Xây dựng 'quần thể trải nghiệm' gắn với nghề truyền thống

Khách trải nghiệm làm nón lá. 

Thiếu liên kết để phát triển du lịch

Ghé thăm cơ sở nón lá Nguyễn Thị Kiềm tại tổ dân phố Vân Thê, phường Thanh Thủy, chúng tôi gặp nhiều đoàn khách đang tham gia trải nghiệm. Sau khi tìm hiểu và trải nghiệm quy trình làm nón lá, du khách tiếp tục chuyển sang làm các loại bánh dân dã như bánh tét, bánh bèo, nậm, lọc và bánh xèo, hòa mình vào đời sống văn hóa, ẩm thực địa phương.

Bà Nguyễn Thị Kiềm, Tổ trưởng Tổ du lịch cộng đồng cầu ngói Thanh Toàn, cũng là chủ cơ sở nón lá Nguyễn Thị Kiềm cho biết, từ khi triển khai chuỗi hoạt động trải nghiệm này, lượng khách đến cơ sở thường xuyên hơn, dù quy mô còn nhỏ. Tuy vậy, để làng nghề thực sự có thêm nguồn sinh kế từ du lịch, vẫn cần được quan tâm đầu tư và tăng cường liên kết trong thời gian tới.

Mô hình của bà Kiềm cho thấy hiệu quả bước đầu của việc gắn nghề truyền thống với trải nghiệm du lịch. Tuy nhiên, thực tế nhiều làng nghề ở Huế hiện vẫn chủ yếu được khai thác ở khâu sản xuất và bán sản phẩm, trong khi các giá trị về văn hóa, kỹ năng nghề và đời sống cộng đồng chưa được kết nối đầy đủ thành sản phẩm du lịch.

Đơn cử như tại làng hoa giấy Thanh Tiên, dù tiếng tăm của làng nghề đã được nhiều người biết đến, việc tạo thêm nguồn thu từ khách du lịch đối với người dân vẫn còn những rào cản. Nghệ nhân làm hoa giấy Thanh Tiên Nguyễn Hóa chia sẻ: “Trong làng có hơn 10 hộ làm hoa giấy, nhưng dường như chỉ có tôi và hộ ông Trần Phú thường xuyên có khách du lịch ghé thăm. Đa phần bà con nơi đây chỉ làm hoa để bán vào dịp Tết”.

Bà Dương Thị Công Lý, Phó Chủ tịch kiêm Trưởng ban Sản phẩm của Hội Lữ hành thành phố cho rằng, các làng nghề, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương là nguồn tài nguyên giàu tiềm năng du lịch. Đằng sau mỗi sản phẩm không chỉ là giá trị hàng hóa mà còn có câu chuyện về vùng đất, ký ức cộng đồng và nghề truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, sự liên kết giữa các hộ dân và giữa các làng nghề còn rời rạc, khiến du khách phần lớn chỉ tham quan, mua sản phẩm rồi rời đi. Nhiều mô hình chưa duy trì được lâu dài do thiếu nguồn lực, đầu mối điều phối.

Tìm mô hình để phát triển bền vững

Theo ông Đỗ Ngọc Cơ, Chủ tịch Hội Lữ hành thành phố, Giám đốc Công ty TNHH Du lịch Xanh Việt, từ thực tiễn phát triển du lịch hiện nay, việc chuyển từ tư duy “bán sản phẩm làng nghề” sang xây dựng những “quần thể trải nghiệm” văn hóa và sáng tạo, gắn với du lịch là hướng đi phù hợp. Đây là cách để “giữ chân” du khách và tăng chi tiêu của họ.

Có hai hướng có thể nghiên cứu và triển khai. Hướng thứ nhất là hình thành một không gian trải nghiệm chung, quy tụ các làng nghề, sản phẩm OCOP và đặc sản Huế, do doanh nghiệp vận hành với sự tham gia của nghệ nhân, hợp tác xã và cộng đồng. Đây có thể là một tổ hợp văn hóa - du lịch - thương mại. Tại đây, du khách có thể xem trình diễn nghề, tìm hiểu nguyên liệu, trực tiếp làm sản phẩm và mang về thành quả của mình. Theo ông Cơ, mô hình này cần nguồn lực xã hội hóa, đặc biệt là vai trò của các nhà đầu tư để khai thác một cách bài bản, chuyên nghiệp. Bên cạnh doanh thu từ bán sản phẩm, không gian này có thể tạo thêm nguồn thu từ vé tham quan, phí workshop, dịch vụ hướng dẫn, ẩm thực, tổ chức sự kiện, quà tặng và nội dung số.

Còn theo bà Dương Thị Công Lý, không nên xây dựng những trải nghiệm theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa”. Muốn hút khách lâu dài, điều quan trọng nhất vẫn là trải nghiệm thật, câu chuyện thật và con người thật.

Một hướng đi khác là phát triển “quần thể trải nghiệm” ngay tại làng nghề. Mô hình này có khả năng tạo ra chiều sâu văn hóa lớn hơn, bởi du khách được đến đúng nơi nghề hình thành. Bà Dương Thị Công Lý cho rằng, “điểm nghẽn” cần gỡ ở mô hình này là phải giải quyết bài toán mưu sinh, làm sao để những hộ dân tham gia có thể ở lại lâu dài.

Một hành trình tại làng nghề có thể bắt đầu bằng việc giới thiệu lịch sử, không gian và những nhân vật tiêu biểu của làng. Tiếp đó, du khách được tham quan các hộ sản xuất, xem nghệ nhân trình diễn, tìm hiểu nguyên liệu, trực tiếp làm thử sản phẩm, thưởng thức món ăn địa phương và khám phá cảnh quan xung quanh.

Từ đó, có thể phát triển thêm các trải nghiệm liên hoàn như lưu trú, làm vườn, nấu ăn, đi chợ, tham quan nhà rường, đình làng, bến nước hoặc những di tích khác.

Theo lãnh đạo Hội Lữ hành thành phố, dù theo mô hình nào, để chuỗi hoạt động vận hành hiệu quả, làng nghề làm du lịch cần có một đầu mối điều phối chung, chịu trách nhiệm xây dựng sản phẩm, tiếp nhận đặt tour, phân bổ khách, đào tạo kỹ năng phục vụ, thống nhất tiêu chuẩn, quảng bá và kết nối với các doanh nghiệp lữ hành.

Ngoài ra, phải xác định cơ chế phân chia doanh thu minh bạch. Khi biết rõ mình được hưởng lợi như thế nào, người dân mới có thêm động lực tham gia lâu dài và cùng chịu trách nhiệm về chất lượng điểm đến.