Xây tượng nữ anh hùng Hồ Thị Kỷ: Bông sen lửa sáng mãi trên đất Cà Mau

Từ lòng yêu nước đến những chiến công oanh liệt

Sinh ra và lớn lên trong gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước, từ thuở thiếu thời, Hồ Thị Kỷ đã chứng kiến cảnh quê hương bị tàn phá, đồng bào bị áp bức dưới gót giày xâm lược. Ý chí căm thù giặc sâu sắc và lòng yêu nước nồng nàn được nuôi dưỡng, thôi thúc chị tham gia hoạt động cách mạng từ rất sớm.

Tháng 2/1968, chị vinh dự được kết nạp vào Ðoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Việt Nam. Chỉ 1 năm sau, ngày 6/1/1969, người con gái kiên trung ấy vinh dự đứng vào hàng ngũ của Ðảng và được tin tưởng giao trọng trách Tổ trưởng Ðội Biệt động nữ thị xã Cà Mau.

Bằng sự khôn khéo, mưu trí và lòng quả cảm, chị xây dựng thành công nhiều cơ sở mật, thiết lập mạng lưới nòng cốt ngay trong lòng địch. Trận thử lửa đầu tiên đầy oanh liệt diễn ra vào ngày 25/4/1969. Hồ Thị Kỷ cùng đồng đội khôn khéo ngụy trang, bí mật dùng mìn đánh phá Kho Hậu cần của Tiểu đoàn 3, Trung đoàn 32 quân ngụy. Tiếng nổ lớn xé toạc màn đêm, phá hủy hoàn toàn 1 kho đạn, thiêu rụi 232 căn trại lính và đốt cháy hơn 2 ngàn lít xăng (có tài liệu ghi nhận lên tới 82 ngàn lít), tiêu diệt và làm bị thương nhiều binh lính địch. Chiến công xuất sắc này mang về cho chị tấm bằng khen danh giá.

Không dừng lại ở đó, ngày 10/7/1969, Hồ Thị Kỷ cùng đồng đội là chị Bảy Hoa thực hiện trận đột nhập táo bạo ngay giữa ban ngày vào phòng căn cước thuộc Ty Cảnh sát Cà Mau. Với lối đánh nhanh, rút gọn và bất ngờ, 2 chị tiêu diệt tại chỗ 6 tên địch, làm bị thương 5 tên khác, làm cho địch hoang mang tột độ.

Tên chị sống mãi với non sông

Chiến công lẫy lừng nhất và cũng là trang sử bi tráng nhất của Ðội Biệt động thị xã Cà Mau diễn ra vào ngày 3/4/1970. Trận đánh quy mô lớn nhắm vào Ty Cảnh sát An Xuyên, do đồng chí Tạ Minh Nghiệp (Tư Bình), Chính trị viên Ðội Biệt động, trực tiếp tổ chức. Ðể chuẩn bị cho trận đánh quyết định này, từ khu vườn nhà ông Châu Văn Trượng (Bí thư Chi bộ ấp Cây Khô), chị Hồ Thị Kỷ cùng các đồng đội gồm: Sáu Liên, Tư Tâm, Bảy Hoa và Thanh Hùng (mới 16 tuổi) kiên trì tập luyện cách đi đứng, giữ thăng bằng sao cho chiếc giỏ xách ngụy trang chứa khối mìn nặng tới 6 kg trông tự nhiên như người đi chợ bình thường.

Sáng ngày định mệnh ấy, khi tiếp cận mục tiêu phía trái Ty Cảnh sát An Xuyên, trong tình thế vô cùng hiểm nghèo và trước sự bao vây, kiểm soát gắt gao của quân thù, để bảo toàn lực lượng, giữ vững khí tiết cách mạng và bảo vệ bí mật tuyệt đối của tổ chức, Hồ Thị Kỷ dũng cảm kích nổ khối mìn mang theo. Tiếng nổ rung trời vang lên, cướp đi sinh mạng nhiều tên địch, nhưng cũng là lúc người con gái đất mũi anh dũng nằm xuống ở tuổi 21, cùng sự hy sinh của chị Huỳnh Thị Kim Liên và bé Hồ Thị Thúy Nghiêm (con gái chị Liên).

Sự hy sinh của chị Hồ Thị Kỷ làm kẻ thù khiếp vía, lay động hàng triệu trái tim yêu nước. Ðể tri ân người con gái anh hùng, Ðội Biệt động thị xã Cà Mau sau đó vinh dự được mang tên Ðội Biệt động Hồ Thị Kỷ. Chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND giải phóng miền Nam. Tên tuổi của chị đã đi vào lịch sử và thơ ca của dân tộc. Năm 1972, Nhà thơ Nguyễn Hải Tùng xúc động viết nên bài thơ “Từ trái tim em”, với những vần thơ bất hủ đi cùng năm tháng: “Từ trái tim em bừng tiếng nổ/Cuối trời Tổ quốc lửa dâng cao/Từ trái tim em nung thép đỏ/Chảy vào mạch sống vạn đời sau”...

