Xây dựng Thủ đô thành trung tâm tri thức của quốc gia

Giáo dục Thủ đô đứng trước những kỳ vọng lớn. Ảnh: CTV.

Bước vào giai đoạn 2026-2030, giáo dục Thủ đô đứng trước những kỳ vọng lớn. Từ giáo dục đại trà, giáo dục mũi nhọn đến phát triển đội ngũ và chuyển đổi số, hội nhập quốc tế - những kết quả đạt được đang mở ra dư địa để Hà Nội tiếp tục vươn lên, khẳng định vai trò dẫn dắt và đóng góp ngày càng rõ nét vào mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm tri thức của quốc gia, từng bước tiệm cận vị thế trong khu vực.

Nền tảng để giáo dục Thủ đô bứt phá

Trong nhiệm kỳ vừa qua, giáo dục Thủ đô ghi nhận những bước tiến đáng kể cả về quy mô lẫn chất lượng. Toàn thành phố hiện có hơn 2.900 trường mầm non và phổ thông, gần 2,3 triệu học sinh và gần 128.000 giáo viên; cùng với đó là 29 trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên và hệ thống các cơ sở đào tạo nghề, đáp ứng ngày càng đa dạng nhu cầu học tập của người dân. Tỷ lệ trường công lập đạt chuẩn quốc gia đạt gần 80%, phản ánh nỗ lực bền bỉ của thành phố trong đầu tư cơ sở vật chất, chuẩn hóa điều kiện dạy và học.

Chất lượng giáo dục đại trà tiếp tục được giữ vững và nâng cao. Tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2025 đạt 99,75%, thuộc nhóm cao nhất cả nước. Công tác tuyển sinh đầu cấp được tổ chức khoa học, minh bạch, khắc phục tình trạng phụ huynh xếp hàng nộp hồ sơ hay bốc thăm vào trường công lập như trước đây, qua đó củng cố niềm tin xã hội đối với hệ thống giáo dục Thủ đô.

Học sinh Thủ đô luôn khẳng định vị thế tại các kỳ thi quốc tế. Ảnh: Lê Nguyễn.

Ở lĩnh vực giáo dục mũi nhọn, học sinh Hà Nội tiếp tục khẳng định vị trí dẫn đầu với 200 em đoạt giải quốc gia, 14 học sinh đoạt giải quốc tế, nhiều dự án đạt giải cao tại các cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật trong nước và quốc tế. Những kết quả này cho thấy chiều sâu của giáo dục Thủ đô trong phát hiện, bồi dưỡng học sinh năng khiếu, đồng thời phản ánh chất lượng đội ngũ và môi trường giáo dục ngày càng được nâng lên.

Từ góc độ quản lý ngành, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu giáo dục Thủ đô phải nắm bắt tốt cơ hội của giai đoạn phát triển mới, triển khai hiệu quả Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Hà Nội cần phát huy vai trò đầu tàu, gương mẫu để dẫn dắt và hỗ trợ giáo dục cả nước. Với những kết quả nổi bật về giáo dục mũi nhọn, chuyển đổi số và quản trị hiện đại, Hà Nội được kỳ vọng trở thành trung tâm chia sẻ kinh nghiệm, mô hình và công nghệ giáo dục cho các địa phương.

Tại lễ kỷ niệm 43 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 - 20/11/2025), Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc khẳng định, cùng với khoa học - công nghệ, giáo dục và đào tạo Thủ đô phải phát triển mạnh mẽ, vững chắc hơn nữa để đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho quá trình phát triển và hội nhập. Quan điểm “đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho tương lai của Hà Nội” tiếp tục được xác định là định hướng xuyên suốt trong các chủ trương, chính sách của thành phố.

Tuy vậy, bên cạnh những kết quả tích cực, giáo dục Thủ đô vẫn đối diện nhiều thách thức. Sự chênh lệch về điều kiện cơ sở vật chất, chất lượng đội ngũ giữa khu vực nội thành và ngoại thành chưa được thu hẹp triệt để. Tình trạng thiếu giáo viên ở một số môn học mới theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 còn diễn ra cục bộ. Áp lực sĩ số và tốc độ gia tăng dân số cơ học nhanh ở một số địa bàn tiếp tục đặt ra yêu cầu cấp bách về quy hoạch mạng lưới trường, lớp.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), với quy mô lớn nhất cả nước, giáo dục Hà Nội không chỉ có lợi thế mà còn gánh trên mình trách nhiệm phải đi đầu về chất lượng, đổi mới và hội nhập. Việc thẳng thắn nhìn nhận những điểm nghẽn về cơ sở vật chất, đội ngũ và chuyển đổi số chưa đồng đều chính là điều kiện để Thủ đô có thể bứt phá trong giai đoạn tới.

