Xây dựng trường học không khói thuốc: Chặn 'làn sóng ngầm'

Học sinh Trường THCS Đồng Mai (Yên Nghĩa, Hà Nội) vẽ tranh phòng, chống tác hại của thuốc lá với chủ đề 'Thế giới không khói thuốc - Smoke-Free world'. Ảnh: Website nhà trường

Sự gia tăng sử dụng các sản phẩm này đặt ra yêu cầu cấp thiết về nâng cao nhận thức và tăng cường các biện pháp kiểm soát.

Biến chứng nguy hiểm

Dẫn số liệu từ Bộ Y tế, ThS Nguyễn Thùy Linh – giảng viên, Phó Bí thư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh Trường Đại học Mở Hà Nội cho biết, tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử trong giới trẻ đang gia tăng nhanh chóng và đáng lo ngại. Cụ thể, ở nhóm học sinh 13–15 tuổi, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023, tức hơn gấp đôi chỉ trong một năm.

Nếu tính nhóm 13–17 tuổi, con số này tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023, tương đương mức tăng hơn 3 lần sau 4 năm. Đáng chú ý, ở nhóm thanh niên 15–24 tuổi (gồm học sinh THPT, sinh viên) tỷ lệ sử dụng đạt khoảng 7,3%, cao hơn các nhóm tuổi khác.

Theo ThS Nguyễn Thùy Linh, mỗi năm Việt Nam có hơn 100.000 ca tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, gây thiệt hại kinh tế ước tính hàng trăm nghìn tỷ đồng. “Thuốc lá không còn là chuyện “một điếu cho vui”, mà trở thành gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng và nền kinh tế”, ThS Nguyễn Thùy Linh nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, dung dịch và hơi thuốc có thể chứa nhiều chất độc hại, kim loại nặng, gây tổn thương phổi, tim mạch và thần kinh. Đáng lo ngại, một số trường hợp còn bị lợi dụng pha trộn chất ma túy, chất hướng thần, dẫn đến tình trạng loạn thần, co giật phải nhập viện.

Xây dựng học đường không khói thuốc

Trước thực trạng này, nữ giảng viên Trường ĐH Mở Hà Nội nhấn mạnh vai trò của tổ chức Đoàn và đoàn viên thanh niên trong phòng, chống tác hại thuốc lá thế hệ mới. Theo đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, đối thoại với thông điệp rõ ràng, chính xác, thuyết phục; đồng thời phát huy vai trò nêu gương của mỗi đoàn viên.

Mỗi đoàn viên cần cam kết “không thử, không sử dụng” bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào; không mua bán, tiếp tay hay quảng bá; chủ động lên tiếng khi môi trường xung quanh bị ảnh hưởng. Ở cấp tập thể, các mô hình như “lớp học không khói thuốc”, “ký túc xá không khói thuốc”, hay các câu lạc bộ sống khỏe cần được triển khai rộng rãi, qua đó tạo môi trường lành mạnh, hạn chế nguy cơ tiếp cận các chất kích thích trong giới trẻ.

Theo TS Phan Hồng Dương – Phó Giám đốc Học viện Quản lý giáo dục, trong bối cảnh hiện nay, vai trò của đoàn viên thanh niên trở nên đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng môi trường giáo dục không khói thuốc. Không chỉ là lực lượng trẻ, năng động, sáng tạo, đoàn viên còn là cầu nối hiệu quả giữa chính sách và thực tiễn, góp phần đưa các quy định đi vào đời sống học đường một cách thiết thực.

TS Phan Hồng Dương nhấn mạnh, nếu mỗi đoàn viên trở thành người tiên phong, là tấm gương về lối sống lành mạnh, thì thông điệp “không khói thuốc” sẽ được lan tỏa mạnh mẽ và bền vững. Thực tế cho thấy, môi trường không khói thuốc không phải là mục tiêu xa vời, mà hoàn toàn khả thi nếu có sự vào cuộc đồng bộ, từ chính sách đến hành động cụ thể.

Muốn vậy, đoàn viên thanh niên cần phát huy vai trò dẫn dắt bằng những hành động thiết thực như tuyên truyền, vận động bạn bè, tổ chức hoạt động truyền thông tại ký túc xá, giảng đường… Qua đó, từng bước hình thành thói quen, nếp sống “không khói thuốc”, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh.