Thiếu tướng Hà Vi Tùng và hai kỷ niệm thiêng liêng với Bác

Sau khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 giành thắng lợi, chính quyền cách mạng còn rất non trẻ, nhu cầu đào tạo cán bộ chính trị, quân sự trở nên hết sức cấp bách. Đồng chí Hà Vi Tùng khi ấy là một thanh niên trẻ vừa tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở Tuyên Quang, được cấp trên cử về Hà Nội theo học khóa huấn luyện của Trường Quân chính Việt Nam, chính là sự tiếp nối của Trường Quân chính kháng Nhật (tiền thân của Trường Sĩ quan Lục quân 1) được thành lập ngày 15-4-1945 ở Chiến khu Việt Bắc.

Khóa học được tổ chức tại khu Việt Nam Học xá và một phần ở Trường Trung học Cửa Bắc (nay là Trường THPT Phan Đình Phùng). Khi ấy, khu Việt Nam Học xá còn nằm giữa một vùng đồng ruộng, ao chuôm, được bao bọc bởi những con đường lớn của Hà Nội: Phía Đông là phố Bạch Mai, phía Tây là quốc lộ 1, phía Nam là đường Đại La, phía Bắc là đường Đại Cồ Việt.

Sau này nhớ lại, Thiếu tướng Hà Vi Tùng kể rằng, khác hẳn những lần trước đó xuống Hà Nội học tập và làm việc, lần này Thủ đô hiện lên với một vẻ đẹp đặc biệt. Những lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên khắp các con phố. Những khẩu hiệu ủng hộ Chính phủ, ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh còn mới nguyên trên các bức tường. Người dân đi lại trên đường với ánh mắt rạng rỡ, nụ cười hân hoan. Không còn vẻ e dè, lặng lẽ của những ngày dưới ách phát xít Nhật.

Đồng chí Hà Vi Tùng (thứ hai từ trái sang) trên đường hành quân vào Mặt trận Cánh Đồng Chum, năm 1974.

Những ngày theo học lớp huấn luyện, đồng chí Hà Vi Tùng được bổ sung nhiều kiến thức chính trị, quân sự rất quý báu. Các giảng viên đứng lớp đều là những nhà lãnh đạo cách mạng nổi tiếng như: Trường Chinh, Võ Nguyên Giáp, Phạm Văn Đồng, Trần Tử Bình... Đối với những người lính trẻ vừa bước ra từ phong trào cách mạng, đó là cơ hội hiếm có để hiểu sâu hơn về con đường mà mình đang đi.

Đồng chí Hà Vi Tùng nhận ra rằng, làm cách mạng không chỉ cần lòng yêu nước và nhiệt huyết. Người cán bộ còn phải có bản lĩnh, có tri thức, có phương pháp. Trước kẻ thù, trái tim phải nóng nhưng đầu óc phải tỉnh táo. Chính vì vậy, ông luôn tận dụng từng giờ học để tiếp thu kiến thức, chuẩn bị cho chặng đường công tác lâu dài sau này. Và cũng tại đây, lần đầu tiên ông được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Trong hồi ức của mình, Thiếu tướng Hà Vi Tùng kể rằng, đó là một buổi sáng mùa Thu năm 1945, Trường Quân chính Việt Nam được báo tin Bác Hồ sẽ đến thăm. Cả trường náo nức chuẩn bị. Đồng chí Hà Vi Tùng là một trong những học viên được chọn đứng trong hàng quân danh dự để đón Bác.

Trước đó, ông đã nhiều lần nghe kể về Chủ tịch Hồ Chí Minh. Qua những câu chuyện của cán bộ, đồng chí, qua những bức ảnh được truyền tay nhau xem, hình ảnh Bác đã trở nên gần gũi và thiêng liêng. Nhưng ông chưa bao giờ nghĩ rằng mình sẽ có ngày được gặp Bác ngay giữa Thủ đô Hà Nội.

Hôm ấy, Bác đến trường cùng đồng chí Võ Nguyên Giáp. Bác mặc bộ quần áo kaki giản dị, đầu đội mũ cát, trông Bác gầy nhưng dáng nhanh nhẹn. Sau này, đồng chí Hà Vi Tùng mới biết khi ấy Bác vừa trải qua một trận ốm nặng ở chiến khu nên thân hình còn gầy yếu. Nhưng bước chân Bác vẫn nhanh nhẹn, ánh mắt hiền từ mà sáng rõ, toát lên một ý chí rất mạnh mẽ.

Thiếu tướng Hà Vi Tùng nhớ lại: “Khi Bác bước xuống xe, cả hàng quân như lặng đi. Tôi nhìn Bác mà thấy vừa gần gũi, vừa thiêng liêng. Bác không có vẻ gì xa cách của một vị lãnh tụ. Bác giống như một người cha già đang đến thăm con cháu”.

Sau khi duyệt đội danh dự, Bác đi dọc hàng quân, ân cần hỏi thăm từng cán bộ, chiến sĩ. Đến trước đồng chí Hà Vi Tùng, Bác dừng lại hỏi:

- Cháu ăn có no không?

Câu hỏi giản dị ấy khiến người học viên trẻ vô cùng bất ngờ. Luống cuống, ông trả lời:

- Thưa Cụ, chúng cháu ăn hai bữa chính thì no ạ, nhưng bữa sáng còn hơi thiếu...

Nói xong, ông vừa thấy ngượng vừa lo mình trả lời chưa phải. Nhưng Bác chỉ mỉm cười hiền hậu rồi tiếp tục đi hỏi thăm những người khác.

Sau buổi duyệt đội danh dự, Bác vào làm việc với Ban Giám hiệu nhà trường. Điều khiến đồng chí Hà Vi Tùng xúc động là ngay sáng hôm sau, khẩu phần ăn của học viên đã được cải thiện rõ rệt. Nắm xôi buổi sáng đầy hơn, hai bữa chính cũng có thêm rau xào, bí, đậu kho, thỉnh thoảng có cả cá. Đối với những người lính trẻ trong hoàn cảnh đất nước còn rất khó khăn, sự thay đổi ấy tuy nhỏ nhưng mang ý nghĩa vô cùng lớn. Đồng chí Hà Vi Tùng hiểu rằng, Bác không chỉ hỏi cho có lệ mà thật sự quan tâm đến đời sống của từng chiến sĩ.

Chân dung Thiếu tướng Hà Vi Tùng.

Những ngày sau đó, theo sự chỉ đạo của Bác, các đồng chí Trường Chinh, Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp tiếp tục đến giảng dạy các chuyên đề cho khóa học. Những bài học về chính trị, quân sự được bổ sung kịp thời, rất thiết thực đối với những người cán bộ trẻ. Đồng chí Hà Vi Tùng chia sẻ rằng, trước đó ông tham gia cách mạng bằng lòng nhiệt tình và sự tự giác. Nhưng qua khóa học, ông hiểu rằng làm cách mạng cần có sự chuẩn bị cụ thể, tỉ mỉ và chắc chắn. Đó là nền móng đầu tiên cho cả cuộc đời quân ngũ của ông.

Gần 24 năm sau, đồng chí Hà Vi Tùng khi đó là Sư đoàn trưởng Sư đoàn 320B, lại được gần bên Bác. Nhưng đó là trong hoàn cảnh không ai mong muốn. Sáng 1-9-1969, ông cùng đồng chí Chính ủy Sư đoàn được lệnh lên Quân khu gấp. Trước đó, ông đã được nghe thông báo về tình hình sức khỏe của Bác Hồ. Trong lòng ông bồn chồn, chỉ mong Bác qua khỏi.

Khi đến Quân khu, đồng chí Tô Ký - Chính ủy Quân khu - lặng lẽ thông báo:

- Bác Hồ yếu lắm rồi, chúng ta chờ ở đây để sẵn sàng nhận lệnh.

Đồng chí Hà Vi Tùng kể rằng, căn phòng lúc ấy im lặng đến lạ kỳ. Không ai nói với ai câu nào. Không gian lặng hơn cả những đêm hành quân trong rừng sâu Tây Nguyên. Mỗi người theo đuổi một dòng suy nghĩ riêng, chỉ có những giọt nước mắt lặng lẽ rơi.

Ngày 3 tháng 9, ông cùng các đồng chí được lệnh lên Bộ Quốc phòng nhận nhiệm vụ. Ai cũng hiểu nhiệm vụ ấy là gì. Đồng chí Hà Vi Tùng được giao đứng túc trực bên linh cữu Chủ tịch Hồ Chí Minh. Ông mặc bộ lễ phục trắng, đội mũ kê-pi, đứng nghiêm trang bên cạnh linh cữu Bác.

