quyết định chuyển tiền nào trong các tình huống bị thúc ép là vô cùng cần thiết.

Hiện nay, các địa phương và cơ quan chức năng cũng đang tích cực triển khai nhiều chiến dịch thanh lọc tin giả nhằm nâng cao nhận thức phòng thủ cho cộng đồng.

Tuy nhiên, để tài chính số phát triển bền vững, niềm tin không thể chỉ dựa vào sự cẩn trọng của người dùng mà cần được kiến tạo bài bản thông qua ba trụ cột vững chắc. Thứ nhất là công nghệ bảo mật tiên tiến, ứng dụng sinh trắc học, trí tuệ nhân tạo để phát hiện gian lận và xác thực đa lớp. Thứ hai là việc hoàn thiện khung pháp lý quy định rõ ràng về quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân và các chế tài xử lý tội phạm công nghệ cao. Cuối cùng là công tác giáo dục, trang bị kỹ năng số để mọi người dân đều có khả năng tự nhận diện rủi ro.

Diễn đàn DTF26: Nơi hội tụ các giải pháp an ninh toàn diện

Đứng trước yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ hệ thống tài chính, Diễn đàn Digital Trust in Finance 2026 (DTF26) vào ngày 12/5 sắp tới được kỳ vọng sẽ tạo ra một bước ngoặt lớn.

Đây là không gian đối thoại chiến lược quy tụ các tổ chức tài chính, doanh nghiệp công nghệ, cơ quan quản lý nhà nước và giới chuyên gia an ninh mạng hàng đầu.

Trọng tâm của diễn đàn sẽ đi sâu vào việc tìm kiếm các công cụ hữu hiệu nhằm phát hiện và ngăn chặn triệt để deepfake trong giao dịch, thiết lập cơ chế bảo vệ danh tính số, đồng thời phân tích vai trò hai mặt của trí tuệ nhân tạo trong việc củng cố sự an toàn.

Hơn cả một hội nghị nhận diện rủi ro, DTF26 hướng tới việc thiết lập các tiêu chuẩn công nghệ mới và thúc đẩy sự hợp tác liên ngành chặt chẽ.

Sự phát triển của công nghệ mang đến một nghịch lý hiển nhiên: hệ thống càng thông minh thì con người càng phải tỉnh táo. Trong một thế giới mà âm thanh và hình ảnh đều có thể bị sao chép dễ dàng, sự an toàn của mọi giao dịch tài chính phải được đặt trên nền tảng của sự kiểm chứng khắt khe.

Hành trình phát triển của kinh tế số sẽ chỉ thực sự bền vững khi mỗi người dùng đều chủ động góp phần xây dựng một hệ sinh thái an toàn, nơi sự thật phải được xác minh minh bạch trước khi bất kỳ dòng tiền nào được chuyển đi.