Xe tăng chủ lực T-90, lựa chọn thực dụng giúp Nga cân bằng giữa sức mạnh và chi phí

Sau khi Liên Xô tan rã, quân đội Nga rơi vào giai đoạn khó khăn về ngân sách quốc phòng. Nhiều chương trình vũ khí đắt đỏ phải cắt giảm hoặc đình trệ, trong đó có lực lượng xe tăng chủ lực.

Đây là thời điểm Moskva buộc phải tìm kiếm một mẫu xe tăng đủ hiện đại để duy trì sức mạnh chiến đấu nhưng không quá tốn kém như xe tăng chủ lực T-80.

Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, T-80 từng được xem là niềm tự hào của công nghiệp quốc phòng Liên Xô.

Xe sở hữu động cơ turbine khí mạnh mẽ, cho tốc độ cao và khả năng cơ động ấn tượng. Tuy nhiên, chính động cơ này lại khiến T-80 trở thành cỗ máy “ngốn nhiên liệu” khổng lồ.

Động cơ turbine khí của T-80 tiêu thụ nhiên liệu nhiều hơn đáng kể so với động cơ diesel truyền thống.

Ngoài chi phí vận hành cao, việc bảo trì loại động cơ này cũng phức tạp và đắt đỏ hơn nhiều. Trong bối cảnh kinh tế Nga thập niên 1990 gặp khủng hoảng nghiêm trọng, duy trì một lực lượng lớn T-80 trở thành gánh nặng quá lớn.

Ở chiều ngược lại, xe tăng chủ lực T-72 tuy rẻ hơn và dễ sản xuất hàng loạt nhưng bắt đầu bộc lộ dấu hiệu tụt hậu trước các loại vũ khí chống tăng hiện đại.

Thiết kế giáp bảo vệ, hệ thống điều khiển hỏa lực và cảm biến của nhiều phiên bản T-72 đời cũ không còn đáp ứng tốt yêu cầu chiến trường mới.

Từ bài toán đó, Nga phát triển xe tăng chủ lực T-90 như một giải pháp trung gian.

Về bản chất, T-90 là sự kết hợp giữa khung gầm quen thuộc của T-72 với nhiều công nghệ lấy từ T-80, tạo ra một mẫu xe tăng có chi phí hợp lý nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả chiến đấu cao.

T-90 sử dụng động cơ diesel V-92S2 công suất khoảng 1.000 mã lực, tiết kiệm nhiên liệu và dễ bảo trì hơn đáng kể so với turbine khí trên T-80.

Điều này giúp giảm mạnh chi phí vận hành, đồng thời phù hợp với điều kiện hậu cần của quân đội Nga.

Xe được trang bị pháo nòng trơn 125 mm 2A46M có khả năng bắn đạn xuyên giáp động năng, đạn nổ mạnh chống tăng và tên lửa chống tăng dẫn đường phóng qua nòng pháo.

Đây là ưu thế lớn giúp T-90 có thể tác chiến ở khoảng cách xa hơn nhiều xe tăng phương Tây cùng thời.

Một trong những điểm nâng cấp quan trọng của T-90 là hệ thống giáp phản ứng nổ Kontakt-5, sau này là Relikt trên các phiên bản mới hơn.

Các loại giáp này được thiết kế để giảm hiệu quả của đạn xuyên động năng và tên lửa chống tăng hiện đại.

Ngoài ra, T-90 còn được tích hợp hệ thống chế áp quang điện tử Shtora-1 nhằm gây nhiễu tên lửa chống tăng dẫn đường.

Dù hiệu quả thực tế còn gây tranh cãi, đây vẫn là bước tiến đáng kể so với nhiều phiên bản T-72 đời đầu.

Khi chiến sự hiện đại cho thấy xe tăng phải đối mặt ngày càng nhiều UAV cảm tử, tên lửa chống tăng vác vai và đạn pháo dẫn đường chính xác, T-90 tiếp tục được Nga nâng cấp mạnh.

Các biến thể như xe tăng chủ lực T-90M Proryv được bổ sung giáp lồng chống UAV, hệ thống ngắm ảnh nhiệt mới và tháp pháo cải tiến có khả năng bảo vệ tốt hơn.

Giới phân tích quân sự cho rằng T-90 thành công không phải vì nó là xe tăng mạnh nhất thế giới, mà vì đây là thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế của Nga. So với xe tăng chủ lực T-14 Armata quá đắt đỏ và phức tạp, T-90 dễ sản xuất hàng loạt hơn nhiều.

Trong chiến tranh hiện đại, yếu tố số lượng, khả năng sửa chữa và tốc độ tái sản xuất ngày càng quan trọng. Một mẫu xe tăng có thể chế tạo nhanh với chi phí hợp lý đôi khi mang ý nghĩa chiến lược lớn hơn một thiết kế quá hiện đại nhưng khó triển khai quy mô lớn.

Chính vì vậy, T-90 được xem là lựa chọn thực dụng của Nga, giúp nước này duy trì sức mạnh thiết giáp trong lúc cân bằng giữa yêu cầu chiến trường và áp lực kinh tế quốc phòng.