Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học dưới góc nhìn pháp luật

Học sinh Trường TH&THCS An Khánh 1 rất có ý thức trong các hoạt động chung của trường

Trường THPT Lý Nam Đế, phường Vạn Xuân hiện có 1.083 học sinh. Những năm học gần đây, nhà trường tích cực đưa nhiều hoạt động giáo dục vào trường học, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, đồng thời hình thành cho học sinh kỹ năng và văn hóa ứng xử.

Tại một tiết học của lớp 11A2 với chủ đề hoạt động trải nghiệm và giáo dục kỹ năng sống, giáo viên đưa ra những tình huống cụ thể để học sinh thảo luận: Nếu bị bạn xúc phạm trên mạng xã hội thì nên làm gì? Có được tự ý đăng ảnh của bạn lên mạng xã hội không? Khi xảy ra mâu thuẫn, học sinh có nên giải quyết bằng bạo lực hay không?

Theo thầy Nguyễn Đức, giáo viên chủ nhiệm lớp 11A2, một trong những khó khăn trong giáo dục pháp luật cho học sinh là nếu chỉ phổ biến văn bản, điều khoản thì các em khó hình dung mối liên hệ với cuộc sống hằng ngày. Vì vậy, giáo viên cần đưa những tình huống thực tế vào các giờ học, giờ sinh hoạt để học sinh dễ tiếp cận và vận dụng.

Thầy Đức chia sẻ: “Chúng tôi cố gắng đưa các tình huống thực tế vào giờ sinh hoạt. Chẳng hạn, nếu hai học sinh có mâu thuẫn thì thay vì có hành vi lệch lạc, các em cần biết cách trao đổi, tìm giáo viên hỗ trợ. Nếu một bạn bị chế giễu trên mạng, các bạn khác không nên chia sẻ hoặc bình luận theo để sự việc nghiêm trọng hơn”.

Hoạt động tuyên truyền phổ biến pháp luật tại Trường THPT Lý Nam Đế

Đây cũng là tinh thần được thể hiện trong Thông tư số 06/2019/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về quy tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục phổ thông. Thông tư quy định các chuẩn mực ứng xử giữa các thành viên trong nhà trường, hướng tới xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện.

Trường học là nơi hình thành nhân cách, lối sống và ý thức công dân của học sinh. Vì vậy, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh không chỉ dừng ở việc vận động học sinh “nói lời hay, làm việc tốt”, mà cần được đặt trong khuôn khổ pháp luật và các quy định về giáo dục.

Luật Giáo dục năm 2019 xác định môi trường giáo dục phải bảo đảm tính lành mạnh, dân chủ, kỷ cương; người học được tôn trọng và đối xử bình đẳng. Đây là cơ sở quan trọng để hình thành văn hóa ứng xử trong nhà trường, trong đó quyền của người học được tôn trọng, đồng thời người học phải thực hiện các nghĩa vụ và quy tắc ứng xử phù hợp.

Ở chiều ngược lại, nhà giáo không chỉ có nhiệm vụ truyền đạt kiến thức mà còn có trách nhiệm giữ gìn phẩm chất, uy tín, danh dự nhà giáo và đối xử công bằng với người học. Những hành vi xúc phạm danh dự, nhân phẩm, gây tổn hại về thể chất hoặc tinh thần cho học sinh đều đi ngược lại yêu cầu xây dựng môi trường giáo dục an toàn.

Thực tế từ hoạt động của Trường THPT Lý Nam Đế cho thấy, văn hóa ứng xử trong trường học không đơn thuần là việc học sinh biết chào hỏi hay ăn mặc đúng quy định. Đó còn là khả năng kiểm soát cảm xúc, tôn trọng sự khác biệt, biết lắng nghe, xin lỗi và sửa sai; đồng thời có trách nhiệm với lời nói, hành động của mình cả trong và ngoài lớp học.

Luật sư tỉnh Thái Nguyên tham gia tuyên truyền pháp luật tại Trường THCS Trung Hội.

Hiện nay, với học sinh THCS, THPT, mạng xã hội đang trở thành một phần không thể tách rời của đời sống. Những nhóm chat lớp, tài khoản mạng xã hội hay các nền tảng chia sẻ video là nơi các em giao tiếp, trao đổi và thể hiện quan điểm. Tuy nhiên, đây cũng là môi trường dễ phát sinh những hành vi thiếu chuẩn mực.

Bạn Nguyễn Hoàng Long học sinh lớp 12I, Trường THPT Võ Nguyên Giáp chia sẻ:  “Nếu có chuyện với bạn, em nghĩ trước hết nên nói chuyện trực tiếp hoặc nhờ giáo viên hỗ trợ. Đăng bài xúc phạm hay kêu gọi các bạn khác cùng công kích một người chỉ khiến vấn đề nghiêm trọng hơn”.

Xây dựng văn hóa ứng xử trong trường học hiện nay không thể chỉ giới hạn trong phạm vi sân trường. Không gian mạng cũng cần được xem là một phần của môi trường giao tiếp mà học sinh cần học cách ứng xử có trách nhiệm. Cô giáo Nguyễn Thị Hà, Hiệu trưởng Trường TH & THCS An Khánh 1 cho rằng: “Muốn học sinh tôn trọng người khác thì bản thân giáo viên cũng phải biết lắng nghe học sinh. Khi các em mắc lỗi, giáo viên cần phân tích để các em hiểu hành vi của mình sai ở đâu, hậu quả thế nào và làm cách nào để sửa”.  

Đặc biệt, trong thời đại mạng xã hội bùng nổ như hiện nay, văn hóa ứng xử trong trường học không chỉ diễn ra trong lớp học hay khuôn viên nhà trường. Những hành vi đăng tải, chia sẻ hình ảnh, thông tin xúc phạm người khác; lập nhóm để cô lập, chế giễu; quay và phát tán video nhằm làm nhục bạn bè hoặc giáo viên cũng có thể tạo ra hậu quả pháp lý.

Theo Luật sư Bùi Văn Lương, Đoàn Luật sư tỉnh Thái Nguyên chia sẻ: “Việc xây dựng văn hóa ứng xử học đường hiệu quả cần dựa trên ba yếu tố: tôn trọng, trách nhiệm và thượng tôn pháp luật. Học sinh cần được giáo dục để hiểu rằng mỗi lời nói và hành động đều có thể ảnh hưởng đến người khác, giáo viên cần là người làm gương trong giao tiếp, phụ huynh cần phối hợp với nhà trường thay vì giải quyết mâu thuẫn bằng cảm tính còn nhà trường phải có quy tắc ứng xử rõ ràng, cơ chế tiếp nhận và xử lý phản ánh minh bạch, đồng thời chủ động phòng ngừa bạo lực học đường”.

Luật sư nhấn mạnh: “Việc xúc phạm, đe dọa, bạo lực, bắt nạt, làm nhục hoặc cố ý xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác tùy tính chất, mức độ và hậu quả có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý”.

Pháp luật có thể đặt ra giới hạn cho những hành vi không được phép, nhưng để tạo nên một ngôi trường văn minh, điều cần thiết hơn cả là hình thành ý thức tự giác tôn trọng con người. Khi mỗi học sinh hiểu quyền đi cùng trách nhiệm, mỗi giáo viên trở thành một tấm gương về ứng xử và nhà trường tạo được môi trường đối thoại, văn hóa học đường sẽ không còn là một khẩu hiệu, mà trở thành một phần trong cách sống của mỗi người.