Xây trường nơi biên giới - Thắp sáng ước mơ, bồi đắp tương lai vùng phên dậu Tổ quốc

Bài 1: Từ chủ trương đến chiến dịch xây trường học cho các xã biên giới

Những con số về trường lớp và học sinh tại 248 xã biên giới đất liền cho thấy khoảng cách giáo dục ở vùng biên so với mặt bằng chung vẫn còn lớn. Hàng trăm ngàn học sinh có nhu cầu nội trú, bán trú nhưng chưa được đáp ứng đầy đủ. Chủ trương xây dựng 248 trường phổ thông nội trú liên cấp của Bộ Chính trị vì thế không chỉ giải quyết những khó khăn trước mắt về nơi học, nơi ở, mà còn mở ra cơ hội nâng cao chất lượng giáo dục, tạo nguồn nhân lực tại chỗ, góp phần xây dựng biên giới ngày càng ổn định, phát triển vững mạnh.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công Trường liên cấp Tiểu học, Trung học cơ sở xã Si Pa Phìn, tỉnh Điện Biên. Ảnh: qdnd.vn

Những con số biết nói

Trong suốt quá trình phát triển của đất nước, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm, đầu tư nguồn lực rất lớn để phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số, miền núi, biên giới. Gần đây nhất, việc triển khai 3 Chương trình mục tiêu quốc gia: Phát triển kinh tế-xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030; Giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới (hiện đã được hợp nhất thành một chương trình) đã tạo những chuyển biến tích cực cho các tỉnh, thành biên giới. Kết quả thực hiện các chương trình đã cơ bản đạt và vượt các mục tiêu, chỉ tiêu được Quốc hội, Chính phủ giao thực hiện giai đoạn 2021 - 2025, trong đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 - 2030 giai đoạn I: 2021 - 2025 đã hoàn thành 6/9 nhóm mục tiêu đề ra.

Những kết quả đạt được đã khẳng định tính đúng đắn của chủ trương, chính sách, góp phần làm thay đổi cơ sở hạ tầng, diện mạo nông thôn; đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn được nâng lên toàn diện; thực hiện được các mục tiêu thiên niên kỷ.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, các xã biên giới vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế, nhất là về cơ sở hạ tầng, trong đó có hạ tầng giáo dục. Thực tế, các trường học tại nhiều xã biên giới chưa bảo đảm đáp ứng nhu cầu nội trú, bán trú của học sinh; đội ngũ nhà giáo còn thiếu và chưa được sắp xếp hợp lý. Điều này không những ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giáo dục mà còn dẫn tới việc không bảo đảm công bằng trong giáo dục.

Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ công tác giáo dục tại khu vực biên giới còn nhiều hạn chế, do đó chủ trương xây dựng trường nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở khang trang, hiện đại được coi là một bước đi đột phá nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, được thầy, cô giáo, học sinh, phụ huynh hết sức ủng hộ. Ảnh: Bích Nguyên

Theo thông tin từ Vụ Kế hoạch tài chính, Bộ Giáo dục và Đào tạo, tính đến cuối năm 2025, cả nước có 956 trường phổ thông ở 248 xã biên giới đất liền. Trong số này, mới chỉ có khoảng 22 trường phổ thông dân tộc nội trú với quy mô hơn 7.600 học sinh (chỉ chiếm 2,3% về tổng số trường và 1,2% số học sinh phổ thông trên địa bàn được hưởng chính sách nội trú của Nhà nước). Có khoảng 160 trường phổ thông dân tộc bán trú, quy mô hơn 51.000 học sinh (chiếm khoảng 16,7% tổng số trường và 8,18% tổng số học sinh phổ thông tại địa bàn các xã biên giới đất liền được hưởng chính sách bán trú của Nhà nước).

Trong tổng số hơn 625.000 học sinh trên địa bàn các xã biên giới, số học sinh không đủ điều kiện học tại trường phổ thông dân tộc nội trú, phổ thông dân tộc bán trú nhưng có nhu cầu được nội trú, bán trú khoảng hơn 273.000 học sinh (chiếm 43,7% tổng số học sinh phổ thông hiện tại).

Chủ trương đúng, trúng, hợp lòng dân

Xuất phát từ thực tế trên, ngày 18/7/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Thông báo Kết luận số 81-TB/TW thống nhất chủ trương đầu tư xây dựng các trường phổ thông nội trú liên cấp tiểu học và trung học cơ sở tại 248 xã biên giới đất liền.

Chủ trương này là bước đột phá nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu học tập, rèn luyện, sinh hoạt và phát triển toàn diện của học sinh. Đây cũng là nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa chủ trương của Bộ Chính trị và Chỉnh phủ về phát triển giáo dục vùng khó khăn, thu hẹp khoảng cách chênh lệch vùng miền, đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh, giữ vững chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia.

