Xây dựng văn hóa nghị trường trong kỷ nguyên mới

Bước đi kịp thời và chiến lược

Nhìn lại chặng đường hoạt động của Quốc hội Việt Nam những năm gần đây, có thể thấy một xu hướng rất rõ: Quốc hội ngày càng chuyển từ mô hình hoạt động mang tính định kỳ sang mô hình hoạt động linh hoạt, chủ động và gắn chặt hơn với nhịp vận động của đời sống xã hội. Trong bối cảnh đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu cải cách thể chế ngày càng sâu rộng, việc Bộ Chính trị ban hành Kết luận số 09-KL/TW về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam là một bước đi rất kịp thời và mang ý nghĩa chiến lược.

Điểm đáng chú ý của Kết luận này là định hướng tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội trong lĩnh vực lập pháp theo hướng tăng hợp lý số kỳ họp của Quốc hội, mở rộng hình thức họp trực tuyến, đồng thời phát huy mạnh mẽ vai trò của đại biểu Quốc hội chuyên trách và các đoàn đại biểu Quốc hội. Đây là một bước tiến quan trọng trong tư duy tổ chức hoạt động nghị viện, thể hiện quyết tâm xây dựng một Quốc hội hiện đại, chuyên nghiệp và thích ứng tốt hơn với những biến chuyển nhanh chóng của thời đại.

Kết luận số 09-KL/TW hướng tới xây dựng một nền lập pháp hiện đại, minh bạch. Ảnh: Quang Khánh

Trong bối cảnh đất nước đang triển khai các mục tiêu lớn mà Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra - phấn đấu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao và đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao - thì yêu cầu hoàn thiện thể chế ngày càng trở nên cấp bách. Thực tiễn phát triển cho thấy nhiều vấn đề mới nảy sinh từ đời sống kinh tế - xã hội, từ sự phát triển của khoa học - công nghệ, từ quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng… đòi hỏi hệ thống pháp luật phải được điều chỉnh nhanh chóng và kịp thời.

Chính vì vậy, việc tăng hợp lý số kỳ họp của Quốc hội, kết hợp với các hình thức họp linh hoạt như trực tuyến hoặc kết hợp trực tiếp - trực tuyến, sẽ giúp Quốc hội có thêm “nhịp điều chỉnh” để xử lý kịp thời những vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Khi khoảng cách giữa các kỳ họp được rút ngắn và các phương thức làm việc trở nên linh hoạt hơn, quá trình xây dựng pháp luật sẽ bám sát hơn với đời sống xã hội, góp phần giảm khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn.

Việc đổi mới này không chỉ dừng lại ở việc tăng số kỳ họp, mà quan trọng hơn, tạo ra động lực mới để hình thành và phát triển văn hóa nghị trường trong bối cảnh mới. Văn hóa nghị trường không chỉ thể hiện ở nghi thức hay cách thức điều hành các phiên họp, mà sâu xa hơn là ở tinh thần tranh luận thẳng thắn, trách nhiệm, tôn trọng sự khác biệt nhưng cùng hướng tới lợi ích chung của quốc gia và nhân dân. Trong một Quốc hội hiện đại, mỗi phiên thảo luận không chỉ là nơi trình bày quan điểm cá nhân, mà còn là không gian đối thoại chính sách, nơi trí tuệ tập thể được phát huy để tìm ra những giải pháp tốt nhất cho sự phát triển đất nước.