Ngày nay, tên của chị được trang trọng đặt cho xã, ngôi trường phổ thông trong tỉnh và nhiều con đường huyết mạch trên khắp cả nước.

Sự hy sinh của chị Hồ Thị Kỷ làm kẻ thù khiếp vía, lay động hàng triệu trái tim yêu nước. Ảnh tư liệu

Khát vọng hoàn thành công trình văn hóa - lịch sử tầm vóc

Ghi dấu công lao, sự hy sinh quả cảm của người con gái đất mũi, Tỉnh ủy, UBND tỉnh chủ trương xây dựng tượng Anh hùng LLVTND Hồ Thị Kỷ giữa lòng đô thị quê hương. Công trình không chỉ là sự tri ân sâu sắc, lòng biết ơn vô hạn của thế hệ hậu bối đối với người đi trước mà còn là ngọn đuốc tinh thần soi sáng, nhắc nhở thế hệ trẻ hôm nay và mai sau luôn cống hiến hết mình cho sự nghiệp bảo vệ, xây dựng đất nước.

Nhằm thực hiện ý kiến chỉ đạo của UBND tỉnh tại Công văn số 7175 ngày 15/5/2026, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL) đang khẩn trương phối hợp với các ban, ngành và Hội Khoa học Lịch sử tỉnh tham mưu, hoàn thiện dự thảo phương án xây dựng tượng đài nữ Anh hùng Hồ Thị Kỷ.

Qua khảo sát thực tế, Sở VH,TT&DL đưa ra 2 phương án vị trí. Theo đó, phương án 1: Khu đất trống phía sau Vincom Cà Mau (phường An Xuyên), giới hạn bởi các tuyến đường Tạ Uyên, Huỳnh Tấn Phát, Phan Ðình Giót; diện tích dự kiến sử dụng khoảng 1.000 m² (đây là phương án được Sở VH,TT&DL đề xuất lựa chọn). Phương án 2: Khu đất công viên tiếp giáp Trường Tiểu học Văn Lang (phường An Xuyên), nằm giữa các tuyến đường Dương Ðình Nghệ, Nguyễn Văn Tưởng và Từ Thị Kiềng; diện tích khu đất khoảng 2.200 m², dự kiến sử dụng khoảng 1.000 m².

Bên cạnh đó, có ý kiến đề xuất đặt tượng đài ngay tại địa điểm lịch sử nơi chị ngã xuống để bảo tồn tính nguyên trạng của sự kiện. Nhưng do không gian thực tế tại đây khá chật hẹp, khó phát huy được tầm vóc và quy mô của công trình văn hóa cấp tỉnh, nên giải pháp tối ưu là xây dựng bia tưởng niệm tại di tích gốc, còn tượng quy mô lớn sẽ được đặt ở không gian thoáng rộng hơn.

Ðóng góp vào quá trình quy hoạch này, Hội Khoa học Lịch sử tỉnh đề xuất thêm phương án 3: Ðặt tượng đài tại vòng xoay Võ Văn Kiệt - nút giao thông trọng điểm mở hướng về U Minh, Thới Bình, đường Xuyên Á, đường cao tốc Cà Mau - Cần Thơ và nằm gần ranh giới tiếp giáp với xã mang tên chị (Xã Hồ Thị Kỷ). Việc tôn vinh anh hùng dân tộc, danh nhân lịch sử tại các vòng xoay, giao lộ lớn là xu hướng kiến trúc đô thị hiện đại, phổ biến ở nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Giải pháp này không chỉ tạo điểm nhấn mỹ thuật đô thị trang nghiêm, sinh động mà còn mang giá trị giáo dục trực quan sâu sắc cho người dân và du khách mỗi khi lưu thông qua cửa ngõ thành phố, thay vì chỉ giới hạn không gian tượng đài trong các công viên, quảng trường truyền thống. Tuy nhiên, với phương án này, cần thiết kế tiểu cảnh bao quanh bảo đảm tầm nhìn, an toàn giao thông và người dân có thể đến dâng hoa trong các dịp lễ.

Chủ trương xây dựng tượng liệt sĩ Hồ Thị Kỷ thể hiện tầm nhìn sâu sắc, tinh thần trách nhiệm và lòng tri ân của tập thể lãnh đạo Tỉnh ủy, HÐND, UBND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Cà Mau đối với người anh hùng đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của dân tộc. Tin tưởng rằng, với ý nghĩa nhân văn cao cả đó, khi hoàn thành, đây không chỉ là công trình mỹ thuật tạo điểm nhấn cảnh quan trang trọng và tôn nghiêm cho đô thị Cà Mau, mà còn là điểm hẹn văn hóa truyền thống, nơi gìn giữ và tiếp nối ngọn lửa cách mạng sáng ngời cho thế hệ hôm nay vững bước trên hành trình xây dựng quê hương Cà Mau văn minh, giàu đẹp./.