Các cháu học sinh khu vực biên giới háo hức đón chờ những ngôi trường mới khang trang, sạch đẹp, hiện đại. Ảnh: Bích Nguyên

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ khởi công xây dựng 121 trường nội trú liên cấp ngày 19/3/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho biết, trong suốt quá trình xây dựng và phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, chăm lo cho sự nghiệp phát triển giáo dục và đào tạo nước nhà. Các nhiệm kỳ Đại hội gần đây Đảng ta đã xác định giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu. Nhiều chủ trương, chính sách lớn về giáo dục và đào tạo đã được ban hành. Đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo với nhiều nội dung sâu sắc, toàn diện, cách mạng, trong đó xác định "Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc".

“Trong mọi giai đoạn của cách mạng, Đảng, Nhà nước luôn luôn dành nhiều sự quan tâm, đầu tư cho phát triển giáo dục và đào tạo ở vùng biên giới. Tuy nhiên, hệ thống trường lớp, đặc biệt là các trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới vẫn còn ít, điều kiện học tập của các cháu học sinh còn nhiều hạn chế, còn có khoảng cách so với các trường miền xuôi. Chính vì vậy, Bộ Chính trị đã quyết định đầu tư xây dựng 248 trường nội trú liên cấp tại 248 xã biên giới đất liền. Đây là một chủ trương đúng đắn, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa, còn nhiều khó khăn” - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Đầu tư cho giáo dục là đầu tư nguồn nhân lực cho khu vực biên giới

Hiện thực hóa chủ trương của Bộ Chính trị, Chính phủ đã ban hành kế hoạch hành động thực hiện Thông báo kết luận 81-TB/TW, các bộ, ngành, địa phương biên giới ngay lập tức triển khai công tác xây dựng trường học từ quy hoạch, thiết kế trường lớp, chọn nhà thầu, xây dựng phương án, tiến độ thi công…

Theo đó, các trường phổ thông nội trú liên cấp được Bộ Xây dựng thiết kế mẫu bảo đảm tiêu chuẩn kỹ thuật, quy mô, diện tích trường lớp; hệ thống cơ sở vật chất đồng bộ, hiện đại, bền vững, an toàn; đáp ứng tốt các tiêu chuẩn cơ sở vật chất trường phổ thông ở mức cao nhất hiện nay.

Mỗi trường được bố trí khu học tập và các khu nhà chức năng, phục vụ ăn nghỉ, vui chơi của học sinh, đảm bảo điều kiện học tập, sinh hoạt, rèn luyện toàn diện. Ảnh: Anh Dũng

Mỗi trường được bố trí khu học tập, khu nhà ở nội trú, nhà ăn, khu sinh hoạt văn hóa - thể thao, thư viện, phòng học bộ môn, khu giáo viên nội trú, đảm bảo điều kiện học tập, sinh hoạt, rèn luyện toàn diện.

Đón nhận tin vui này, người dân, thầy cô giáo, các cấp chính quyền đều khẳng định, đây là chủ trương đúng đắn, có ý nghĩa chính trị - xã hội và nhân văn sâu sắc, thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào vùng biên giới của Tổ quốc.

Đồng chí Nguyễn Văn Lý, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Tùng Vài, tỉnh Tuyên Quang chia sẻ: “Chủ trương đầu tư xây dựng trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở tại các xã biên giới có ý nghĩa hết sức thiết thực và lâu dài. Đây không chỉ là sự đầu tư cho giáo dục, mà còn là đầu tư cho con người, cho nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của vùng biên giới còn nhiều khó khăn. Tôi tin rằng, những ngôi trường vùng biên được đầu tư bài bản, đồng bộ hôm nay sẽ tạo nền tảng để hình thành những thế hệ công dân có tri thức, có bản lĩnh, có khát vọng vươn lên, gắn bó với quê hương và góp sức xây dựng, bảo vệ vững chắc vùng biên cương của Tổ quốc”.

Cán bộ Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên cùng các thầy, cô giáo dọn dẹp, vệ sinh Trường nội trú liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Si Pa Phìn trước khi ngôi trường chính thức đi vào hoạt động. Ảnh: Anh Dũng

Cùng chung suy nghĩ, thầy Lê Tấn Phước, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh khẳng định: “Việc đầu tư trường phổ thông nội trú liên cấp sẽ góp phần khắc phục những hạn chế về cơ sở vật chất, điều kiện ăn ở, học tập; tạo cơ hội để học sinh, nhất là con em đồng bào dân tộc thiểu số, được tiếp cận môi trường giáo dục ổn định và chất lượng hơn”.