Đi kèm điều kiện tổ chức và nguồn lực phù hợp

Việc tăng số kỳ họp của Quốc hội, nếu được tổ chức tốt, sẽ tạo điều kiện để các đại biểu có nhiều cơ hội hơn trong việc thảo luận sâu về chính sách, phản biện những phương án chưa hợp lý và đề xuất những giải pháp sáng tạo. Khi các phiên họp không còn bị dồn nén trong một khoảng thời gian quá ngắn, không gian cho tranh luận chính sách sẽ được mở rộng, qua đó góp phần nâng cao chất lượng của mỗi đạo luật được ban hành.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc mở rộng hình thức họp trực tuyến cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với văn hóa nghị trường. Các đại biểu không chỉ cần chuẩn bị kỹ lưỡng hơn về nội dung phát biểu, mà còn phải thích ứng với những phương thức làm việc mới dựa trên nền tảng công nghệ số. Điều này đòi hỏi một phong cách làm việc chuyên nghiệp hơn, kỷ luật hơn và hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng, hiệu quả của việc tăng số kỳ họp hoặc mở rộng hình thức họp trực tuyến không tự động đồng nghĩa với nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp. Những đổi mới này chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi kèm điều kiện tổ chức và nguồn lực phù hợp.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện quy trình chuẩn bị dự án luật ngay từ giai đoạn đầu. Chất lượng của một đạo luật không chỉ được quyết định tại nghị trường, mà còn phụ thuộc rất lớn vào quá trình nghiên cứu, soạn thảo, đánh giá tác động chính sách và tham vấn các đối tượng chịu tác động. Nếu các dự án luật được chuẩn bị kỹ lưỡng, có dữ liệu đầy đủ và có sự tham gia rộng rãi của các chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức xã hội, thì quá trình thảo luận tại Quốc hội sẽ đi vào chiều sâu hơn.

Thứ hai, đẩy mạnh xây dựng hạ tầng số phục vụ hoạt động lập pháp. Một Quốc hội hiện đại không chỉ cần nghị trường hiện đại, mà còn cần hệ thống dữ liệu pháp luật đồng bộ, nền tảng quản lý tài liệu số, hệ thống biểu quyết điện tử an toàn và các công cụ hỗ trợ phân tích chính sách. Khi các dữ liệu được kết nối và chia sẻ hiệu quả, các đại biểu Quốc hội sẽ có thêm nguồn thông tin quan trọng để đưa ra những quyết định chính sách chính xác và kịp thời.

Thứ ba, tiếp tục phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội chuyên trách và các đoàn đại biểu Quốc hội. Trong một Quốc hội chuyên nghiệp, các đại biểu chuyên trách không chỉ tham gia thảo luận và biểu quyết, mà còn đóng vai trò như những “hạt nhân chính sách”, tham gia sâu vào quá trình nghiên cứu, phản biện và hoàn thiện các dự án luật.

Các đoàn đại biểu Quốc hội cũng cần được tạo điều kiện thuận lợi hơn để tổ chức hoạt động tham vấn cử tri, khảo sát thực tiễn và kết nối với giới chuyên gia. Chính những thông tin từ thực tiễn đời sống xã hội sẽ giúp các đại biểu phát hiện sớm những bất cập trong các dự thảo luật, từ đó đưa ra những kiến nghị sửa đổi kịp thời và phù hợp.

Ở một góc nhìn rộng hơn, đổi mới hoạt động lập pháp cũng chính là một phần của quá trình xây dựng văn hóa chính trị hiện đại trong đời sống nghị viện. Khi các đại biểu Quốc hội phát huy tinh thần trách nhiệm, tranh luận trên tinh thần khoa học và tôn trọng lẫn nhau, nghị trường sẽ thực sự trở thành nơi kết tinh trí tuệ và khát vọng phát triển của đất nước.

Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới những mục tiêu phát triển lớn đến năm 2030 và tầm nhìn 2045, mỗi đạo luật được ban hành không đơn thuần là một văn bản pháp lý, mà còn là một viên gạch quan trọng trong nền móng thể chế của quốc gia. Chính vì vậy, đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội theo tinh thần Kết luận số 09-KL/TW không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả của từng kỳ họp, mà còn hướng tới xây dựng một nền lập pháp hiện đại, minh bạch và có khả năng đồng hành cùng sự phát triển lâu dài của đất nước.

Khi Quốc hội hoạt động linh hoạt hơn, chuyên nghiệp hơn và gắn bó chặt chẽ hơn với đời sống của nhân dân, thì mỗi phiên họp nghị trường sẽ không chỉ là một sự kiện chính trị, mà còn là một biểu hiện sinh động của văn hóa dân chủ, văn hóa đối thoại và văn hóa trách nhiệm trong đời sống chính trị quốc gia.

Và chính từ những đổi mới đó, văn hóa nghị trường hiện đại, nhân văn và trách nhiệm sẽ dần được hình thành - như một nền tảng tinh thần quan trọng để Quốc hội Việt Nam tiếp tục đồng hành cùng đất nước trên con đường phát triển mạnh mẽ những thập niên tới.

Bùi Hoài Sơn