Dòng người đến viếng ngày một đông. Đồng bào, chiến sĩ từ khắp mọi miền đất nước lặng lẽ bước qua. Ai nấy đều nghẹn ngào. Nhìn Bác nằm thanh thản như đang ngủ, người sĩ quan đã trải qua bao năm trận mạc vẫn không cầm được nước mắt. Ông kể: “Dẫu đứng nghiêm mà nước mắt cứ trào ra, chảy xuống má, xuống cằm”.

Lần đầu gặp Bác, ông mới là người chiến sĩ trẻ đầy nhiệt huyết. Lần này gần bên Bác, ông đã là cán bộ chỉ huy, đã trải qua biết bao năm tháng chiến đấu cùng đồng chí, đồng đội. Ông từng nghĩ sẽ có ngày được báo cáo với Bác về những điều mình đã trải qua, về những chiến công của đơn vị, về sự trưởng thành của lớp cán bộ được Bác quan tâm từ những ngày đầu cách mạng. Ông còn mong được nghe lại câu hỏi giản dị năm nào: “Cháu ăn có no không?”.

Trong tiếng loa âm vang giữa Quảng trường Ba Đình, ông nghe rõ từng lời Điếu văn của Tổng Bí thư Lê Duẩn: “Hồ Chủ tịch kính yêu của chúng ta không còn nữa! Tổn thất này vô cùng lớn lao! Đau thương này thật là vô hạn!”...

Thiếu tướng Hà Vi Tùng kể rằng, có tiếng khóc khe khẽ bật ra, rồi tiếng khóc lớn dần. Nhiều người không còn nén được nước mắt trước những lời điếu văn trang trọng mà ân tình. Và khi tiếng điếu văn vang lên: “Chúng ta hãy xứng đáng với Bác hơn nữa! Hãy nén đau thương, anh dũng phấn đấu, hăng hái vươn lên, đạp bằng mọi trở lực, chông gai, quyết tâm đánh thắng hoàn toàn giặc Mỹ xâm lược...”, ông siết chặt hai bàn tay. Ông kể: “Đó chính là lời thề danh dự của thế hệ chúng tôi trước anh linh Bác. Nén đau thương để tiếp tục chiến đấu, để hoàn thành sự nghiệp mà Bác hằng mong muốn”.

Nhìn những cánh chim bồ câu bay lên bầu trời Ba Đình, ông thầm nghĩ, hãy mang tin này đến với miền Nam xa xôi, đến với đồng đội đang chiến đấu giữa rừng già, bưng biền, phố thị. Hãy nói với mọi người rằng, Bác đã đi xa, nhưng lời dặn của Bác vẫn còn đó. Phải vững chắc tay súng, phải biến đau thương thành hành động, thành chiến thắng cuối cùng.

Hai lần được gần bên Bác, một lần giữa mùa Thu độc lập năm 1945, một lần trong giờ phút vĩnh biệt năm 1969, đã trở thành những ký ức thiêng liêng nhất trong cuộc đời Thiếu tướng Hà Vi Tùng. Nếu lần đầu tiên giúp người chiến sĩ trẻ cảm nhận sâu sắc tình thương yêu, sự gần gũi của vị lãnh tụ, thì lần thứ hai đã hun đúc trong ông ý chí chiến đấu và lời thề nén đau thương, vượt qua mọi gian khổ, quyết tâm hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, để xứng đáng với Bác Hồ kính yêu.

- Thiếu tướng Hà Vi Tùng (tên khai sinh Hà Đình Tùng), sinh ngày 8-12-1925 tại Tuyên Quang, quê gốc Sài Sơn (Quốc Oai, Hà Nội). Năm 1945, tham gia khởi nghĩa giành chính quyền ở Tuyên Quang.

- Trong kháng chiến, đồng chí Hà Vi Tùng lần lượt giữ các chức vụ: Đại đội trưởng rồi Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 365, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 803; Tham mưu trưởng Sư đoàn 305, 469; Lữ đoàn trưởng 341. Tại chiến trường miền Nam, đồng chí là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 320, Phó tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Sư đoàn 1, Phó tư lệnh Sư đoàn 3, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 320B, Phó tư lệnh - Tham mưu trưởng Mặt trận B5.

- Sau năm 1975, đồng chí Hà Vi Tùng giữ nhiều trọng trách quan trọng, được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1985. Đồng chí được Đảng, Nhà nước, Quân đội tặng nhiều phần thưởng cao quý. Đồng chí Hà Vi Tùng mất ngày 19-12-1994.

(Theo cuốn "Cha tôi - Thiếu tướng Hà Vi Tùng")