Hiện thực hóa khát vọng trở thành trung tâm tri thức

Bước vào giai đoạn 2026-2030, giáo dục Thủ đô được kỳ vọng không chỉ giữ vai trò đầu tàu trong nước mà còn từng bước tiệm cận trình độ giáo dục của các thủ đô trong khu vực và trên thế giới. Mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm tri thức của quốc gia và quốc tế đòi hỏi những giải pháp mang tính dài hạn, đồng bộ và có chiều sâu.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam, một yêu cầu mang tính chiến lược là Hà Nội cần trở thành mô hình điểm của triết lý “trường học hạnh phúc”, coi trọng sự phát triển hài hòa về trí tuệ, thể chất và tinh thần của học sinh. Giáo dục không chỉ hướng tới kết quả thi cử, mà cần tạo dựng môi trường học tập nhân văn, nơi mỗi học sinh được tôn trọng, được khơi dậy tiềm năng và niềm vui học tập.

Song hành với đó, theo các chuyên gia, việc giải quyết căn cơ bài toán thiếu trường, thiếu lớp tiếp tục là nhiệm vụ ưu tiên. Hà Nội được kỳ vọng đi đầu trong triển khai các mô hình hợp tác công - tư trong giáo dục, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, đồng thời bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục. Việc tận dụng các cơ chế đặc thù từ Luật Thủ đô để tăng quyền tự chủ cho nhà trường, gắn với trách nhiệm giải trình minh bạch, được xem là chìa khóa để nâng cao hiệu quả quản trị.

Các trường học đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy, học. Ảnh Lê Nguyễn.

Chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đang trở thành động lực quan trọng cho giáo dục Thủ đô bứt phá. Việc triển khai thống nhất học bạ điện tử, cơ sở dữ liệu dùng chung và Trung tâm Điều hành giáo dục thông minh không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn tạo nền tảng cho các phương thức dạy - học hiện đại, cá thể hóa. Đi kèm với đó là yêu cầu nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên và học sinh, bảo đảm chuyển đổi số đi vào thực chất.

Phát triển đội ngũ nhà giáo vẫn là điểm tựa quan trọng của giáo dục Thủ đô trong chặng đường phía trước. Khi Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo được triển khai, yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đặt ra ngày càng rõ nét, không chỉ cho trước mắt mà cả lâu dài. Hà Nội được kỳ vọng sẽ có những chính sách phù hợp, thiết thực để thu hút và giữ chân giáo viên giỏi, nhất là ở các lĩnh vực STEM, ngoại ngữ, tin học; đồng thời cải thiện thu nhập, điều kiện làm việc và môi trường nghề nghiệp, giúp đội ngũ yên tâm gắn bó và chủ động đổi mới.

Em Đào Thị Hoài Anh, học sinh Trường Trung học phổ thông Quang Trung - Đống Đa cho biết, các hoạt động trải nghiệm, nghiên cứu khoa học và hướng nghiệp được tổ chức thường xuyên đã giúp em hiểu rõ hơn sở trường của bản thân và định hướng tương lai. “Em mong có thêm nhiều giờ học gắn với thực tiễn và công nghệ để học sinh tự tin hơn khi bước ra thế giới”, Hoài Anh chia sẻ.

Bà Lê Thu Hà, phụ huynh học sinh Trường Tiểu học Lý Thường Kiệt (phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám) cho rằng, việc ứng dụng công nghệ và minh bạch thông tin trong quản lý, đánh giá học sinh giúp phụ huynh yên tâm hơn. Điều bà mong muốn nhất là con được học trong môi trường an toàn, hạnh phúc, giảm áp lực điểm số và được trang bị các kỹ năng cần thiết để thích ứng với xã hội hiện đại.

Đáng chú ý, với lợi thế tập trung nhiều trường đại học hàng đầu như Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Bách khoa Hà Nội cùng các trường sư phạm, y, dược…, Thủ đô có điều kiện thuận lợi để hình thành hệ sinh thái tri thức, thúc đẩy kết nối chặt chẽ giữa nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Theo nhận định của các chuyên gia, nếu các trường đại học được phát huy đúng vai trò là trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học và tham gia giải quyết những bài toán lớn của đô thị, Hà Nội sẽ từng bước nâng tầm vị thế tri thức, khẳng định vai trò dẫn dắt ở tầm quốc gia và quốc tế.

Định hướng nhiệm vụ thời gian tới, Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng nhấn mạnh, giáo dục Hà Nội cần vươn tới trình độ sánh ngang với giáo dục các thủ đô trong khu vực và trên thế giới. Thủ đô phải đi đầu trong quản lý dạy thêm, học thêm; lấy việc hình thành năng lực tự học, học chủ động của học sinh làm mục tiêu cốt lõi; đồng thời tăng cường hoạt động trải nghiệm, đổi mới phương pháp dạy học, chuyển từ quản lý hành chính sang quản lý kiến tạo trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Trên nền tảng những kết quả đã đạt được cùng các định hướng lớn của nhiệm kỳ mới, giáo dục Thủ đô đang đứng trước thời cơ thuận lợi để bứt phá và phát triển vững chắc hơn. Mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm tri thức của quốc gia và quốc tế không chỉ là định hướng riêng của ngành Giáo dục, mà là khát vọng chung, được hun đúc trong nhiệm kỳ mới, hướng tới một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại, phát triển bền vững.

Thống Nhất