Xe đạp Peugeot 'lăn bánh' vào công nghiệp văn hóa

Từ thú chơi cá nhân đến kỷ lục thế giới

Ông Đào Xuân Tình bắt đầu sưu tầm xe đạp Peugeot từ cuối thế kỷ trước, ban đầu là mong muốn giữ lại những kỷ niệm của người cha đã khuất với chiếc xe đạp cổ điển nổi tiếng của Tiệp Khắc Favorit, sau mới lan qua xe đạp Peugeot. Ông tự đặt ra nguyên tắc là chỉ sưu tầm xe cổ, còn nguyên bản và vẫn có thể vận hành được. Từ khoảng 10 chiếc ban đầu, bộ sưu tập của ông dần phát triển lên hơn 300 chiếc, tất cả đều được sản xuất tại Pháp trong giai đoạn 1918 - 1992, nhiều cặp xe nam - nữ cùng đời, cùng màu, được sắp xếp theo trình tự thời gian.

Không gian trưng bày bộ sưu tập xe đạp Peugeot cổ của ông Đào Xuân Tình

Hành trình kiên trì của ông Tình đã xác lập hàng loạt kỷ lục. Đầu tiên là vào năm 2018 khi Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam trao bằng chứng nhận “Bộ sưu tập xe đạp Peugeot sản xuất tại Cộng hòa Pháp có số lượng nhiều nhất Việt Nam”. Tiếp đó, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) và Tổ chức Kỷ lục Toàn cầu (WorldKings) lần lượt xác lập Kỷ lục châu Á và Kỷ lục thế giới cho cùng nội dung này.

Với ông Tình, Peugeot không chỉ là phương tiện hay món đồ chơi; đó là biểu tượng của quá khứ, là ký ức tuổi thơ và hình ảnh người cha, cũng như một phần văn hóa phố phường Hà Nội thế kỷ XX. “Mỗi chiếc xe là một câu chuyện. Có chiếc gắn với kỷ niệm gia đình, có chiếc lại mang theo dấu ấn của một giai đoạn lịch sử”, ông Tình chia sẻ.

Bảo tàng tư nhân “hai trong một”

Không gian trưng bày nằm trong căn nhà nhỏ ở khu du lịch sinh thái Đại Lải, Phú Thọ, mà ông đã dành một năm để lên thiết kế và 2 năm giám sát thi công. Đây chính là một “kho báu” với các phòng trưng bày xe đạp Peugeot, đồng hồ cổ, máy khâu cổ và nhiều hiện vật giá trị khác, tất cả đều gắn với một giai đoạn lịch sử nhất định của Hà Nội: “Một yêu anh có Seiko, hai yêu anh có Peugeot cá vàng”.

Tại đây, vợ chồng ông Tình phát triển mô hình “hai trong một”: khu nghỉ dưỡng kết hợp bảo tàng tư nhân, luôn rộng cửa đón khách tham quan, nghiên cứu và tổ chức sự kiện văn hóa.

Tác giả (bên phải) và kỷ lục gia Đào Xuân Tình

Khách đến đây không chỉ để nghỉ dưỡng, mà còn để “đi ngược thời gian” qua từng dãy xe đạp được sắp xếp công phu. Có những chiếc xe tuổi đời trên 100 năm, như cặp xe nam sản xuất năm 1923, vẫn giữ được màu sơn nguyên bản và bộ truyền động hoạt động tốt.

Bên cạnh xe đạp, không gian còn trưng bày bộ sưu tập máy khâu cổ Singer, đồng hồ đeo tay Poljot, đồng hồ báo thức Slava thời bao cấp và bộ đồng hồ Seiko vỏ vàng sản xuất tại Nhật trước 1970.

Đặc biệt là bộ sưu tập máy khâu cổ của ông Tình cũng đã được VietKings và WorldKings vinh danh, nhiều chiếc được “tái sinh” trên mặt bàn làm từ gỗ tàu đắm, tạo nên sự kết nối thú vị giữa hai dòng hiện vật: xe đạp và máy khâu của thời kỳ cơ khí hóa đầu thế kỷ XX.

Sưu tầm để bảo tồn, không vì thương mại

Trong buổi trò chuyện, ông Tình nhiệt tình chia sẻ với chúng tôi nhiều giai thoại thú vị về cách nhận diện năm sản xuất qua kiểu dáng tem xe và “thế đứng” của những chú sư tử Peugeot - biểu tượng của thương hiệu. Ông kể về đặc điểm kỹ thuật cơ khí riêng có của công nghiệp Pháp trước năm 1982 là bước ren đặc chủng, ốc vít kích thước “lẻ”, khác với thế giới còn lại, khiến việc tìm phụ tùng phù hợp rất vất vả.

“Pháp là vua bảo thủ, nhưng chính sự bảo thủ ấy lại tạo nên những sản phẩm bền đến mức gần như vĩnh cửu”, ông Tình nhận xét. Nhiều chiếc xe trong bộ sưu tập của ông Tình hiện vẫn có thể đạp bon bon trên đường nếu được bảo dưỡng đúng cách, minh chứng cho chất lượng của thời kỳ đầu cơ khí hóa.

Ông Đào Xuân Tình giới thiệu với khách tham quan về những chiếc xe đạp Peugeot cổ

Một vị khách nước ngoài từng đến đây tham quan, được thử lái chiếc Peugeot 1945 còn rất mới, đã thích thú đến mức đăng ảnh lên mạng cá nhân và sau đó mời vợ chồng ông Tình sang Pháp du lịch, thăm nhà. Rồi một công chúa đến từ vùng Vịnh, sau khi tham quan bộ sưu tập, đã phấn khích mời ông tới thăm cung điện hoàng gia bên đó. Những câu chuyện như vậy có nhiều, cho thấy bộ sưu tập có sức hút như thế nào không chỉ với người trong nước mà cả bạn bè quốc tế.

Với tinh thần “sưu tầm để bảo tồn, không vì thương mại”, năm 2019, ông Tình đã trao tặng Bảo tàng Lịch sử Quốc gia Việt Nam một cặp xe đạp Peugeot nam - nữ sản xuất năm 1954. Ông cũng thường xuyên đưa một phần bộ sưu tập tham gia các sự kiện văn hóa lớn, như triển lãm hơn 20 chiếc xe đạp Peugeot cổ sản xuất trước 1982 tại Đại sứ quán Pháp ở Hà Nội nhân Ngày Quốc khánh Pháp (14/7); hay giới thiệu xe đạp, máy may cổ như một cách kể chuyện Hà Nội qua thời gian tại chương trình “Nét Hà thành” trong Festival Thăng Long - Hà Nội 2026; tham gia các buổi giao lưu, đấu giá từ thiện, như chương trình “Dạ tiệc sen” 2023, khi chiếc Peugeot “Nữ hoàng” được đấu giá 190 triệu đồng để ủng hộ Câu lạc bộ Di sản Áo dài Việt Nam…

Những hoạt động này không chỉ quảng bá giá trị của bộ sưu tập, mà còn góp phần lan tỏa ý thức bảo tồn di sản trong cộng đồng.

Và bài toán phát triển công nghiệp văn hóa

Chuyến thăm không gian của kỷ lục gia Đào Xuân Tình gợi lên nhiều suy nghĩ về vai trò của bảo tàng tư nhân trong bảo tồn di sản. Khi các bảo tàng công lập còn hạn chế về nguồn lực và hiện vật chuyên sâu, những bộ sưu tập như của ông Tình vừa lưu giữ ký ức, vừa kể chuyện lịch sử, văn hóa một cách sinh động.

Những chiếc xe đạp cổ mang theo dấu ấn của một giai đoạn lịch sử

Câu chuyện ấy càng đáng suy ngẫm trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW và đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa. Vợ chồng ông Đào Xuân Tình đã sáng tạo ra một sản phẩm văn hóa đúng nghĩa khi di sản đã trở thành sản phẩm lưu trú, tham quan bảo tàng, sự kiện, đấu giá gây quỹ, giao lưu đối ngoại và toàn bộ chuỗi giá trị ấy được tạo ra mà không dùng đến một đồng ngân sách nhà nước.

Nhà nước nên có những chính sách thiết thực khuyến khích phát triển các nhà sưu tầm, bảo tàng tư nhân, như một dịch vụ văn hóa phục vụ cho bảo tồn văn hóa, lưu giữ ký ức và phát triển du lịch. Khi ấy, những chiếc xe đạp Peugeot cổ không chỉ “lăn bánh” trong ký ức, mà còn góp một vòng quay vào nền công nghiệp văn hóa mà Nghị quyết của Đảng đã đặt ra.